User:Robert Masih

ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਇਸਾਈਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੀ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ?

ਇਹ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਹੋਣੀ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਸਾਡੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਭਾਰਤੀ ਇਸਾਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀ ਲੱਗਦਾ ਉਨ੍ਹੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਮਸੀਹ ਕੌਮ ਦਾ ਜਾਗਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਸ਼ਹੀਦ ਸੁਖਦੇਵ, ਸ਼ਹੀਦ ਰਾਜਗੁਰੂ, ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹੀਦ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਦੇਸ਼-ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਅਣ-ਗੋਲਿਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ ਵੱਲੋਂ ਪਾਏ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿਲ ਤੋਂ ਕਦਰ ਅਤੇ ਸੈਲੂਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇਸ਼-ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਜਾਨਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਿਣੀ ਰਹਾਂਗੇ। ਪਰ ਇਕ ਮਸੀਹ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਕ ਟੀਸ ਜਿਹੀ ਵੱਜਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਇਸਾਈਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਸਾਈ ਸਨ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸਾਈ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਸਨ। ਜਿੰਨਾਂ ਰੋਸ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਰੋਸ ਭਾਰਤੀ ਇਸਾਈਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜ 70 ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਨੇ ਇਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਇਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ, ਡਾਂਡੀ ਮਾਰਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੋ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਨਿਭਾਈ ਪਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਹਰ ਇਕ ਇਸਾਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਮੁਕਰ ਨਹੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਪਰ ਚੁੱਕਣ ਵਿਚ ਇਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਵਾਰ ਅਣ-ਗੋਲਿਆਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਸਾਈ ਸਨ ਸਿਰਫ ਇਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਇਸਾਈਆਂ ਨਾਲ ਨਫਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਕ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾ ਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਸਨ ਜਿੰਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਨਹੀ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਚਾਰਲਸ ਫਰੀਰ ਐਂਡਰਿਊ ਨਾਮ ਦਾ ਪਾਦਰੀ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 12 ਫਰਵਰੀ 1871 ਤੋਂ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1940 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਪਾਦਰੀ ਨੇ ਹੀ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਵਿਚ ਰੂੰ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤਾ।

ਇਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਡਿਪੋਰਟ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ। ਸਟੈਨਲੀ ਜੋਨਸ, ਜੇ ਸੀ ਵਿੰਨਸਲੋਵ, ਵੈਰੀਅਰ ਐਲਵਿਨ, ਰਾਲਫ਼ ਰਿਚਰਡਸਨ ਕੇਥਨ ਅਤੇ ਅਰਨਸਟ ਫੋਰੈਸਟਰ ਪਾਤੋਨ ਵਰਗੇ ਆਦਿ। ਪਰ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀ ਕੀਤੀ। ਬਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਸਾਈ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਇਕ ਇਸਾਈ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਅਣਦੇਖਾ ਅਤੇ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਨਹੀ।

ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਬੂਤ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ 1885 ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਇਕ ਇਸਾਈ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਐਲਨ ਅੋਕਟਾਵੀਅਨ ਹਿਊਮ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੋਰਜ ਯੂਲੈ (1888), ਵਿਲਿਅਮ ਵੈਦਰਬਰਨ (1889), ਅਲਫਰੈਡ ਵੈਬ (1894), ਹੈਨਰੀ ਕੋਟਨ (1904), ਵਿਲਿਅਮ ਵੈਦਰਬਰਨ (1910), ਐਨੀ ਬੀਸੈਂਟ (1917) ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਹੀ ਯਕੀਨ ਤਾਂ ਗੂਗਲ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਚੈੱਕ ਕਰ ਲਵੋ। 1887 ਵਿਚ ਮਦਰਾਸ ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਕਾਂਨਫਰੈਂਸ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ 607 ਆਗੂਆਂ ਵਿਚ 35 ਇਸਾਈ ਲੀਡਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਕੀਲ ਆਰ ਐਸ ਐਨ ਸੁਭਰਮਣੀਅਮ, ਕਾਲੀ ਚਰਨ ਬੈਨਰਜੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ, ਵਕੀਲ ਜੀ ਜੀ ਨਾਥ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ, ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਪੀਟਰ ਪੌਲ ਪਿੱਲੈ, ਉੜੀਸਾ ਤੋਂ ਵਕੀਲ ਮਧੂਸੂਦਨ ਦਾਸ, ਟਾਈਟਸ ਜੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ, ਅਕੰਮਾ ਚੇਰੀਅਨ, ਐਸ ਕੇ ਰੁਦਰਾ, ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਜੋਰਜ ਜੌਸਫ ਕੇਰਲਾ ਤੋਂ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੀ ਕਰੀਏ ਆਪਣੇ ਭਾਰਤੀ ਇਸਾਈ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਹੀ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅੱਜ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਇਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸਾਈ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਗੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਣਗੇ।

