User:Sikkim Magar

"सिक्किमको मगरहरुको इतिहास "

सिक्किममा बसोबास गर्ने प्राचीन जनजातिहरुमध्ये मगरहरु एक हुन् ।

सिक्किमका सबैभन्दा पुराना बासिन्दाहरु " रोङ - मोङ चोङ अर्थात् लेप्चा - मगर - चोङ हुन् भनेर पनि कति दस्तावेजहरुमा उल्लेखित भएको पाइन्छ । मगरहरुले आफ्नो मातृभूमि सिक्किमलाई ' * सेच्छ इम ' * अर्थात् " सुन्दर घर * भन्ने गर्दछन् ।

सिक्किममा मगरहरुको बसोबास परापूर्वकालदेखि भएको हो । यद्यपि कति विद्वानहरु सिक्किममा मगरहरुको प्रवेश पाँचौँ शताब्दीभन्दा केही अघि भएको मान्दछन् । पाँचौं - छैटौं शताब्दीतिर सिक्किमबाट नेपाल प्रवेश गरी मगरहरुले त्यहाँ सर्वप्रथम आलुको खेती थालेका हुन् भन्ने जनश्रुति नेपालीहरुमाझ प्रचलित छ । सिक्किममा भने सकरखण्ड खेती शुरु गर्ने मगरहरु हुन् भनी यहाँका लेप्चाहरुले विश्वास गर्दछन्, त्यसैले उनीहरु सकरखण्डलाई । " मगरबुक ' भन्दछन् अर्थात् मगरहरुले रोप्न शुरु गरेको तरुल । ई०सन् १६४१ भन्दा अघि सिक्किमको सही साँध - सिमाना थिएन । त्यसताक सिक्किम लेप्चा , मगर र लिम्बूका आपुङ्गी राजाहरुको अधीनस्थचल्ने ससाना जनपदहरुमा विभाजित यियो । सिक्किमका प्रथम नामग्यालवंशी राजाका रुपमा राज्याभिषेक गराउन ई० सन् १६४२ मा फुञ्छोग नामग्याललाई गान्तोकदेखि रानीपुल , साङ हुँदै योक्सम लाँदा राकदोङ पारि याङगाङमा लेप्चार मगरहरु भावी राजाको स्वागत र दर्शनका निम्ति उभिएका थिए । योक्सम पुगेपछि भोज - भतियार , उत्सव र प्रार्थनाहरुका साय उनलाई प्रथम छोग्याल एवं धर्मराजाको रुपमा राज्याभिषेक गरियो । त्यस आनन्दपूर्ण ऐतिहासिक समारोहमा लेप्चा , लिम्बू र भोटेहरुसित मगर प्रजाहरु पनि सम्मिलित भएका थिए । त्यस घड़ी अभिषिक्त प्रयम नामग्यालवंशी राजा फुञ्छोगलाई सलामी ठोक्ने सेनामा लेप्चा रलिम्बूसहितमगरहरु पनि थिए । प्रथम छोग्याल तया चक्रवर्ती राजा भएपछि फुञ्छोग नामग्यालले तिनै लेप्चा , मगर र लिम्बूका ससाना जनपदहरु दखल गर्दै , तिनीहरुका राजा अनि मुखियाहरुलाई बशीभूत गर्दै सबैलाई एकीकरण गरी विशाल सिक्किम निर्माण गर्ने अभियानमा लागे । प्रागैतिहासिक कालमा सिक्किम प्रवेश गरेपछि पनि मगरहरुले केही समय यायावर जीवन यापन गरे । पछि रहँदै बस्दै जाँदा स्थायी बसोबासको महत्व बुझे अनि पायक परेका स्थानहरु हेरी बस्तीहरु बसाले । शत्रुहरुदेखि सतर्क र सुरक्षित रहनलाई विशेष डाँडा परेका ठाउँहरुमा किल्ला वा गढ़ीहरु बनाए जहाँबाट चारैतिर देख्न सक्थे औ शत्रुहरु आक्रमण गर्न आए सहजैसित परास्त गर्न सक्थे । ती गढीहरूभिनें मगर राजा - रानी वा मुखियाहरुको पनि निवास हुन्थ्यो । त्यस्ता बस्तीहरु रगड़ी भएको स्थानलाई नै कालान्तरमा मगरहरुको गढ़ी अर्थात् ' मगरजोङ ' भन्न थालियो । एकसमय पश्चिममा नेपालको अरुण नदी पर्वमा भटानको ताइगन पाससम्म आन उत्तरमा तिब्बतको छुम्बी उपत्यकादेखि दक्षिणमा पुर्नियाको किशनगञ्जसम्म फैलिएको सिक्किमको विशाल परिसिमाभित्र पर्ने विभिन्न स्थानहरुमा मगर राजाहरुले विभिन्न समयमा मगरजोङहरु स्थापना गरी राजकाज गरेका थिए । तीमध्ये दार्जिलिङस्थित सुकेपोखरी छेउको नागरी मगरजोङ , कालेबुङअन्तर्गत मन्सोडा मगरजोङ , पश्चिम सिक्किमअन्तर्गत मडसारी मगरजोङ , बर्कोक मगरजोङ , दक्षिण सिक्किमअन्तर्गत कामराङ मगरजोङ , फामताम मगरजोङ , कटेङ मगरजोङ अनि पूर्व सिक्किमको सुदुङलाखा मगरजोङ आदि प्रमुख हन । प्रथम छोग्याल फुञ्छोग नामग्यालले एकीकरणको क्रममा ' लो मेन - चोङ सुम ' सन्धिमार्फत् लेप्चा , भुटिया , मगर र लिम्बूलाई एकीकृत गरी व्यवस्थित शासन स्थापना गर्ने प्रयास गरे । त्यस समय ' चोङ भन्नाले लिम्बूरमगर भनी संयुक्त रुपमा बुझिन्थ्यो । राजा ग्युमिंद नामग्यालका पुत्र तथा पाँचौँ राजा फुञ्छोग नामग्याल ( २७३३ २७८० ) - को राजत्वकालमा पनि मगर र लिम्बूहरुलाई ' पहाड़ी / पहाड़िया ' वा ' चोड ' भनी संयुक्त नामले पुकारिन्थ्यो । त्यस समय मगर र लिम्बूका मुखियाहरु  लाइकत भ्रमणमा जाँदा सम्मान र प्रदर्शनका लागि बाजा - गाजासँग राजकीय र महंगो रेशमी पोशाकमा हिंड्न पाउने लिखित अनुमति थियो । नामग्यालवंशी राजाहरुको पक्षबाट मैत्री सम्बन्ध कायम गर्ने प्रयास यद्यपि सफल भएन । मगर राजा रसगर मुखियाहरु कहिल्यै पनि बौद्धमार्गी नामग्याल राजाहरुको अधिनमा रहन रुचाएनन तर पछिसम्म नै उनीहरु विरुद्ध लड़ाइँगरिरहे , स्वतन्त्र राजकाजको निम्ति सङ्घर्ष गरिरहे । यस क्रममा सन् १६४२ मा मगरजोङ मसारीका सिन्तपति सेन , कामराङ मगरजोङका दलसिंह मगर हुँदै मगरहरुको अन्तिम राजा दलकिनारी मगरले पश्चिम सिक्किमको बर्कोक मगरजोङमा भुटिया फौजसित लड़ाईं गर्दै सन १८०० मा वीरगति प्राप्त गरे ।

""जय मगर"