User:Suldaan cumar/sandbox

Mawduuca: Halyeygii S.Y.L Cismaan Geedi Raage (taariikh kooban) Wadan waxaa uu wax ku noqdaa horumarna ku gaaraa marka uu madaxbanaani buuxda heysto sameystana hogaan ku dhisan cadaalad iyo aqoona,  hadaba waxaan ognahay in ummadaha ka xoroobay gumeystaha aysan si fudud ku gaarin xuriyadda iyo gobanimadooda ay heystaan balse ay dhib u soo mareen dhiigna u daadiyeen. Ummada soomaaliyeed waxaa ay ka mid aheyd ummadihii la gumeystay sidii ay u xoroobi lahaydna  waxay u soo martay halgan dheer. Hadaba waxaan helnay taariikh kooban oo ku saabsan mid kamida ah halyeeyadii Soomaaliyeed ee u soo halgamay xurnimada  iyo madax bannaanida soomaaliya heysato halyaygan waa Cismaan Geedi Raage. Cismaan Geedi Raage waxaa uu kamid ahaa aas aasayaashii ururkii dhilinyarada soomaaliyeed ee SYL (Somali Youth Leage). Waxaa uu ka dhashay qoys ganacsato ah waxaa uuna ku dhashay Mogadishu sannadkii 1925kii. Aabbihii Geedi Raage waxaa uu ahaa ganacsade caan ka ah magaalada muqdishu  iyo hareeraheeda waxaa uuna  ganacsi u tegi jiray wadanka dibadiisa sida Sinsibaar, Mambaasa, Nayroobi, Cadan iyo Makoli  oo ka tirsan dalka Yaman. Barbaarintii Cismaan Geedi Raage Cismaan Geeddi Raage waxaa uu yaraantiisii ahaa wiil faham badan waxaa uu ku fiicnaa waxbarashada da'da lix jir markuu ahaa waxaa uu aabbihii Geedi Raage geeyay xarun laga  baran jiray  Qur'aanka kariimka  iyo luuqada carabiga halkaas oo Cismaan waxaa uu ka bilaabay waxabarashadiisii ugu horeysay  markii uu dhameystay barashadda Qur'aanka iyo carabiga waxaa uu Cismaan bilaabay wax barashadii talyaanigu ka bixin jiray  magaalada muqdishu halkaas oo macalimiin talyaani ahi  wax ka dhigi jireen Cismaan markii uu dhameystay wax barashadiisii waxaa  isga iyo dhowr arday oo wax barashadoodii dhamaystay loo soo bandhigay  in ay u noqdaan turjubaano gumeysigii Talyaaniga ee haystay Soomaaliya Cismaan waa uu diiday inuu noqdo Turjubaan isagoo ogaa in waxa uu turjubaanayo yihiin wax uusan raali ka aheyn waxaa uuna go'aansaday  inuu noqdo ganacsade madax bannaan. Ganacsigii Cismaan Geedi Raage iyo bilowgii halganka SYL. Madaama uu Cismaan aabbihiis ahaa ganacsade si weyn loo yaqaano Cismaan waxaa si fudud ayay ugu sahlanaatay inuu gutu hawlihisii ganacsiga waxaa ayna siisay ganacsigii uu ku jiray inuu barto magaalooyin badan iyo wadamada deriska la ahaa dhulka soomaalida sida Kenya iyo Yaman oo uu gumeysigii Ingiriisku ka talinayay iyo Itoobiya oo gacansaar la laheyd gumestihii Ingiriiska. Intii uu ku jiray ganacsiga Cismaan waxaa uu gumestihii Talyaaniga kala kulmay dhabaatooyin isugu jiray cadaadis xarig handadaad waxaa intaas sii dheeraa oo uu arkay intii uu joogay dhulbeereedka Shabeelada Dhexe gumesigii talyaaniga oo la wareegaya beerihii dadka  isla markaasna dadkii laha lagu amray inay si qasab ah ku falaan. Cismaan safarkiisii ugu horeeyay ee ganacsi waxaa uu arkay wax uu qaadan waayay sida silica iyo dhibaatada uu ku hayo gumeystuhu