ਕਾਲੀ ਚਰਨ ਬੈਨਰਜੀ- (1847-1902)

ਇਹ ਬੰਗਾਲੀ ਇਸਾਈ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਕਰਿਸ਼ਚਨ ਬਰਾਹਮੋ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਇਸਾਈ ਬੁਲਾਰੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲਣ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਕਸਰ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ ਉਸ ਵਕਤ ਵੀ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਮਿਲਣ ਆਏ ਸਨ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮੋਹਨ ਬੈਨਰਜੀ-(24 ਮਈ 1813-11 ਮਈ 1885)

ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਹੋਏ ਹਨ।ਇਹ ਬੰਗਾਲ ਕਰਿਸ਼ਚਨ ਅਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਇਹ ਯੰਗ ਬੰਗਾਲ ਨਾਮ ਦੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੋਹਨ ਹਾਲਟ ਕਰਕੇ ਇਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਜੁਝਾਰੂ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਦੇਣ ਹੈ।

ਮਧੂ ਸੂਦਨ ਦਾਸ-(28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1848-4 ਫਰਵਰੀ 1934) ਉਹ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੇਜੂਏਟ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਸਨ। ਉਹ ਉਤਕਲ ਗੌਰਵ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਉਹ ਇਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ। ਉਹ ਮਧੂ ਬਾਬੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਲੋਕ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਉਪਰ ਚੁੱਕਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵਕੀਲ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਵਿਧਾਇਕ, ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵੱਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਡਾਇਚਰੀ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਐਮ ਐਲ ਸੀ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲੜਾਈ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉੜੀਸਾ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦਾ ਉੜੀਸਾ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1936 ਵਿਚ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ। 1905 ਵਿਚ ਉਤਕਲ ਟੈਨਰੀ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਨਿਧੜਕ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ-(2 ਫਰਵਰੀ 1889-6 ਫਰਵਰੀ 1964)

ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਘੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਫਰਵਰੀ 1889 ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਭਰਾ ਰਾਜਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅੱਠ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਪੂਰਥਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ ਵਿਚੋਂ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧਰਮ-ਪਤਨੀ ਇਕ ਐਂਗਲੀਕਨ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇਕ ਬੰਗਾਲੀ ਪ੍ਰੈਸਬਟੇਰੀਅਨ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸਨ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਡੋਰਸੈਟ ਦੇ ਸ਼ੇਰਬੋਰਨ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਉਚੇਰੇ ਵਿੱਦਿਆ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਉਹ 1919 ਵਿਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਜਲਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ ਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਉਹ 1927 ਵਿਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਵੂਮੈਂਨ ਕਾਂਨਫਰੈਂਸ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ 1933 ਵਿਚ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ 240 ਮੀਲ ਲੰਬੇ ਡਾਂਡੀ ਮਾਰਚ ਵਿਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨਾਲ ਇਕ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਉਹ ਸੌਲਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਸੈਕਟਰੀ ਰਹੇ। 1937 ਵਿਚ ਅੱਜ ਦੇ ਖੈਬਰ-ਪੱਖਤੂਨ ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨੁਮਾਂਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਗਏ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚੋਂ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ, ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਅੋਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਉਹ ਇਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਸਨ।

ਹਰਿੰਦਰਾ ਕੌਮਰ ਮੁਖਰਜੀ-(1887-1956)

ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗਵਰਨਰ ਸਨ। ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚੋਂ ਸਨ। ਉਹ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇਸਾਈ ਆਗੂ ਸਨ। ਉਹ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਇਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੌਮੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਕੁੱਦਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਉਂਸਲ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਕਰਿਸ਼ਚਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨੁਮਾਂਇੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਾਰਤੀ ਇਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਇਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਪੰਡਿਤਾ ਰਾਮਾ ਬਾਈ-(23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1858-5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1922)

ਉਹ ਇਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਅ੍ਰੋਤ ਸਨ। ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤਾ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੋਰਤਾਂ ਦੀ ਹੱਕਾਂ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1889 ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸ਼ੈਸ਼ਨ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ 10 ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਕਦੀ ਵੀ ਭੁੱਲ ਨਹੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁਕਤੀ ਮਿਸ਼ਨ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਰੂਰਤਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਰੁਦਰਾ (ਐਸ ਕੇ ਰੁਦਰਾ)-(7 ਜਨਵਰੀ 1861-29 ਜੂਨ 1925)

ਉਹ ਇਕ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ। ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਦੂਸਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਇਸਾਈ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਸੀ ਐਫ ਐਂਡਰਿਊ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮਿੱਤਰ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਸਾਊਥ ਅਫਰੀਕਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਐਸ ਕੇ ਰੁਦਰਾ ਜੀ ਨਾਲ ਹੀ ਰੁਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ "ਸ਼ਾਂਤ ਦਾਸ" ਕਰਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1911 ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਜੀ ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਸਮੇਂ ਮੱਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੀ ਐਫ ਐਂਡਰਿਊ ਅਤੇ ਰੈਵ. ਵਿਲਿਅਮ ਪੀਅਰਸਨ ਸਾਊਥ ਅਫਰੀਕਾ ਗਏ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਰਜ਼ਾਮੰਦ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੌਰ ਅਤੇ ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ ਦੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਨ। ਉਹ 29 ਜੂਨ 1925 ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।

ਚਾਰਲਸ ਫਰੀਰ ਐਂਡਰਿਊ (ਸੀ ਐਫ ਐਂਡਰਿਊ)- (12 ਫਰਵਰੀ 1871- 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1940)

ਉਹ ਇਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਹ ਚਰਚ ਆਫ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਪਾਦਰੀ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮਿੱਤਰ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਣ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਊਥ ਅਫਰੀਕਾ ਜਾ ਕੇ ਰਜ਼ਾਮੰਦ ਕਰ ਕੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 1913 ਵਿਚ ਮਦਰਾਸ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਰੂੰ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਨਾਤਾਲ ਵਿਚ ਆਸ਼ਰਮ ਖੋਲਣ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1940 ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।

ਜੌਸਫ਼ ਬਟਿਸਟਾ (1864-1930)

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਮਾਰਚ 1864 ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਜੌਸਫ਼ ਕਾਕਾ ਬਟਿਸਟਾ ਪਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹਾਨ ਸਲੋਗਨ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ "ਸਵਰਾਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮਸਿੱਧ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂਗਾ"। ਉਹ 1925 ਵਿਚ ਬੰਬਈ ਦੇ ਮੇਅਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। 1901 ਵਿਚ ਉਹ ਬੰਬਈ ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਤੇ 17 ਸਾਲ ਤੱਕ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਇਕ ਵਕੀਲ ਸਨ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਮਿਲ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ 1930 ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਗਏ।

ਅਕੰਮਾ ਚੈਰੀਅਨ

ਇਹ ਕੇਰਲਾ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਤਿਰੂੰਵਕੂਰ ਦੀ ਝਾਂਸੀ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵੱਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਇਹ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ 1938 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਟੇਟ ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਬੈਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਰੈਲੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 20 ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਸਨ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਆਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਮੈਂ ਲੀਡਰ ਹਾਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰੋ"। ਇਹ ਤਾਕਤਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਗੱਲ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦੇਸ਼ ਵਾਪਿਸ ਲੈਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਧੁੰਮ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਕੰਨ ਤੱਕ ਪਈ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਰੂੰਵਕੂਰ ਦੀ ਝਾਂਸੀ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵੱਜੋਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ 1939 ਵਿਚ ਆਦੇਸ਼ ਨਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ੁਰਮ ਅਧੀਨ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜੇਲ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

