User:Purusharth garjale/sandbox

छत्रपती संभाजी राजे यांच्या बलिदानाचे परिणाम.

कधीच पराभूत न झालेला असाधारण योद्धा महान सेनानायक स्व धर्मासाठी बलिदान देणारा धर्मनिष्ठ शासक अचाट पराक्रमी योद्धा, हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक श्री छत्रपती शिवाजी महाराजांचे ज्येष्ठ पुत्र श्री छत्रपती संभाजी महाराज यांचा 14 मे 1657 हा जन्मदिवस आहे. छत्रपती संभाजीराजांच्या या बलीदान दिवसाचे औचित्य साधून संभाजीराजांच्या बलिदानाचे परिणाम या विषयावर मी पुरुषार्थ नाथराव गरजाळे आपल्याशी सुसंवाद साधण्याचा प्रयत्न करणार आहे. महाराणी सोयराबाई यांच्या सावत्र वागणुकीमुळे संभाजीराजांच्या पूर्व आयुष्याची परवड झाली. जिजाऊंच्या निधनानंतर पूर्णतः पोरके झालेल्या संभाजीराजांना पूर्ण आयुष्यभर स्वकीय व परकीय यांच्याशी जिव घेना संघर्ष करावा लागला.सोयराबाईंच्या सापत्न वागणुकीचा परिणाम म्हणून शिवाजीराजांच्या हयातीत मोगलांना जाऊ मिळण्या सारख्या अक्षम्य चुका जरी झालेल्या दिसत असल्या तरी, 16 जानेवारी 1681 ला राजा गादीवर आल्यानंतर छत्रपती संभाजीराजे हे आठ वर्षांच्या राजकीय कारकिर्दीत संपूर्ण जगतातील अद्वितीय राजे ठरलेले आहेत. खरे तर ज्येष्ठ पुत्र व राज्यकर्त्याचे पूर्ण गुण त्यांच्यात असूनही शिवाजीराजांच्या मृत्युनंतर त्यांना ही राजगादी सहज मिळाली नाही.राजगादी साठी त्यांना मोठा कठोर संघर्ष करावा लागलाअवघ्या आठ वर्षाच्या कारकीर्दीत देश धर्म संस्कृती व स्वराज्य रक्षणाचे संभाजीराजांनी जे कार्य केलेले आहे ते जगात अद्वितीय ठरलेले आहे. भारतातल्या सर्व मुस्लिम सत्ता चारी बाजूंनी मराठा राज्य पूर्णतः नष्ट करण्यासाठी महाराष्ट्रावर सतत हल्ले करीत होत्या. मराठा राज्य नष्ट करण्यासाठी स्वतः औरंगजेब महाराष्ट्रात दाखल झालेला होता.संपूर्ण भारत एका बाजूला व संभाजीराजे एका बाजूला असा हा सर्व बाजूंनी प्रतिकूलता असलेला कालखंड आहे. स्त्रियांचीअपहरणे मंदिर, मूर्तींचा विध्वंस, हिंदू प्रजेवर अत्याचार, जबरी ची प्रचंड होत असलेली धर्मांतरे, सत्तेच्या लालसेपोटी मराठा समाजातील काही मंडळींनी स्वराज्य विरुद्ध केलेली गद्दारी या पार्श्वभूमीवर संभाजीराजांची कारकीर्दही सर्व क्रूर मुस्लिम सत्ताधीशांना जरब बसविणारी, नियंत्रणात ठेवणारी ठरलेली आहे.