dadka soomaaliyeed Cismaan waxaa ku sii korortay nacaybkii uu u qabay gumeystihii Talyaaniga waxaana ku abuurmay qiiro wadaniyeed iyo dareen xurnimo doon. Cismaan intii uu kujiray howlihiisa ganacsiga waxaa u suurto gashay inuu la kulmo dhalinyaro soomaaliyeed oo ay ku abuuran tahay figradiisa mid la mid ah isla markiiba isaga iyo dhilinyaradii kale waxaa ay bilaabeen inay ka tashadaan aayaha dalkooda iyo danta ummadooda, waana tan keentay in la aas-aasay ururkii (SYL). Sida uu ku aas-aasmay ururka SYL

Uruurka SYL waxaa aas aasy saddex iyo toban dhalinyaro ah oo aad u da'yaraa aqoontooda iyo iyo ilbaxnimadooduna ay aad u saraysay. Dhalinyaradaas oo qarkood ay xaga diinta isku barteen, qaarna ay meel kawada shaqeyn jireen, waxaa ay is tuseen iskuna baraarujiyeen in ay wadankooda ka xoreeyaan gu'meysiga, ummadoodana ka saaraan silica uu gumeysigu ku hayay waxayna go'aansadeen iney furtaan urur aruuriya dhalinyarada soomaaliyeed, una halgama madax banaanida Ummadda Soomaaliyeed. Sida la wada ogsoonyahay (1939-1945) ,waxaa lagu jiray dagaal weynihii labaad ee aduunka, dawlada Ingiriiskuna waxaa ay kamid dowladihii waaweynaa ee ku jiray dagaalkaas, sidaas darteed uma ogoleyn ummadaha ay gumeystaan iney sameystaan dhaq-dhaqaaq siyaasadeed. Taasina waxay sababtay in dhalin yaradii leegada in ay arrimahoodii ku wadaan si qarsoodi ah ilaa iyo muddo, waxayna si qarsoodi ah ugu shiri jireen xeebaha badda, iyo guryaha qaarkood, waxaa jirtay in ay maalin ku kulmeen tacsidii mid ka mid ah aabbihii (Xaaji Maxamed Cabdullahi, Xayeesi). Kadib markii ay tacsidii guteen aya waxa qudbad qiimo iyo qiiraba laheyd ka jeediyay C/qaadir Sakhaawadiin oo dhaq-dhaqaaqa abaabulkiisa lahaa. waxaa hadaladii uu jeediyay kamid ahaa: "Dadka dhamaantood waxaa ay ka wada yimaadeen Aaden iyo Xaawo, Ilaaheyna makala fadlin cadaan iyo madoow ee waa ka wada siman yihiin agtiisa, Diimaha Ilaahay soo dejiyayna waxaa ay cadeeyeen in dadka oo dhan simanyihiin sidaas darteen nooma eka inaan ku hoos noolaano oo uu noo taliyo nin asaageen ah weliba Gaal ah doonayana inuu baa biyo diinteena dhaqankeena, dalkeena iyo dadkeena". Qudbadaas qiimaha laheyd waxaa ay kicisay dareenkii dhalin yaradii dhegeysanaysay waxaa uuna midwalba oo dhegaysanaayay gartay waajibka ka saaran dalkiisa. Ururkii SYL waxaa si buuxda loo aas aasay 15ka Maajo, 1943 waxaa aas aasay dhalinyaro aad u da yar oo ka kooban 13 ku waasoo u huray wax kasta si Soomaaliya ay u gaarto madax bannaani buuxda,  hadaba dhalinyaradaasi magacyadoodu waxaa ay kala ahaayeen: 1. C/qaadir Sakhaawadiin Sh. Aweys 2. Yaasiin Xaaji Cismaan 3. Cismaan Geedi Raage 4. Daahir Xaaji Cismaan 5. Maxamed Xirsi Nuur (Sayidiin) 6.Xaaji Maxamed Xuseen 7. Dheere Xaaji Dheere 8.Maxamed Faarax Hilowle 9.Cali Xasan Maslax 10.Xaaji Maxamed C/llaahi (Xayeesi) 11. Huudoow Macallin C/llaahi 12. Maxamed Cali Nuur 13. Maxamed Cismaan Baarbe Halgankii Cismaan Geedi Raage Halgame Cismaan Geedi Raage waxaa uu ahaa