User:Skolaverkefni

Brjóstabólga – mat og meðferð

Brjóstabólga er tvenns konar, það er án sýkingar og með sýkingu (Landlæknisembættið, 2010) og upplifa um 30% mæðra það að fá brjóstastíflu eða sýkingu í brjóstið. Það gerist oftast á fyrstu mánuðunum og er algengara að vetri en sumri (Brjostagjof.is, 2011).

Fyrstu einkennin eru þrýstingur og hart brjóst með eymslum og þrota. Hiti og verkur er í öllu brjóstinu og einnig getur glansandi rauð húð fylgt yfir því svæði þar sem stíflan er. Hækkaður líkamshiti móður getur fylgt en gerir það þó ekki alltaf. Ef stíflurnar eru meðhöndlaðar á þessu stigi þurfa þær ekki að leiða til sýkingar. Ef sýking fylgir brjóstabólgunni er svæði á brjóstunum rautt og glansandi ásamt því að svæðin eru viðkvæm og sársaukafull. Móðirin getur verið með hækkaðan hita (yfir 38,5°C), skjálfta og beinverki. Greining byggist á sögu og skoðun á klínískum einkennum (Landlæknisembættið, 2010).

Helstu orsakir brjóstabólgu skv. Brjostagjof.is (2011) eru:

1.	Sárar, sprungnar geirvörtur og sársauki í geirvörtum.

2.	Stíflaðir mjólkurkirtlar.

3.	Álag og þreyta.

4.	Stálmi.

5.	Bakteríusýking (staphylococcus aureus).

6.	Of mikil mjólkurframleiðsla.

7.	Erfiðleikar við að leggja barn á brjóst.

8.	Bakteríusýking (streptococcus epidermis.

9.	Aðrar örverur.

10.	Gjafir of stuttar og of langt á milli þeirra.

Til eru nokkrar meðferðir við brjóstabólgu og fer það eftir orsökum og aðstæðum hvaða meðferðir er best fyrir móðurina að nota. Það eru notaðar sömu meðferðir hvort sem að brjóstabólgan er með eða án sýkingar, (Landlæknisembættið, 2010) en þegar sýking er komin sem gengur illa að ráða við er líka notast við sýklalyf auk hinna aðferðanna (Kvist, Larsson, Hall-Lord, Steen og Schalén, 2008). Verkjalyfjameðferð er notuð til þess að minnka óþægindi móður því ef móðirin finnur fyrir miklum óþægingdum eða sársauka er mikið erfiðara fyrir hana að hafa barnið á brjósti en það er mikilvægt að minnka ekki brjóstagjöfina því það getur gert brjóstabólguna verri (Landlæknisembættið, 2010). Mælt er með því að nota Paratabs eða Íbúfen til að minnka verkina.

Það þarf að meðhöndla sár ef þau eru til staðar á geirvörtum. Sár á geirvörtum eru algengustu orsökin fyrir brjóstabólgu. Eitt stærsta líffæri líkamans er húðin og er hún aðalatriðið í að verja líkamann, bæði fyrir bakteríum og öðrum efnum en til þess að húðin geti verið þessi vörn þarf hún að vera sáralaus. Það sem gerist þegar sár koma á geirvörtur er að húðin þornar og gefur eftir vegna aukins álags og munnvatns barns. Niðurbrot verður á fitusýrum í húðinni og þá er mikil hætt á sýkingum. Við erum þá komin niður á innsta varnarlag líkamans. Meðferðin við sárum geirvörtum eru að bera Lansinhol eða Purelan í mjög þunnu lagi á geirvörtuna eftir hverja gjöf. Það eru græðandi áburðir en ekki á að nota krem og lotion á viðkvæmar eða sárar geirvörtur. Bað einu sinni á dag nægir en það á ekki að þvo geirvörtuna sérstaklega nema þegar sár er sýkt. Það má reyna að nota mexikanahatt ef brjóstagjöfin er orðin óbærileg fyrir móðurina en það verður að passa upp á að hann sé af réttri stærð. Ef þessar meðferðir duga ekki má prófa að nota steraáburð, allt upp í 10 daga. Ef sár eru sýkt þarf að nota sýklalyfjameðferð. Ef engin af þessum meðferðum virkar má prófa að gera hlé á brjóstagjöf í 1 – 2 sólarhringa og þarf móðir þá að notast við mjaltavél á meðan en ef þetta gagnast ekki verður að reyna aðrar aðferðir við fæðugjöf. Gjöf eða mjólkun á að gerast oft svo að það verði ekki óþarfa þrýstingur á geirvörtuna innan frá og einnig er mikilvægt að skoða hvernig barnið er lagt á brjóstið og hvernig sogtækni það notar (Brjostagjof.is, 2011).

Það er mikilvægt að stuðla að góðri mjólkurlosun og það á að reyna að láta barnið drekka sem mest úr brjóstinu sem er með stífluna. Að skipta um brjóstagjafastellingar er mikilvægt og nota má létt nudd á brjóstið í gjöfinni. Einnig er hægt að nota kalda og heita bakstra ef móður finnst það gera gagn (Landlæknisembættið, 2010).

Hvíld og svefn eru mjög mikilvæg og það getur munað miklu að fjarlægja brjóstahaldara. Æskilegt er að ekki líði meira en tveir tíma á milli gjafa en móðir ætti að mjólka sig með mjaltavél á tveggja tíma fresti ef brjóstagjöf er sársaukafull. Mælt er með ríkulegri vökvainntöku móður og það hefur reynst til bóta að taka inn C-vítamín 1.000 mg x4 á dag. Eftir að lyfjagjöf er lokið þarf að fylgjast með hugsanlegri sveppasýkingu (Brjostagjof.is, 2011).

Eins og sjá má er mikilvægt að meðhöndla einkennin og halda brjóstagjöfinni áfram þrátt fyrir bólguna en það er öfugt við ráðlegginar sem fólk er vant að fá við bólgum og eymslum á öðrum svæðum, en þá er fólki yfirleitt ráðlagt að hvíla svæðið. Þess vegna er mjög mikilvægt að fræða konur um brjóstagjöf og einkenni brjóstabólgu svo hægt sé að bregðast rétt við henni sem fyrst.

Heimildaskrá: Brjóstagjöf.is. (2011). Brjóstastífla/brjóstabólga. Sótt 20.september 2011 af http://brjostagjof.is/page43.php. Kvist, J.L., Larsson, B.W., Hall-Lord, M. L., Steen, A. og Schalén, C. (2008). The role of 	bacteria in lactational mastitis and some considerations of the use of antibiotic 	treatment. International Breastfeeding Journal, 3(6). Landlæknisembættið. (2010). Ung- og smábarnavernd: Leiðbeiningar um heilsuvernd barna 0 – 5 ára. Reykjavík: Landlæknisembættið og Heilsugæslan.