User:Puspalata karan

किशोरावस्था किशोरावस्था आङ्गलभाषाया: Adolescence इति शब्दस्य रूपान्तरम्। अस्य शब्दस्य व्युत्पत्ति: लेटिनभाषाया: Adolescere शब्दात्भवति। अस्य अर्थ: परिपक्कताया: विकास:  (To grow to maturity)। अवस्थारियं विकासस्य सर्वाधिका जटिलावस्था इति मन्यते। अस्यामवस्थायां किशोराणां मध्ये नाना प्रकारा: शारीरिकं मानसिकं च परिवर्तनं भवति।स्टेनली हाल महोदयानुसारं‘Adolescence is a period of great stress and strain, storm and strife.'

किशोरावस्थाया: विकास: :—किशोरावस्थायां बालकानां शारीरिक, मानसि, सामाजिक, सामवेगिक इत्यादिषु क्षेत्रेषु विकास: भवति।

किशोरावस्थायां शारीरिक विकास: :— किशोरावस्थायां द्विधा शारीरिक परिवर्तनं भवति- आन्तरिकं बाह्यं च। एतेषाम् आन्तरिक-बाह्यपरिवर्तनानां कारणेन किशोरस्य व्यक्तित्वं कस्यापि निश्चितदशायां विकशितं भवति। अस्याम् अवस्थायामेव किशोर: पुरुष: भवति, किशोरी स्त्री भवति। अस्याम् अवस्थायामेव बालकानां बालिकानां वा उच्चता निश्चिता भवति, स्वरस्य परिवर्तनं भवति। बालकानां स्वर: कर्कश: तथा बालिकानां स्वर: कोमल: भवति। मांसपेशि- अस्थिन: दृढ़: तथा परिपक्कं च भवति। अस्याम् अवस्थायां प्रजनन क्षमता उत्पन्ना भवति।

किशोरावस्थायां मानसिकविकास: :—किशोरावस्थाया मानसिकविकास: शारीरिकविकासस्य अपेक्षया किञ्चित विलम्बेन भवति। अस्याम् अवस्थायां ध्यानस्य अवधारणा, कल्पना, दिवास्वप्न, स्मृति, तर्कादिशक्ते: अधिक: प्रखर: भवति। बालकानां रुचि:  क्रीडायां भवति, बालिकानां रुचि: शृङ्गारे, नाटके,पद्ये, सङ्गीते इत्यादिषु भवति। पठनरुचि: अपि विकसितं भवति।

किशोरावस्थां सामाजिकविकास: :— किशोरावस्थायां बालकबालिका पारस्परिकम् आकर्षणं भवति।विभिन्नवेशभूषा, हाव-भाव, विपरीतलिंगिनां प्रतिआकर्षणाय प्रयास:, द्वयो: मनसि परस्परं पार्श्वे आगमनस्य इच्छा जागृता भवति। अस्यामवस्थायां मैत्रीसम्बन्धेषु अत्यधिक वृद्धि: दृश्यते। अस्यामवस्थायां व्यक्तिं सामाजिकसमायोजनं तथा सामाजिकगुणानाम् अर्जनाय प्रयाप्तावसर: रुचिनां विकासाय विशालंक्षेत्रं भवति। पुन: अत्यधिक सामाजिक चेतना, सामाजिक सम्बन्धानां प्रगाढ़मित्रताया: अवस्था भवति।

किशोरावस्थायां सामवेगिकविकास: :— अस्मिन काले सम्वेगस्य गति: प्रचन्दरूपेण भवति। किशोरावस्थायां दुश्चिन्ताया: कालं भवति। कस्यापि किशोरस्य कृते सम्वेगानामुपरि नियन्त्रणं भवति। यौनग्रन्थिषु तीब्रगत्या क्रियान्वयनकारणात शारीरिकशक्तिषु पर्याप्तरूपेण वृद्धि: भवति। ते सम्वेगात्मकदृष्ट्या चञ्चला: अस्थिरा: च भवन्ति।