nin degan, aragti dheer, naxariis badan deeqsina ah. Waxaa uu ahaa nin wadani ah oo aad iyo aad u dad iyo dal jecel waxaa uu ahaa nin howl badan  kalin libaaxna ka qaatay dhaq-dhaqaaqii xisbigii SYL waxaa uu ahaa xubinta saddexaad ee aas-aasayaasha ururka dhalinyarada soomaaliyeed,(SYL)  kaalin lama iloobaan ahna ka qaatay halgankii xurnimo u dirir. Sida lawada ogsoon yahay dad weynaha soomaaliyed waqtigii la aas aasayay ururka SYL wacyigooda iyo aqoontoodu way hooseysay wayna adkeyd in si fudud looga dhaadhiciyo, ama lugu abuuro sidii ay ula dagalami lahayeen gumeysiga dalkoodii qabsaday oo aan ogoleyn dhaq-dhaqaaq siyaasadeed oo madax banaani raadis ah uu ka sameysmo dhulka soomaaliya sidaas darteed aas aasayaasha ururka SYL waxaa ay halgan kooda ka bilaabeen qoysaskooda, qaraabadooda iyo dadka ay ku kalsoonaayeen. Halgame Cismaan Geedi Raage oo ka dhashay qoys magac weyn ku lahaa magaalada Xamar iyo hareeraheeda iyo aabbihiis oo ahaa ganacsade nabadoon ah siweyna loo yaqaan ayaa u suura gelisay in uu barto dad farabadan kuna guubaabiyo gumeysi nacayb iyo xurnimo u dirir. Halgame Cismaan Geedi Raage waxaa uu howlo guubaabineed ku tegay meelaha kala ah Garasbaalay Dayniile, Balcad, Caadlay, Aadan-Yabaal, Warsheikh, Cisaleey iyo Jowhar intii uu joogay goobahaas waxaa uu qudbooyin qiiro leh u jeediyay kana dhaadhiciyay ujeedooyinka SYL iyo sida ay kaalintooda uga qeyb qaadan lahaayeen dhamaan dadweynihii   uu la kulmay. Intii uu Cismaan Geedi Raage ku jiray baraarujinta shacabka soomaaliyeed waxaa dhacday in gumestihii ku tuhmay  dhaq-dhaqaaqiisa xorimo doonka ah kadibna gumestuhu ku xiray magaalada Jowhar. Cismaan Geedi Raage waxaa uu xabsiga kala kulmay ciqaab, jir-dil, aflagaado iyo daryeel xumo si kastaba gumestuhu ha ula dhaqmee Cismaan  marnaba uma dabcin gumeystaha ee dusha ayuu u dhigtay dhibatadaasi mudo markii uu ku xirnaa Cismaan magaalada Jowhar waxaa laga sii daayay xabsiga. Cismaan waxaa uu soo diyaarin jiray qudbadaha xamaasad gelinta ah isla markaasna muujinaya damiir xumida gumeystaha iyo dibin daabada uu ku hayo ummda soomaaliyeed, waxaa dhici jirtay in dooduhu kulu-laadaan xamaasada ku jirta awgeed, hase yeeshee  Cismaan oo ku tilmanaa deganaan  waxaa laga faa'iideysan jiray deganaanshihiisa waxay saxiibadii ku tilmaami jireen nin yar oo leh maskax wayeel. Habeen habeenada ka mid ah waxaa dhacday in isaga iyo Daahir Xaaji Cismaan oo ah halgame ka mid ah 13kii SYL ay fuuleen baabuur ka mid ahaa gaadiidka dadweynaha oo uu lahaa nin Talyaani ah markii uu arkay ninkii baabuurka lahaa waa ka xanaaqay waxaana uu ku amray inay kasoo degaan baabuurka madaama aan loo oggolleyn nin madow ah. Halyeyadaasi Cismaan iyo Daahir waa ay diideen in ay ka degaan baabuurkii dagaal gacan ah ayayna u gesteen ninkii Talyaaniga ahaa, waxaa dagaalkoodii kusoo baxay ciidamadii nabadgelyada waxayna arintooda gaartay wakiilka Ingiriiska u fadhiyay Xamar kasoo xukumay in: 1. In baabuurka lagala wareego