User:Prachi Hemant Sawant

संत साहित्यातील मूल्य विचार

महाराष्ट्राला लाभलेली एक मुख्य परंपरा म्हणून संत परंपरेकडे पाहिले जाते. या संत परंपरेमध्ये प्रामुख्याने संत ज्ञानेश्वर, संत एकनाथ, संत तुकाराम, संत रामदास इत्यादी संतांचा समावेश होतो. भोवतालच्या परिस्थितीला अनुसरून संतानी साहित्यनिर्मिती केली. पूर्वी सर्वत्र युद्धजन्य परिस्थिती, राजकीय वातावरण, स्वार्थी प्रवृत्ती अशी एकंदरीत परिस्थिती होती. अशा परिस्थितीमध्ये संतानी सर्व जातीतील लोकांना एकत्र आणण्याचे मोठे कार्य केले. संत हे त्यांच्या साहित्याच्या व समाजप्रबोधनाच्या माध्यमातून प्रसिद्ध झाले. त्यांच्या साहित्याच्या माध्यमातून त्यांना लोकांबद्दल, प्राण्यांबद्दल वाटणारा जिव्हाळा वक्त होतो. संतानी आपल्या अभंगातून भूतदयेचा मंत्र दिला. संतानी समता, बंधुता, भूतदया या तत्त्वांचा पुरस्कार केला आहे. या तत्त्वांचा प्रत्यक्ष, अप्रत्यक्षरीत्या व्यावहारिक जीवनावरही प्रभाव पडतो. संत केवळ उपदेश न करता स्वतः आचरणाचे आदर्श समाजापुढे ठेऊन समाजाला सन्मार्ग दाखवितात. संतांनी वारकरी संप्रदायाची स्थापना करण्याचे महत्त्वाचे कार्य केले. संतांनी त्यांच्या साहित्यातून छोट्या छोट्या गोष्टीतून आनंद कसा प्राप्त होतो हे पटवून देण्याचा प्रयत्न केला आहे. वारकरी संप्रदायाच्या माध्यमातून लोक भक्तिमार्गाकडे वळले. नेटका प्रपंच करूनही परमार्थ कसा साधावा याची शिकवण संत एकनाथ आणि संत रामदासांनी समाजाला दिली. सध्याच्या आधुनिक युगात जनसेवा हीच ईश्वरसेवा मानणारे बाबा आमटे, मदर तेरेसा, प्रकाश आमटे हेही संतच आहेत. या आधुनिक संतांनी मानवतेची महान शिकवण समाजाला दिली. या आधुनिक युगात मानव आपल्या स्वार्थासाठी आपल्यातील माणूसपण विसरत आहे. पर्यायाने तो निसर्गालाही हानी पोहोचवत आहे. मानवजातीला या संकटातून वाचविण्यासाठी संत साहित्यातून मिळालेली शिकवण फार उपयुक्त ठरेल. संत भक्तिमार्गाने मोक्ष प्राप्ती मिळविण्याचा मार्ग सांगतात. त्याचप्रमाणे त्यांच्या साहित्यातून त्यांनी ' बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय ' अशी शिकवण दिली.