स्वराज्य रक्षणासाठी आठ वर्ष महाराजांनी रात्रंदिवस अखंड स्वतः आघाडीवर राहून युद्ध केलेली आहेत. या आठ वर्षाच्या काळात राजांनी जेवढी युद्ध केलेली आहेत तेवढीही जिंकलेली आहेत. त्यांच्या या कार्याला संताजी घोरपडे धनाजी जाधव यांसारख्या अद्वितीय ठरलेल्या तरुण योद्ध्यांची मदत झालेली आहे. या काळात औरंगजेबाने अफगाणिस्तानपासून कन्याकुमारी पर्यंतचा पुर्ण प्रदेश ताब्यात घेतलेला आहे. एकमेव मराठा हिंदवी स्वराज्य तेवढे गिळायचे राहिलेले आहे. ते घेण्यासाठी संपूर्ण सत्ता, संपत्ती, सैन्यबळ औरंगजेबाने पणाला लावलेले आहे.स्वराज्यासाठी अनुकूल नसलेले छोटे-मोठे सर्व हिंदू सत्ताधीश मोगलांच्या बाजूने मराठा स्वराज्य विरुद्ध लढत आहेत.एवढी प्रतिकूलता मराठा राज्याला पूर्वी व नंतर कधीच आलेली नव्हती ती या काळात निर्माण झालेली आहे. शिवाजी राजांच्या हयातीत भीतीपोटी चुकूनही महाराष्ट्राच्या कोपऱ्यावर ही न आलेला औरंगजेब संभाजी राजांना मारण्यासाठी महाराष्ट्रात दाखल झालेला आहे.त्याने गणोजी शिर्के यांसारख्या अनेक जवळच्या नातेवाईकांनाही आपल्या बाजूला वळविले आहे. फंदफितुरी व नियोजनबद्ध हालचाली करून गणोजी शिर्क्यांच्या गद्दारी मुळे मोजक्या सैन्यासह संगमेश्वरला संभाजीराजे असताना त्यांची पकड झाली. संताजी घोरपडे, धनाजी जाधव यांसारख्या वीरांनी प्रयत्नांची पराकाष्टा करूनही सूर्याजी पिसाळ याच्या गद्दारी मुळे राजधानी रायगड मोगलांच्या घशात गेली. महाराणी येसूबाई ना राजपुत्र शाहू महाराज यांच्यासह पकडून नेले. मराठी समुदाय बिचाराख करण्याचा प्रयत्न झाला. असंख्य हिंदूंच्या महाराष्ट्रात कत्तली झाल्या. असंख्य स्त्रियांची अपहरणे झाली. औरंगजेबाने धर्मवीर संभाजीराजे यांची नको तेवढी विटंबना केली. निर्भय, स्वाभिमानी असलेल्या संभाजीराजांनी आपला बाणेदारपणा बंदिवासात असतानाही सोडला नाही. शिवाजीराजांचे विषयी व हिंदू समाजाविषयी औरंगजेबाच्या मनात पूर्वीपासून चीड होती.बदला घ्यावा, हिंदू समाज बेचिराख झाला पाहिजे त्या हेतू पोटी संभाजीराजांना प्रत्येक दिवशी औरंगजेबाने अघोरी यातना होतील अशा शिक्षा दिलेल्या होत्या. जिवंत असताना डोळे काढणे, गरम राखेचे तोबारे देणे, काकडी सोलून काढणे, बरच्या भाले यांनी कातडी विरहित अंगांना टोचणे, मीठ-मिरची त्या शरीरावर चोळणे अशा यातना छत्रपती संभाजी महाराज व कवी कलश यांना औरंगजेबाने दिलेल्या आहेत. अशाच यातना देऊन पृथ्वीराज चव्हाण यांचीही हत्या मोहम्मद घोरी ने केलेली होती. क्रौर्याच्या सर्व सीमा पार करून 11मार्च 1689 रोजी कवी कलश आणि संभाजी राजे यांची औरंगजेबाने हत्या केली. राजे यांची औरंगजेबाने हत्या केली.