ninkii Talyaaniga ahaa 2. Iyo in dadweynaha soomaaliyeed ay raaci karaan gaadiidka ka shaqeeya gobalka banaadir. Arintani waxaa ay naqatay in dadku ogaadaan in waxa laheyso iyo dadka loo diidayo in ay raacaan baabuurta ay yihiin muwaadiniinta dalka iska leh sidaas darteedna ay kordhiyaan iska caabinta gumeystaha. Gumeysigu waxa kaloo ay isku dayeen in ay kala qeybiyaan dhalin yaradii soomaaliyeed isagoo isticmaalaya lacago iyo darajooyin aan jirin waxaa uuna damcay in rag uu Cismaan ka mid ahaa la damco lakiin waa ku guul dareystay waxaana dhacday in xabsi loo taxaabay Cismaan iyo rag kale. Waxaa cadaadiska gumeysigu sii saa'iday markii gumeysigii Talyaanigu ku soo noqday waddanka ee loo xil saaray in uu sii haysto soomaaliya tobanka sanno ee daa'qiliyada ah (A.F.I.S, Aministrasione Fiduciariaria Italiano Somalo) Waxaa jirtay shirkad magaceedu ahaa ceymiska dadka (Assicurosione Italiano), uu gumeysiga Talyaaniga ku tilmaamay in ay u daneyaan shaqaalaha soomaalida ee ku dhaawacma shaqada ay u hayaan dowlada Talyaaniga hase ahaatee ku dhisnayd daneysi shaqaala soomaalidana xaqooda lagu duud siin jiray waxaa dhacday in halgame Cismaan shaqo ka bilaabay shirkada kadib markii loo baahday qof soomaali ah Cismaan ujeedadiisu waxaa ay aheyd sidii uu u soo dhicin lahaa xaqa dadka soomaalida saameyna uu ugu yeelan lahaa waxaa uu ciil ka qabay sida soomaalida loola dhaqmo Cismaan waxaa uu shaqo ka bilaabay xafiiska qiimeynta dhaawaca soo gaara qofka shaqaalaha ah iyo qorida wixii magdhow ah. Maalin maalmaha kamida waxaa dhacday in xafiiska Cismaan hortiisa lagu garaacay niman Talyaani ah kadib markii ay dad badan oo ah xoogsato soomaaliyeed ah xaqoodii duudsiyeen. Gumeysiga Talyaaniga markii uu arkay dhibaatadaasi ayaa waxa uu doorbiday in uu xafiiskaas u dhiibo nin Soomaali ah si ay dadka soomaaliyeed dhexdooda isaga horyimaadaan oo isku baa'biyaan, hase yeeshee Halgame Cismaan Geedi Raage waa uu ogaa ujeedadiisa, waxa uu qalbiga ku haystay waxa ay ummadiisu ka sugeyso. Isla- markiiba waxa uu dadweynaha soomaaliyeed u muujiyay howl- karnimo ,daacadnimo iyo wadaninimo aad u heer sarraysay isagoo u qabtay wixii ay u baahnayeen xaqoodiina u soo dhiciyay. Tasoo dadkii soomaaliyeed raalli gelisay, tustayna in aas aasayaasha ururka (SYL) halgankoodu xaq yahay kuna dhisan yahay wadaninimo iyo daacadnimo. Hadaba gumeysigu waxaa uu gartay in Cusmaan yahay waddani dadkiisa jecel kadib markii ay u kuur galeen sida uu dadka soomaaliyeed wax ugu qabanayo oo uu xaqooda ugu doodayo welibana u dedejinaayo wixii ka soo gala shirkadaas. Waxaa uu gumeysigu bilaabay qorshe Cismaan Geedi Raage lagu dhalan rogi lahaa loogana dhigi lahaa shaqsi tiisa kaliya fiirsada isla markaasna ka baxa talooyinka iyo baraarujinta uu ku dhex wado shaqada. Kadib markii ay u cadaatay gumeystaha in Cismaan Geedi Raage dhibaato ku yahay shirkada gaar ahaan guud ahaana xukunka isticmaarka ayaa gumestihii Cismaan usoo bandhigay in wadanka