User:Sazan HAJI ALI/sandbox

نەخۆشی ئەلزەهایمەر چییە؟
''' پەتایەکی بێدەنگ لە ئەوروپا، و لە سەرانسەری جیهاندا بە گشتی، ئەمە یەکێکە لە باوترین جۆرەکانی نەخۆشی بیرچوونەوە لە کەسانی سەرووی تەمەنی ٦٥ ساڵدا، کە بە نەخۆشی ئەلزەهایمەر ناسراوە. بەپێی ڕاپۆرتی ڕێکخراوی تەندروستی '''

''' جیهانی لە ساڵی ٢٠٢١، بڵاوبوونەوەی نەخۆشی ئەلزەهایمەر و حاڵەتە خەمڵێنراوەکانی خەمۆکی لە دەیەکانی داهاتوودا بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش زیاد دەکات، لە ٥٥ ملیۆن لە ساڵی ٢٠١٩ بۆ ١٣٩ ملیۆن لە ساڵی ٢٠٥٠. '''

''' نەخۆشی ئەلزەهایمەر پرسێکی تەندروستی ئاڵۆزە و لە پزیشکی مۆدێرن وەک نەخۆشییەکی چارەسەرنەکراو ماوەتەوە. بەداخەوە ئەم ئاڵۆزییە لە چارەسەرکردندا دەگەڕێتەوە بۆ زۆر هۆکار، وەک هەڵە دەستنیشانکردن، ناڕوونی لە فیزیۆلۆژیای نەخۆشییەکە و جیاوازی تاکەکەسی لە نیشانەکاندا؛ بە دەگمەن دوو کەس تووشی هەمان نیشانەکانی نەخۆشی بیرچوونەوە دەبن. '''

''' نەخۆشی ئەلزەهایمەر نەخۆشییەکی پێشکەوتووی تێکچوونی دەمارەکانە. تایبەتمەندییە سەرەکییەکان و نیشانە کلینیکیەکانی ئەم نەخۆشییە بریتین لە تێکچوونی مەعریفی و لەدەستدانی بیرەوەری، گۆڕانی باری دەروونی و ڕەفتار، کێشە لە ئەنجامدانی ئەرکە ڕۆتینیەکانی ڕۆژانە، و تێکچوونی چالاکیی جەستەیی، جگە لە چەند نیشانەیەکی دەروونی ماوەی نەخۆشییەکە، کە تێیدا نەخۆشەکە تووشی کێشە دەبێت لە ئەنجامدانی چالاکییەکانی ڕۆژانە تا قۆناغی کۆتایی لەدەستدانی بیرەوەری و بێ جووڵە، درێژخایەنە، نزیکەی ٨-١٠ ساڵ. '''

''' نەخۆشی ئەلزەهایمەر کە دەبێتە هۆی تێکچوونی دەمارەکان و تێکچوونی دەمارەکان، بە چەند هۆکارێک ڕوون دەکرێتەوە. کەڵەکەبوونی پڕۆتینەکانی بێتا-ئەمیلۆید ، لەناوچوون لە دەمارە کۆلینەرژیکەکاندا، هەوکردنی دەمارەکان، تێکچوونی کارکردنی مایتۆکۆندریال، فشاری ئۆکسجینی، و تێکچوونی پڕۆتینەکانی تاو هۆکاری سەرەکین بۆ پێشکەوتنی ئەم نەخۆشییە [. '''

''' بەهۆی چەندین هۆکاری تێکچوونی دەمارەکانەوە، دەرمانی کاریگەر و چارەسەرکەر پەرەی پێنەدراوە. یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکان گۆڕانکارییەکی بەرچاوە لە گواستەرە دەمارییەکانی کۆلینەرژیک وەک چڕیی ئەسیتیلکۆلین لە قۆڵۆن و هیپۆکامپوسدا. '''

''' توێژینەوەکان لەسەر دەمارە کۆلینەرژیکەکان دەریانخستووە کە لەگەڵ پێشکەوتنی نەخۆشییەکە، لەدەستدانی زوو و تێکچوونی توند بە دەمارە کۆلینەرژیکەکان لە ناوچەی بنەڕەتی پێش مێشکدا دەتوانرێت ببینرێت. '''

''' .لە ئەنجامدا، ڕێگریکردن لە ئەنزیمەکانی تێکدەری ئەسیتیلکۆلین بۆ ڕێگریکردن لە لەناوچوون یان کەمبوونەوەی ئەسیتیلکۆلین بە گرنگترین ستراتیژی لە چارەسەرکردنی نەخۆشی ئەلزەهایمەر دادەنرێت لە ئێستادا. '''