User:Singhgurpreet1105

ਬੁਝਾਵਲ ਕਥਾ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਅੜਾਉਣੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮੱਸਿਆ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਝਾਵਲ ਕਥਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਖਰ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲ ਖੁਲ੍ਹਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ । ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ । ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ‘ ਬੇਤਾਲ' ਕਥਾਵਾਂ ਇਸੇ ਵੰਰਨਗੀ ਦੀਆਂ ਹਨ । 'ਬਹੂ ਕਿਸ ਦੀ ਬਣੇ' ਇਹ ਇੱਕ ਬੇਤਾਲ ਕਥਾ ਹੈ। 'ਅਲ਼ਫ਼ ਲੈਲਾ ' , ' ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਤਾਂ ’ ਅਤੇ ‘ ਸਿੰਘਾਸਨ ਬਤੀਸੀ ' ਆਦਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ ।

ਬੁਝਾਵਲ ਕਥਾ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬੁਝਾਰਤ ਵਾਲੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਪਹੇਲੀ ਵਾਂਗ  ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਕੇਤਾਂ, ਰੂਪਕਾਂ ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਰਹੱਸਮਈ ਪਾਸਾਰ ਸਿਰਜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਬੁਝਾਰਤ ਵਿਚ ਉਹ ਸੰਕੇਤ , ਰੂਪਕ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਾਵਿ ਬਿਰਤੀ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੰਘਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਪਰ ਬੁਝਾਰਤ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਾਲ ਸਥਾਨ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਹੱਸ ਖੋਲ੍ਹਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੀ ਗੁੰਝਲ ਵੀ ਖੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਬੁਝਾਵਲ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਿਮਾਗੀ ਕਸਰਤਾਂ ਹਨ । ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਬੁਝਾਵਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਰੋਤਾ ਸਿਰਫ ਸਰੋਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ , ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੂਝ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇਣ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਦੱਸਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਸਰੋਤਾ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