संभाजी राजा नंतर स्वराज्य संपणार असे ठामपणे औरंगजेबाला वाटत होते. राजाचा असा प्रचंड यातना देऊन क्रूर अंत केला की,दहशत निर्माण होऊन लोक हिंदू धर्म सोडतील व स्वराज्य पूर्ण नष्ट होईल अशी औरंगजेबाची धारणा होती, परंतु सार्वत्रिक मुल्यांच्या जपणुकीसाठी निर्माण झालेली कोणतीही मूल्यात्मक व्यवस्था नष्ट होत नाही हे संभाजीराजांच्या क्रूर मृत्यूनंतरही पुन्हा सिद्ध झालेले आहे. संभाजीराजांनी देश, धर्म, संस्कृती टिकविण्यासाठी बलिदान दिले. कोणतेही मूल्यात्मक बलिदान कधीच वाया जात नाही. संभाजी राजांचे हे बलिदान ही वाया गेले नाही. संभाजीराजांच्या बलीदानानंतर महाराष्ट्रातील प्रत्येक निष्ठावंत स्त्री-पुरुषांनी संभाजीराजांच्या ताकदीनेच स्वातंत्र्याचा लढा कायम ठेवला.रामचंद्रपंत अमात्य यांच्या नेतृत्वाखाली गनिमी काव्याच्या युद्धाचा आश्रय घेऊन मोगली सैन्याला मराठा विरांनी सळो कि पळो करून सोडले.औरंगजेबासारख्या क्रूर, धूर्त, जगावर सत्ता निर्माण करू पाहणाऱ्या नराधमाला यहा अल्ला यहा अल्ला करीत बसण्याशिवाय पर्याय उरला नाही.सर्व बळ एकवटून मराठा राज्य बुडविण्यासाठी महाराष्ट्रात तळ ठोकून बसलेल्या औरंगजेबाला निराश, हताश, पराभूत होऊन खुलताबादच्या मातीत शेवटी गाढून घ्यावे लागले.मराठा राज्य नष्ट करण्यासाठी औरंगजेबाने आपली संपूर्ण सत्ता, संपत्ती अविचारी पणे पणाला लावल्यामुळे मोगली सत्ता पूर्णतः खिळखिळी झाली. संभाजी राजांच्या बलिदानामुळेच खऱ्या अर्थाने मोगली सत्तेचा पराभव झाला व राजा महाराष्ट्रात नसतानाही मराठा सत्ता अक्षय विजयी ठरली.संभाजीराजांच्या बलीदानानंतर मराठी सत्तेचा स्वराज्या कडून साम्राज्या कडे विकास व्हायला प्रारंभ झाला. औरंगजेबाच्या आतताई, अतिरेकी कारवाया मुळे संभाजीराजांच्या बलिदानानंतर मोगली सत्तेचा साम्राज्य कडून नामधारी सत्तेच्या -हसाकडे प्रवास सुरु झाला. संभाजी राजांना क्रूरतेने मारणे ही औरंगजेबाची घोडचूक होती. ती घोडचूक मोगली सतेला पुढे कधीच भरून काढता आली नाही. श्री शिवाजी राजे हे महामानव, युगपुरुष होते. त्यांनी हिंदवी स्वराज्याचे साम्राज्य निर्माण झाले पाहिजे यासाठी स्वराज्याचे तोरण बांधून त्याला मूल्यात्मक मजबुती दिली. संभाजीराजांच्या अजोड कार्यामुळे आणि बलिदानामुळे या स्वराज्याचा साम्राज्या कडे प्रवास सुरू झाला. हे साम्राज्याचे स्वप्न महान सेनानी पेशवा बाजीराव यांनी पुढे साकार केले. कोणत्याही मुस्लिम सत्तेला शेवटी मराठा सत्ता कधीच नष्ट करता आली नाही. संभाजीराजांच्या या बलीदानामुळे हे सर्व घडलेले आहे. देश धर्मरक्षणासाठी संभाजीराजांनी दिलेल्या या बलिदानाला भावपूर्ण अभिवादन.

लेखक:-पुरुषार्थ नाथराव गरजाळे.(जवळेकर) अंबाजोगाई. जिल्हा .बीड. दूरध्वनी:- ७९७२८२८९५२