User:Rexvo/sandbox

კავკასიონში მდებარე ქართველები
იბერიის ტერიტორია დასახლებული იყო უძველესი დროიდან რამდენიმე მონათესავე თემის მიერ, რომელთაც ძველი ავტორები კოლექტიურად იბერებს (აღმოსავლეთ იბერებს) უწოდებენ. ადგილობრივები საკუთარი ქვეყანას ქართლს უწოდებდნენ, მითური წინაპარი „ქართლოსის“ მიხედვით.

მოსხებს (მესხებს), რომელთაც რამდენიმე კლასიკური პერიოდის ისტორიკოსი მოიხსენიებს, და სასპერებს (ჰეროდოტეს მიხედვით) მნიშვნელოვანი წვლილი უნდა მიუძღოდეთ ამ არემარის თემების კონსოლიდაციაში. მოსხების ადრეული ტომები მომთაბარეობისას ნელ-ნელა მიიწევდნენ ჩრდილოაღმოსავლეთისკენ, სადაც საბოლოოდ ხელშემწყობი კლიმატური და გეოგრაფიული პირობების გამო მუდმივი დასახლებები ჩამოაყალიბეს. ამ დასახლებათაგან მთავარი იყო მცხეთა, რომელიც მოსხებთან ეტიმოლოგიურად არის დაკავშირებული.

მოქცევაჲ ქართლისაჲ და ქართლის ცხოვრება
ქართლის სამეფოს ჩამოყალიბების შესასწავლად, სულ ორი მთავარი წყარო გაგვაჩნია: ლეონტი მროველის „ქართლის ცხოვრება“ და „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“. ორივე წყარო იბერიის დაარსებიდან დაახლოებით 15-13 საუკუნის შემდეგ არის დაწერილი. „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ არის ტექსტი საქართველოს გაქრისტიანებაზე, მაგრამ დასაწყისში იწყებს ქართლის ჩამოყალიბებით, იგი ბევრად უფრო მოკლე არის ვიდრე „ქართლის ცხოვრება“.

მოქცევაჲ ქართლისაჲ
„მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ იწყება ალექსანდრე მაკედონელის ხსენებით, "და შემდგომად რაოდენისა ჟამისა მოვიდა ალექსანდრე, მეფე ყოვლისა ქვეყნიერებისა და დალეწა ქალაქები და ციხენი". შემდეგ ტექსტი ახსენებს აზონს როგორც ძე არიან-ქართლის, სავარაუდოდ ირანის გავლენის ქვეშ მყოფ ქართული ტერიტორიის, ალექსანდერემ "მას მიუბოძა მცხეთა საჯდომად" ანუ მცხეთის და გარშემო ტერიტორიის მართველად დანიშნა. ამ ტექსტში აზონი არის მოხსენებული როგორც ქართლის პირველი მეფე, ხოლო მეორე მეფე არის მოხსენებული როგორც ფარნავაზი რომელზეც არაფერი განსაკუთრებული ან გმირული არ არის ნახსენები.

ქართლის ცხოვრება
მოვლენების სრულიად განსხვავებულ განვითარებას გვთავაზოს "ქართლის ცხოვრება": აზო მოხსენიებულია, როგორც ალექსანდრე დიდის ნათესავი, რომელმაც ადგილობრივი მმართველი გვარი გაანადგურა და თავად ჩაიგდო არემარე ხელთ, ეს ბერძნული/სპარსული სატრაპიის ეკვივალენტი იდეაა, ანუ ლეონტი მროველი ამბობს, რომ მაკედონიის იმპირიამ საქართველო დაახარკირა და "გუბერნატორი" დანიშნა, აზო. სანამ ამ "გუბერნატორს" ძვ. წ. IV საუკუნეში მას ადგილობრივი მამასახლისის (ტომური ოჯახის მეთაური) სამარისის ძმის შვილი, ფარნავაზი არ დაამარცხებდა.

ამ ორი წყაროს შეჯამება
მარცხნივ|მინი|312x312პქ|ქართველურ ტომები და იბერიის და კოლხეთის საფუძვე ტერიტორია ეს ორი წყარო ხშირად ერთმანეთს არ ეთანხმება, ასევე ვიცით, რომ არცერთი არ არის მიუკერძოებელი, ლეონტი მროველს სურს, რომ მოყვეს ისეთი ისტორია რომელიც ა)ბაგრატიონების კავშირს ანახებს ქართლის დამაარსებელთან და ბ)აჩვენებს ამ პირველი მეფის, კავშირს ადგილობრივებთან და მის გმირული საქციელს. მართალია „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ ასეთი მძიმე გადახრა არ გააჩნია რადგან მას სხვა მიზანი აქვს, მაგრამ ეს ტექსტიც არ არის სრუალიად სანდო.

თუ შევაერთებთ ამ ორ არასონდო წყაროს და რამოდენიმე დამხმარე უცხო რესურსებს, შეგვიძლია ქრონოლოგიურად დავაწყოთ მოვლენები, რომელიც უმეტის შემთხვაში მოხდა: აქამენიდთა ირანის ძალაუფლებაში შესაძლოა შედიოდა რამოდენიმე დასახლება და ქართველური ტომი: სასპერები, "არიან-ქართლი", მოსხები, ასშ. დაზუსტებით ვიცით რომ მე-19 სატრაპია შედგებოდა კოლხებისგან რომლებსაც თავიანთი ავტონომიაც კი ჰქონდათ. ალექსანდრემ როდისაც დაიპყრო სპარსეთი მეხუთე საუკუნეში, იგი ალბათ არ ჩამოსულა დღევანდელ კავკასიონის რეგიონში, რადგან არანიარი ბერძნული წყარო არ არსებობს რომელიც ამ ფაქტს ამტიკცებს, შესაძლოა მას დაეპყრო კავკასიონის რაღაცა ნაწილი რომელშიც სამხრეთით მყოფი (ტერიტორიულად დღევანდელი კლარჯეთის მხარეს) ქართული ტომი შედიოდა, რომელსაც მე-11 საუკინის წყაროები "არიან-ქართლს" ეძახიან. შესაძლოა აზონს ბერძნული პონტოს ან ანტიგონიდების დახმერებით მცხეთის (შესაძლაო მოსხი ტომიც ყოფილიყო ამ რეგიონში) ირგვლივ ტერიტორიები დაეპყრო და ქართლის მართველად ან მეფედ დაენიშნა თავი, აზომ თავის დასამკვირდებლად გაცი და გაიმის კერპი ააგო. ამის შემდეგ ფარნავაზმა, რომელიც ადგილობრივი მამასახლისის ძმისშვილი იყო, დაამხო ხელისუფლება და გახდა პირველი მცხეთელი ქართლის მეფე, მანაც ააგო კერპი სახელად არმაზი რომელიც, სიტყვა ფარნავაზის სპარსული თარგმნაა. ეს ღმერთი საქართველოს გაქრისტიანებამდეც ითვლებოდა როგორც უზენაისი ღმერთი, ამით ფარნავაზმა თავისი და თავისი შთამომავლების ძალაუფლება დაადასტურა.