Talyaaniga loo qaadayo laguna siin doona waxbarasho qaadan doonta 4 afar sannadood. Cismaan waxaa uu fahmay in u jeedadu tahay in lagu xanibo Talyaaniga waana uu diiday inuu aado Itaaliya. waxaan la illawi karin karin dagaalkii qaraaraa ee uu gumeysiga ku qaaday gobalada soomaaliyeed gaar ahaan Baydhabo iyo Kismaanyo. Dagaalkaas waxaa ku nafwaayay dad badan oo soomaaliyeed, qaar kalena wey ku hanti beeleyn kuwana waxaa laga buuxiyay xabsiyadii gumeysiga oo ahaa kuwo aad u xun  iyadoo aan loo kala soocin waayeen, caruur, dumar iyo rag. Kumanaan ayaa ku dhintay xabsiyadii Talyaaniga kuwana waa ay ku curyaameen. Cismaan Geedi Raage waxaa uu ahaa shaqsi daacad ah yaqaana waxa uu doonayo oo aheyd xornimo waxaa uu ahaa indheer garad, aqoonleh lana socday marxaladihii gumeystaha, waxaa uu lasocday sifiicana u yaqaanay taariikhda reer galbeedka qaas ahaan dhacdooyinkii dhacay dagaalkii 1aad ilaa dagaalkii 2aad ee aduunka iyo siduu gumeysigu ku soo galay Afrika. Halgame Cismaan Geedi Raage hoygiisu waxaa uu ka mid ahaa meelaha laga abaabulo dhaq-dhaqaaqii SYL tusaale waxaan usoo qadan karnaa markii halyeygii soomaaliyeed Cabdullahi Ciise uu wadanka ka dhoofayay ee uu raadinayay madax-banaanida ummada soomaaliyeed waxaa ay aheyd hoyga Cismaan Geedi Raage halka ay ku tashadeen uuna ku macsalaameyay urukii SYL Cabdullahi Ciise reerkiisuna ku danbeeyeen ilaa iyo intii uu soo noqonayay. Cismaan Geedi Raage waxaa uu ahaa naftii hure soomaalinimada iyo wadan jaceykuna ay ku weyn tahay. Geeridii Cismaan Geedi Raage Halyey Cismaan Geedi Raage waxaa ku geeriyooday degmada wadajir ee magaalada Muqdishu taariikhdu markay aheyd 2.6.1978. Geerida Cismaan Geedi Raage waxay naxdin gelisay dhamaan ummada soomaaliyeed meel kasta oo ay joogeenba. Waxaa aaskii halyaygaasi ka soo qeyb galay aad u farabadan oo isugu jiray  qaraabadiisa, saaxiibadiisa gaar ahaan kuwii ay halganka SYL ku wada jireen intoodii nooleed iyo madax ka socotay dowladda soomaaliya. Dhamaan dadkii tegay aaska halyeyga waxaa ka muuqday tiiraanyo naxdin laheyd waxaa loo aasay si heer qaran ah waxaana lagu aasay qabuuraha sheekh Suufi. Halyey Cismaan Geedi Raage waxaa ay dowladii soomaaliyeed ku shartay in loogu magac daro Dugsiga Sare Cismaan Geedi Raage oo ku yaala degmada Howl Wadaag  ee magaalada Muqdishu. Sidoo kale waxaa jira markab loogu magacdaray halyeyga Cismaan Geedi Raage. -Xigasho: Layla Geedi Raage -Jamhuriyadda Dimoqraadiga Soomaaliya -Jaamacadda Ummada Soomaaliyeed -Kulliyadda Waxbrashada Lafoole -Buugga Qalin Jebinta ee Shahaadada B.A (1988) -Lataliye Prof. Axmed Jimcaale Maxamed Mahadcellin: Markii aan teesahan qoraayay dukuminti ama qoraalo badan oo aan ka soo xigto ma jirin laakiin waxaa jiray hal buug oo la yiraahdo (Gesiyaalkii Dhaqdhaqaaqa Soomaaliyeed) oo ka hadlayay ururkii (S.Y.L) iyo saddex iyo tobankii dhalinyaro ee aas aasay taariikhdooda. waxaa u mahad celinaayaa Eng.mukhtaar (mustafa) oo igu dhiiri galiyay inaan wax ka qoro