User:Rajat199494

भाषा मान्यताको रजत जयंती र भाषाको स्थिति (२०१७)

- रजत भारद्वाज

ढेकियाजुलि

भारतको संविधान अन्तर्गत आठौं अनुसूचीमा नेपाली भाषाले मान्यता पायेको दिन सबैलाई यथावत थाहा छ २० आगस्त १९९२ जस्को तहत आजको वर्ष भारत भरी रजत जयंती मनाउने जमरको पनि चल्दै छ तर भाषा विषयमा भारतीय गोर्खाहरुको संवेदनशीलता कस्तो छ ?

भारतको देहरादूनबाट १८ जनवरी १९५६देखि सुरु भयेको भाषा आन्दोलन र ३१जनवरी १९७२मा राष्ट्रीय परिपेक्ष्यमा भाषा मान्यता विषयमा आवाज उठाउने उद्देश्यले   अखिल भारतीय नेपाली भाषा समिति लगायत स्वर्गीय नर बहादुर भण्डारी र दिलकुमारी भण्डारी हरुको नेतृत्वमा भारतीय नेपाली राष्ट्रीय परिषदको प्रवल संग्राम पछि अहिलेको परिपेक्ष्यमा नेपाली भाषाको मुल्यबोद्ध कतिको गर्दैछौं हामी यो प्रश्न पनि अवतरित हुनु स्वाभाविक भयेको छ अहिले।

प्राक स्वाधीनता  या भाषाको मान्यता भन्दा अघि को नेपाली भाषा प्रतिको श्रद्धा के अहिले सम्म पनि याथावतनै छ त, भारतीय परिपेक्ष्यमा नगयेर भारतको सर्वाधिक गोर्खा बसोबास गर्ने असम राज्यका गोर्खाहरुको क्षेत्रमा विचार गर्ने हो भने !? असमको परिपेक्ष्यमा भाषा मान्यता पछि भाषा प्रतिको महत्व हाम्रो जनमानसमा नुन्यतम भयेकोनै देखिन्छ चाहे तो पठन-पाठनको क्षेत्रमा होस यात साहित्य संरचनाको प्रिष्ठभुमीमा होस भाषा प्रति हाम्रो संवेदनशीलता हराउदै गयेको छ अनि कताकता असमको आञ्चलिकवाद र सरकार पक्षको दयापनि येस्लाई भन्न सकिन्छ तर धेर दोषीचै हामीनै हुनु पर्छ ।

असमका गोर्खाहरुको भाषा प्रति रहेको प्रसंग खोदालने हो भने पहिले पठन पाठनको क्षेत्रनै हेर्नु पर्छ र २०१७सनको उच्चतर माध्यमिकमा शोणितपुर जिलाका विभिन्न उच्चतर माध्यमिक र महाविद्यालयमा नेपाली भाषा पढ़ने विद्यार्थी संख्या र शिक्षक संख्या निम्नलिखित छ ,

१) असम ज्योति जूनियर कलेज उच्चतर माध्यमिक प्रथम वर्षका विद्यार्थी संख्या ०७ जाना, द्वितीय वर्षमा पनि ०७जाना शिक्षक एक जाना ।

२) लोकनायक अमिय कुमार दास महाविद्यालय प्रथम वर्ष २५जाना द्वितीय वर्ष २०जाना शिक्षक एक जाना

३) शिलिकाबारी उच्चतर माध्यमिक विद्यालय पहिलो वर्ष २५जाना द्वितीय वर्ष २०जाना शिक्षक संख्या शुन्य

४) बरसोला उच्चतर माध्यमिक विद्यालय प्रथम वर्ष ४९ द्वितीय वर्ष २७जाना शिक्षक संख्या शुन्य

५) प्रजापति उच्चतर माध्यमिक विद्यालय प्रथम वर्ष २० द्वितीय वर्ष २७ जाना शिक्षक संख्या एकजाना

७) तेजपुर महाविद्यालय प्रथम वर्ष ०२ द्वितीय वर्ष ०४ ,शिक्षक संख्या शुन्य

८) दरङ्ग महाविद्यालय प्रथम वर्ष ०२ द्वितीय वर्ष ०६ शिक्षक संख्या २जाना

९) शिङ्ग्री उच्चतर माध्यमिक विद्यालय प्रथम वर्ष ३० द्वितीय वर्ष २८जाना शिक्षक एक जाना

१०) राङ्गाचकुआ उच्चतर माध्यमिक विद्यालय प्रथम वर्ष ८४ द्वितीय वर्ष ९० ,शिक्षक एक जाना

११) सौतिया निम्न महाविद्यालय प्रथम वर्ष ३३ द्वितीय वर्ष २५ ,शिक्षक संख्या एक जाना