ਜੋਰਜ ਜੌਸਫ਼ (5 ਜੂਨ 1887-5 ਮਾਰਚ 1938)

ਉਹ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੀਰੀਅਨ ਇਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੋਢੀ ਸਨ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੋਤੀਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਮੂਵਮੈਂਟ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ 1909 ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤ ਆ ਗਏ। ਉਹ 29 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਐਨੀ ਬਿਸੈਂਟ ਦੁਆਰਾ 1917 ਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾਣ ਲਈ ਸਈਦ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਬੀ ਵੀ ਨਰਸਿੰਮ੍ਹਾ ਨਾਲ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਤਾਂ ਕਿ ਹੋਮ ਰੂਲ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।ਉਹ ਰਿਵੋਲਟ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਲੀਡਰ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਏਕੁਮ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਗ ਲਿਆ ਜੋ ਕਿ ਤਿਰੂੰਵਕੂਰ ਦੇ ਦਲਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਮੰਦਿਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਜੋਕਿਮ ਅਲਵਾ (1907-1979) ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੈਲਟ ਅਲਵਾ (1908-1969) ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸ਼ੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੋਕਿਮ ਅਲਵਾ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਇਕ ਯੂਥ ਆਗੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਹ ਨੇ ਯੂਥ ਇੰਡੀਆ ਮੂਵਮੈਂਟ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੂਵਮੈਂਟ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੋਰ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਮਰਪਣ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਚ ਵੱਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਜੋਖ਼ਿਮ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਟਾਈਟਸ ਜੀ

ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਪਰ ਜਿਸ ਦਿਨ 500 ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ ਬੰਦ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਸ ਦਿਨ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀ ਪਰ ਇਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸਬੂਤ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਤਾਂ 500 ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ ਉੱਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਡਾਂਡੀ ਮਾਰਚ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ 11 ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਫੋਟੋ ਵੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ 8ਵੇਂ ਨੰਬਰ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਸਲੀਬ ਪਾਈ ਸਖਸ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਗੇ। ਜੇ 500 ਦਾ ਨੋਟ ਨਹੀ ਮਿਲਦਾ ਤਾਂ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੋਂ ਡਾਉਨਲੋਡ ਕਰ ਲਵੋ। ਜੇ ਨਹੀ ਤਾਂ ਕਦੇ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਲੇ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਜਰੂਰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਉ। ਉਹ ਇਕਲੌਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀ ਬਲਕਿ ਇਸਾਈ ਕੌਮ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸ਼੍ਰੀ ਥੇਵਰਥੁੰਡਾਇਲ ਟਾਈਟਸ ਜੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਫਰਵਰੀ, 1905 ਨੂੰ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ 78 ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਲੂਣ ਟੈਕਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੂਣ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜੋ ਕਿ ਬਾਦ ਵਿਚ ਡਾਂਡੀ ਮਾਰਚ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਾਰ ਖਾਧੀ ਅਤੇ ਗਰਿਫਤਾਰ ਹੋ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੱਪੜੇ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋਰਦਾਰ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਇਕ "ਇਸਾਈ ਪਾਦਰੀ" ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ "ਮੇਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰਤ" ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਲਿਖੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 08 ਅਗਸਤ 1980 ਕਸਤੂਰਬਾ, ਹਸਪਤਾਲ ਭੋਪਾਲ ਵਿਚ ਹੋਈ।

ਇਹਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰਤੀ ਇਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਸਾਈ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਹਨ। ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਇਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਦਬਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੇ ਯਕੀਨ ਨਾ ਆਵੇ ਉਹ ਮੇਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਗੂਗਲ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਰਚ ਕਰ ਲਵੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਟਾਈਪ ਕਰਕੇ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਂਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕੋਈ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਕੁਮੈਂਟ ਲਿਖੇ।

ਧੰਨਵਾਦ ਰੋਬਟ ਮਸੀਹ ਖੇਮਕਰਨ Robert Masih (talk) 11:33, 1 February 2019 (UTC)