User:Surajmohite003

वर्धनगड छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या वास्तव्याने पावन झालेला किल्ला आहे. सातारा जिल्ह्यातून जाणाऱ्या महादेव डोंगररांगेवर, भांडलीकुंडल नावाचा जो फाटा आहे त्यावर कोरेगाव व खटाव तालुक्याच्या सीमेवर, कोरेगावपासून ७ मैलावर व साताऱ्याच्या ईशान्येस १७ मैलावर वर्धनगड किल्ला बांधलेला आहे. सातारा-पंढरपूर मार्गावर कोरेगावनंतर येणार घाट याच किल्ल्याच्या पदरातून जातो. किल्ल्याला लागूनच असलेल्या रामेश्वर या डोंगरावरून किल्ल्यावर तोफांचा चांगला मारा करता येत असे. किल्ल्यावरील वर्धिनी मातेच्या मंदिरात पंचक्रोशीतील लोकांचा राबता असतो. नवरात्रीतील अष्टमीला देवीची यात्रा भरते.

इतिहास :

अफजल खानाच्या वधानंतर छत्रपती शिवाजी महाराजांनी वर्धनगड बांधला. १२ ऑक्टोबर ते ११ नोव्हेम्बर १६६१ या काळात शिवाजी महाराज या गडावर मुक्कामाला होते. संभाजी महाराजांच्या नंतर ५ मे १७०१ मध्ये मोगलांनी पन्हाळा जिंकला. त्यानंतर औरंग्याने आपले लक्ष साताऱ्यातील किल्ल्यांकडे वळवले. मोगल सरदार फतेउल्लाह खान याने सल्ला दिला कि " बादशहांनी खटावला छावणी करावी, म्हणजे पावसाळ्यात चंदन-वंदन व नांदगिरी हे किल्ले जिंकून घेता येतील", औरंग्याने या योजनेला मंजुरी दिले. दिनांक ८ जून ला फतेउल्लाह खान आपल्या बरोबर काही सैन्य घेऊन खटावच्या बंदोबस्तासाठी गेला. त्याने खटावचे ठाणे जिंकले. मराठ्यांचा पराभव झाला. या नंतर मोगलांची फौज खटावच्या ठाण्यात जमा होऊ लागली होती. आज ना उद्या हे सैन्य वर्धनगडला वेढा घालणार हे निश्चित होते म्हणून वर्धनगडातील मराठ्यांनी किल्य्याच्या पायथ्याशी असलेल्या वाड्यांतील लोकांना आक्रमणाची आगाऊ कल्पना दिली होती ज्या लोकांना शक्य होते त्यांनी आपली बायका मुलांना किल्ल्यात नेले. नंतर ९ जून १७०१ रोजी वर्धनगडच्या किल्लेदाराने आपला एक वकील फतेउल्लाह खानाजवळ पाठवला. त्याने याला सांगितले कि " किल्लेदाराला प्राणाचे अभय मिळत असेल तर तो मोगलांना किल्ला देण्यास तयार आहे ". फतेउल्लाह खानाने विनंती ताबडतोब मान्य केली. खरंतर फतेउल्लूह खानकडे वकील पाठवून किल्ला ताब्यात देण्याची बोलणी करणे हा वेळकाढू पण होता. मोगलांचा किल्ल्यावर होणार हल्ला पुढे ढकलणे हा त्या मागचा हेतू होता किल्ल्याच्या सौरक्षणासाठी सैन्याची जमावजमाव करणे हा त्या मागील हेतू होता. फतेउल्लाह खान किल्लेदार आज येईल उद्या येईल म्हणून वाट पाहत राहिला, पन एकही मराठा सैनिक त्यांच्याकडे फिरकला सुद्धा नाही फतेउल्लाह खानाला मराठ्यांचा डाव लक्षात आला आणि त्याने १३ जून रोजी किल्ल्यावर हल्ला चढवला. त्याला मराठ्यांनी चोख प्रतिउत्तर दिले, पण यात अनेक मराठे शहिद झाले. अनेक जण जखमी झाले. मोगलांनी मराठ्यांच्या ४० लोकांना कैद केले. मग मोगलांनी किल्ल्याच्या पथ्याच्या अनेक वाड्या जाळून टाकल्या. या लढाईत मोगलांचे पण अनेक सैनिक प्राणास मुकले. दिनांक १९ जून ला रात्री मराठ्यांनी वर्धनगड सोडला. दिनांक २२ जून रोजी 'मीर ए सामान' या खात्याच्या व्यवस्थापक अली रजा हा वर्धनगडातील मालमत्ता जप्त करण्यासाठी गेला. याने किल्ल्यातून ६७५ मण धान्य, ४० मण सोरा व बंदुकीची दारू, सहा मोठ्या तोफा व जंबुरक असा माल जप्त केला. त्याच दिवशी औरंग्याने किल्ल्याचे नाव बदलून "सादिकगड" असे ठेवले. वर्धनगड ३ वर्ष मोग्ल्यांच्या ताब्यात होता. सप्टेंबर १७०४ मध्ये किल्ला मराठ्यांनी पुन्हा जिंकला व किल्लेदार किशोर सिंग याला कैद्य केले. ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यात मोगलांनी किल्ला परत ताब्यात घेतला. इ स १७०७ मध्ये मराठ्यांनी किल्ला परत जिंकून घेतला. इ स १८१८ मध्ये वर्धनगड इंग्रजांच्या ताब्यात गेला.