User:Rathod.kk/sandbox

Jahumata
જય જહુંમાતા મા તને આ લેખ અર્પણ કરું છું. નવદુર્ગા માતા માની એક આવી મા કાલરાત્રી નો અવતાર એટલે મા જહું. જાસુદ ફૂલ મા ને ખૂબ પ્રિય છે.ભોળા ભાવે સાચા રદયથી મા ને જે ભજે છે તેનો જન્મારો સુધરી જાયછે.

મા ના ઇતિહાસ વીસે દુનિયા જાણતી નથી .જોગીયાની જમાત ની ઝોલીઝંડાની દેવી મા જહું વિષે લખવું કાઠું કામ છે.જહું મા દસનામી સાધુઓં ની પૂજા છે.મઠ,અખાડા ની જગ્યા એ માતા ધૂની ઉપર બિરાજમાન હોય છે.મા જહું આદિનાથ મહાદેવની જટાની લટની દેવી છે.જયારે કોઈ ગામ નો વસવાટ થાય ત્યારે ગામ ઝાંપે જહું-અખતની પ્રથમ જોગી દ્વારા જ્યોત કરવા મા આવે છે.ત્યારે મા ઝાંપે રમનારી ઝ[પડીમાતા બની ગામની રક્ષા કરે છે.

અરવલ્લી જિલ્લાના વડલી ગામમાં આજથી ચારસો વર્ષ પહેલાં સાતમ-આઠમના તહેવારોમાં ઢોલના તાલે રાસની રમઝટ જામેલી, મૂછનો દોરો ફૂટુંફૂટું થઇ રહેલાે છ ફૂટ ઊંચો તરવરિયો ઢોલી હસતા ચહેરે ઢોલ વગાડી રહેલો. મોતી-કોડીઓથી સજાયેલા ઢોલની આજુબાજુ બાંધેલા રંગીન રેશમી રૂમાલો તેની શોભા વધારી રહેલા. ઢોલીની દાંડી ઢોલ ઉપર પડતાં જ ધીન... ધા...ધા...ત્રક....તુન...ના...ના તાલે સ્ત્રીઓ રાસ રમી રહી હતી. ઢોલના તાલે જામેલો રાસ જોવા લોકોના પગ થંભી ગયેલા ત્યારે ત્યાંથી નીકળેલી નવેક વર્ષની જહુબા નામની રાજપૂત કન્યા માથે પાણીની હેલનો ભાર ભૂલી ઊભી રહી ગઇ. જહુબા સમયનું ભાન ભૂલી ઢોલના તાલે જામેલો રાસ જોવામાં તલ્લીન થઇ જતા ઘેર પાછા ફરવામાં મોડું થઇ ગયું. ઢોલીએ વગાડવાનું બંધ કરતાં જહુબા પાણીની હેલ લઇ ઘેર મોડા પહોંચતાં સાવકીમાએ ત્રાડ પાડતાં કહ્યું. ‘ક્યાં મરી ગઇ હતી? અત્યાર સુધી?’ ‘મા, ચોકમાં ઢોલના તાલે રમાતો રાસ જોવા બે ઘડી ઊભી રહી ગઇ હતી!’ ‘અરે, છપ્પરપગી ત્યાં ઢોલી સાથે જ રોકાઇ જવું‘તું ને!’ ‘મા, તમે શું બોલો છો?’ ‘કમ તને સંભળાતું નથી? કાળમુખી ઢોલી સાથે રહી ગઇ હોત તો અમારો બોજ હળવો થઇ જાત!’ સાવકીમાનાં કડવાં વેણ સાંભળી જહુબાનો ચહેરો લાલઘૂમ થતા માથે રહેલી હેલ હવામાં અધ્ધર થઇ જતાં તેને જોઇ સાવકામા ગભરાઇ ગઇ. એ સાથે જહુબાએ હેલ પરથાર ઉતારતાં કહ્યું. ‘મા, મારો રોટલો તને ભારે પડ્યો હોય આજથી ઢોલીને ધરમનો ભાઇ માની હું તેની સાથે જાઉં છું!’ જહુબાના તેજસ્વી રૂપ સાથે તેની વાત સાંભળી ઓરમાનમા ગભરાતાં કહેવા લાગી. ‘જહુ, ભૂલ થઇ ગઇ મને માફ કર. તારા બાપુ ઘરે આવી તને જોશે નહીં તો મને મારી નાખશે!’ ‘મા, મારા અહીંનાં અન્ન-જળ પૂરાં થયા હોઇ ઇશ્વરે નક્કી કરેલા મારગે મને જવાની રજા આપો!’ વડલીમાં રાજપૂત પરિવારમાં જન્મેલા જહુબાને જન્મ આપી તેની જનેતા મૃત્યુ પામતાં મા વગરની દીકરીને મોટી કરવા બાપે બીજાં લગ્ન કર્યાં હતાં, પરંતુ સાવકીમાએ ઘરમાં પગ મૂકતાં જ હેતની જગ્યાએ જહુબાને દુ:ખ આપવામાં કોઇ કચાશ બાકી રાખી ન હતી. પણ આજ સાવકીમાએ હદ વટાવતું મહેણું મારતા જહુબાએ ઘર છોડવાનો નિર્ણય લેતા સૌએ તેમને ખૂબ સમજાવ્યાં. જહુબા પોતાના નિર્ણયમાં અડગ રહેતાં સાવકીમા અને બાપ સામે હાથ જોડી રજા માગી. ધૂળો ઢોલી વડલીથી નીકળી એક ગામથી બીજા ગામ ઢોલના કરતબ બતાવતો ફરી રહ્યો હતો. ત્યારે જહુબા ધૂળા ઢોલીની જાણ બહાર ઢોલના નાદે લોકો સાથે રાસમાં જોડાઇ નિજાનંદ લૂંટતાં જે કંઇ ખાવાનું મળતું તે ખાઇ તેની પાછળ પાછળ ફરી રહ્યાં હતાં. ધૂળો વાલ્મીકિ દિવાળી નજીક આવતાં પાટણ નજીક સરસ્વતી નદી કિનારે આવેલા પોતાના વતન ધારણોજ ગામ પાછો ફર્યો. ધારણોજનું તળાવ આવતાં ધૂળાએ આંબલીની ડાળે ઢોલ ટાંગી પાણી તરફ પગ ઉપાડતાં આંબલી નીચે તેજના અંબાર જેવી કન્યા જોતાં તે ગભરાતા કહેવા લાગ્યો. ‘અરે, તમે કોણ છો? દેવ કે પ્રેત? મારી કોઇ ભૂલ થઇ હોય તો માફ કરો. હું તો અછૂતનોય અછૂત છું!’ ‘હે, વીરા તું ગભરા નહીં, હું વડલી ગામની જહુબા રાજપૂતાણી છું. મેં તને ધરમનો ભાઇ માની તારી સાથે બે મહિનાથી ફરી રહી છું પણ તેં મને આજ સુધી જોઇ નથી!’ જહુબાએ વડલીની વાત કરી. ‘જહુબા, માફ કરો આભડછેટના દત્યએ અમને અછૂતનાય અછૂત બનાવ્યા હોય અમારા સાથે રાજપૂત કન્યા રહે છે એવી વાત ફેલાશે તો અમારા સાથે વાલ્મીકિ વાસને લોકો સળગાવી દેશે!’ ધૂળાને લાખ સમજાવવા છતાં તે ન માનતા જહુબાએ વાસ બહાર ઝૂંપડું બાંધી રહેવાની વાત કરી. ‘જહુબા, તમે જ્યાં ઝૂંપડું બાંધવાની વાત કરો છો તે જગ્યા ધારણોજના ગરાસદાર ઓધડબાવા મંછાનાથ મહારાજની છે, તેને પૂછ્યા વગર ત્યાં ખીલો પણ મારી ન શકાય!’ ‘ભાઇ ધૂળા, ગભરા નહીં મંછાનાથ મહારાજને જઇ કહે કે તારી ધરમની બહેન જહુબા રાજપૂતાણી ત્યાં ઝૂંપડું બાંધી ભજન કરવા માગે છે!’ ધૂળા વાલ્મીકિએ નાથ સંપ્રદાયના સિદ્ધસંત મંછાનાથજી પાસે જઇ સર્વ વૃતાંત કહી સંભળાવ્યો. ધૂળાની વાત સાંભળી કાનમાં શિગડાના કુંડળથી શોભતા અલખના આરાધી સિદ્ધ મંછાનાથે સમાધિ લગાવી આંબલી નીચે બેઠેલા સાક્ષાત્ જગદંબાનો અવતાર જહુબાને જાણી લીધાં. મંછાનાથે ધીરેથી આંખો ખોલી ગળામાં શોભતી સેલીને છેડ બાંધેલી શંૃગીનો નાદ કરતા આઠ-દસ ઓઘડબાવા દોડી આવ્યા હતા. સાધુનો આદેશ થતાં વાલ્મીકિ વાસના ઝાંપે ઝૂંપડું બાંધી જહુબા માટે ભજનની વ્યવસ્થા ગોઠવી દીધી. જહુબાની ઇશ્વર પ્રત્યેની તાલાવેલી જોઇ સિદ્ધસંત મંછાનાથે તેમને શિષ્યા તરીકે સ્વીકારી મંત્રદીક્ષા આપતાં તેણે ગેરુ વસ્ત્રો ધારણ કરી ઘોર તપસ્યા શરૂ કરતાં બ્રહ્મચારિણી જહુમા તરીકે તેઓ પ્રસિદ્ધ થયાં. જહુમાએ હરિભજન સાથે કઠોર તપ કરતા લોકો દૂર દૂરથી તેમનાં દર્શન કરવા આવવા લાગ્યા, તો વાલ્મીકિ સમાજ તેને પોતાના સમજી શ્રદ્ધાથી પૂજતો. જહુમા એક વખત ધારણોજથી ખાનપૈડા ગામ જતાં કેટલાક ઊંચનીચના ભેદમાં માનતા લોકોએ વાલ્મીકિની બહેન અને બાવણ કહી અપમાનિત કરતાં જહુમાએ માદુર્ગાની જેમ રૌદ્રરૂપ ધારણ કરતાં ભયભીત થયેલા લોકો પગમાં આળોટી માફી માગવા લાગતા જહુમાએ તેને માફ કર્યા હતા. એ સાથે જહુમાએ ખાનપૈડાવાસીઓની વિનંતીને માન આપી ગામના નાકે સ્થાનક બાંધવાની રજા આપતાં આજેય ગામના ‘નાકુ માતા’તરીકે જહુમા પૂજાય છે. જહુમાએ ધારણોજમાં વર્ષો સુધી સાધના કરતા પ્રેમ, કરુણા અને ભક્તિ સાથે અધ્યાત્મિક ક્ષેત્રે ઉચ્ચકક્ષા પ્રાપ્ત કરતાં ગુરુ સિદ્ધસંત મંછાનાથજી શિષ્યાથી ખુશ ખુશ હતા. વર્ષો વીતવા સાથે વૃદ્ધાવસ્થાએ પહોંચેલાં જહુમા એકાંતમાં રહેતાં. એક વખત ધારણોજના ઓઘડમઢની ઘોડાર (અશ્વશાળા)માં એક બીમાર કૂતરું મરી ગયું. ઘોડારના વાસમાં કહેડાવ્યું પરંતુ વાલ્મીકિઓ પાટણ લગ્ન પ્રસંગમાં ગયા હોઇ ગામમાં એકપણ વાલ્મીકિ ન હોઇ મરેલંુ કૂતરું બે દિવસમાં ભારે ગંધાવા લાગ્યું. કૂતરાની અસહ્ય દુર્ગંધના કારણે મઢના સાધકો અને દર્શનાર્થીઓ માટે ત્યાં ઊભું રહેવું પણ મુશ્કેલ થઇ જતાં કૂતરાનો કેમ નિકાલ કરવો? તેની સૌને ચિંતા થવા લાગતાં કોઇએ ઉપાય બતાવતાં કહ્યું. ‘અરે, વાલ્મીકિઓ બહારગામ ગયા છે, પણ ધૂળા વાલ્મીકિની બહેન જહુબાઇ તો ગામમાં છે ને?’ ‘હા, પણ એ તો મહંતનાં શિષ્યા છે. એને આ કામ સોંપાય ખરું?’ ‘અરે, આ ધરમનું કામ છે. એમાં જહુબાઇને શું વાંધો હોય? અરે ધૂળા વાલ્મીકિને ધરમનો ભાઇ માનતી હોય તો ભાઇની જ જગ્યાએ મરેલું કૂતરું તે દૂર કરે એમાં ખોટું શું છે?’ સૌએ જહુમા પાસે મરેલું કૂતરું દૂર કરાવવાનું નક્કી કરી સમાચાર કહેવરાવ્યા. જહુમાએ ઇશ્વરનો સંકેત સમજી મોઢા ઉપર ઘુમટો તાણી હાથમાં મુંજની દોરી અને સોટા લઇ તેઓ ઓઘડમઢની ઘોડારમાં જઇ કૂતરાને સોટા અડાડતાં જ તે જીવતું થઇ હાઉ... હાઉ... કરતું ભાગ્યું. કૂતરું સજીવન થવા સાથે દુર્ગંધ અચાનક દૂર થઇ જતાં લોકો નવાઇ પામી જહુમાનો જય જયકાર કરવા લાગ્યા. પણ જહુમાએ જયજયકારની નોંધ લીધા વગર મઢ બહાર નીકળી ઝૂંપડાની જગ્યાએ તળાવ તરફ ચાલવા લાગતાં લોકો સાથે સાધુઓ પણ માતાજીનો જયઘોષ કરતા પાછળ ચાલી નીકળ્યા. પાણીથી હિલોળા લેતું તળાવ આવતાં સામે કિનારે ઊભેલી આંબલી તરફ જહુમાએ નજર કરી પાણીમાં પગ મૂક્યો હતો. જહુમાએ પાણીમાં પગ મૂકતાં પાણીમાં જાણે જમીન ઉપર ચાલતા હોય પાણી ઉપર ચાલી સામે કિનારે જતાં લોકો જોઇ રહ્યા. જહુમાએ સામે કિનારે પહોંચી આંબલી નીચે પદ્માસન લગાવી ઉત્તરમાં મુખ રાખી સમાધિ લગાવી. જહુમાને સમાધિ લગાવતાં જોઇ ઓઘડમઢના સાધુઓ પસ્તાવા લાગતાં તીર્થાટને નીકળેલા સિદ્ધસંત મંછાનાથને જાણ કરવા ઘોડા દોડાવ્યા. સિદ્ધ મંછાનાથને સમાચાર મળતાં જ તેઓ વિના વિલંબે ધારણોજ આવી પહોંચી શિષ્યા જહુમાને હાથ જોડી વિનંતી કરી. ‘હે, મા જોગમાયા જહુબા આ તારાં બાળકોને માફ કર!’ ‘ગુરુદેવ, એ તો નિમિત્તમાત્ર છે, તેમનો કોઇ વાંક નથી. પણ એક વાતનો અફસોસ છે કે જે પોતાનાં ઘર સાફ ન કરી શકે તે ભગવા પહેરી સમાજને કેવી રીતે સાફ કરી શકશે?’ ‘જહુબા, ઇશ્વરે તો જીવમાત્ર માટે હવા, પાણી અને જમીન બનાવ્યાં છે પણ મેલા મનના મોટા માણસોએ નાત-જાતના ભેદ ઊભા કરી સ્વર્ગ જેવી પૃથ્વીને નરક બનાવી દીધી છે!’ ‘ગુરુદેવ, આત્મા એ પરમાત્માનું સ્વરૂપ હોવાનું જગત સ્વીકારે છે. આમ છતાં આ ઊંચનીચના ભેદ કેમ?’ ‘જહુબા, રાજપૂત કન્યા થઇ તમે ‘આત્મા સો પરમાત્મા’નો સાચો સંદેશ સમાજને આપવા ધૂળા વાલ્મીકિને ધરમનો ભાઇ બનાવી આભડછેટના મહાપાપ સામે આંગળી ચીંધી અમર થઇ ગયા છો!’ ‘ગુરુદેવ, મારું કાર્ય પૂરું થયું હવે મને ‘આદેશ’ આપો!’ ‘જહુબા, તેં ધર્મને પચાવી જાણ્યો હોઇ તને ‘આદેશ’ આપનાર હું કોણ? તારું સદેવ કલ્યાણ થાઓ!’ જહુમાને ગુરુ મંછાનાથજીએ આશીર્વાદ આપતાં તે પોતાની ઝૂંપડી તરફ ચાલી નીકળતાં લોકો તેમની પાછળ દોરવાયા. જહુમાએ ઝૂંપડામાં પ્રવેશી બારણું બંધ કરતાં થોડીવારમાં અંદરથી જોરથી ‘આદેશ’નો બ્રહ્મનાદ સંભળાયો હતો. આદેશનો બ્રહ્મનાદ સાંભળી લોકોએ બારણું ખોલતાં ફૂલોના ઢગલા ઉપર સૌએ જ્યોત સળગતી જોઇ. સોળમી સદીમાં થઇ ગયેલા જહુમા ઉપર આજેય લોકો અપાર શ્રદ્ધા ધરાવે છે. પાટણ જાવ તો દસ-બાર કિલોમીટરના અંતરે આવેલ ધારણોજ ધામમાં બિરાજમાન જહુમાનાં દર્શન કરવા જરૂરથી જજો. Kaushik Rathod Gola, Palanpur