१२) त्यागवीर हेम बरुवा महाविद्यालय प्रथम वर्ष २५ द्वितीय वर्ष २२ शिक्षक संख्या शुन्य ।

(याहा शुन्य भनी उल्लेख गरियेको अंक सरकारी शिक्षक नियुक्त नभयेको हो,बेसरकारि शिक्षक संख्या उल्लेख गरिएको छैन।)

उक्त तालिका बाट पनि स्पष्ट हुन सकिन्छकि भाषा पठन विषयमा हामी कतिको संवेदनशील छौं ,, शोणितपुर जस्तो एउटा गोर्खाबहल जिलामा भाषीक दुरावस्था दुर्भाग्य जन हो भने पनि एक रुपमा असमको अन्य जिला हरुमा पनि हाम्रो स्थिति एकै किसम को छ, हालको विश्वनाथ जिलाका उच्चतर माध्यमिक र महाविद्यालय हरुको छात्र र शिक्षक संख्या निकाले हो भने उच्चतर माध्यमिक प्रथम वर्षमा ३३७ ,द्वितीय वर्षमा ४१८जान विद्यार्थी र सरकारी शिक्षकको संख्या एक मा सीमित छ।

असमको प्राण विन्दु गुवाहाटी पल्टनबजार स्थित गोर्खा विद्यालयको दुर्वास्था एकै प्रकारको छ तिहा भाषात पछिको कुरा हाम्रो विद्यार्थी संख्या पनि १० प्रतिशतको अंक नाघदैन ।

भाषा मान्यता भन्दा अघि देहरादून, सिक्किम, उत्तर पुर्वांचल लगायत पश्चिम बंगालमा जुन जांगर भाषा प्रति थियो तो हालमा कम भन्दा कम हुदै जादै छ, नेपाली भाषा पठनको क्षेत्रमा पश्चिम बंगाल र सिक्किमका विश्वविद्यालयहरुले गोर्खा विद्यार्थी हरुलाई आफ्नो भाषा चयन गर्ने सुविधा एकातिर दिएका छन भने  अर्कातिर विश्वभारती विश्वविद्यालय, शान्ति निकेतन विश्वविद्यालय ,जवहरलाल नेहरु विश्वविद्यालय जस्ता देशको र रज्यको राजधानीमा नेपाली विभाग पठन पाठनको केहि सुविधा छैन फेरी हालैमा गुवाहाटी विश्वविद्यालयले पनि नेपाली विभाग बन्द घोषित गरि सकेको छ जुन विषमा जस्तो प्रकारको जमर्को चलाउनु पर्ने हो तो चै चेलेको देखिदैम, भाषा मान्यताको हकमा १९५६बाट चलेको संग्राम र संघर्ष हालमा मान्यता प्राप्त भाषा बन्दहुदा पनि आफुलाई जागरुक भन्ने समाजमा नलागेको तातोले स्पष्ट पारेको छ कि भाषा विषयमा हाम्रो संवेदनशीलता कस्तो र कति छ ।

अब येस्तो परिपेक्ष्यमा भाषाको रजत जयंती उत्सव मानाउनु चै हाम्रो लागी एउटा दुर्भाग्यजनक प्रसंगनै हो जुन देशका नागरिकहरुले आफ्नो मान्यता प्राप्त मातृभाषा प्रति सद्भावना देखाउन सकेका छैन्न धरातलीय रुपमा तो देशका नागरिक हरुले भाषा अतिक्रमण भो भन्दै आन्दोलन गर्नु अनि याथार्थमा चै भाषाको विकास प्रति केहि कदम नचाली कन भाषाको रजत जयंती मनायेर केहि फाईदा हुन्छ त ?

हाम्रो समाचार पत्र कोई हेर्दैन, हाम्रो भाषालाई हाम्रै अभिवागक ,साहित्यकार, समाजसुधारक हरुले पढ़नु हुदैन के गर्छस पढ़ेर भन्छन , भाषा पठन चलिरहेको बन्द हुदा कुनै विश्वविद्यालयबाट हाम्रो चर्चा हुन्छ परिचर्चाहुन्छ तर समाधान केहि आउदैन , भाषा शिक्षकको रुपमा नियुक्ति पायेर आफुलाई सहकारी शिक्षकमा परिवर्तित गर्ने हामी तो समाजका भाषा प्रेमीहरु भयेको हौं जस्ले भाषालाई पुरानो पैतृक कनतुमा थुनेर गुमसियार तेस्को माथी फुलको माला चड़ाई बाजा गाजाको साथ भाषाको रजत जयंती उत्सव पालन गर्दछ ।

धन्यवाद

जय गोर्खा ।