User:Susew 123

පොතුපිටිය රජමහා විහාරය

කොළබ සිට ගාල්ල දෙසට කිලෝමීටර් තිස් හයක් පමණ පැමිණි පසු පොතුපිටිය රජමහා විහාරයට පැමිණිය හැක. පොතුපිටිය රජමහා විහාරය ලෙසින් වර්ථමානය වන විට එම විහාරය කිසිවෙකුත් හඳුන්වන්නේ නැත. එයට හේතුව එම විහාරයට පූජාරාමය යන නාමය භාවිත කිරීම නිසාවෙනි. පූජාරාමය යන නාමය ලංකාවේ සතරත රැව් පිළිරැව් දුන්නේ සාර්ලිස් මාස්ටර් නම් අද්විතීය ශිල්පියා පූජාරාම විහාරය සිතුවමින් සැරසූ පසුවයි.

මුල් යුගය
බෙන්තොට ගලපත් වෙහෙර වන්දනාවට පැමිණි දෙවන පැරකුම්බා නිරිඳු විසින්මෙම විහාරය පවතින ස්ථානයේ කුඩාවට විහාරයක් කරවා විසිදාගම සන්නාසියා නැමැත්තෙකුට පවරා දුන් බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ.ප්‍රතිගාල් යුගයන්ගේ දී මෙම ප්‍රදේශවල බොදු නාම මාත්‍රයක් කුදු නොවීය. එබැවින් මහණුන් තියා වෙහෙර විහාර නටබුන් පවා විනාශ වී ගියේය.රාජකීය සම්භවයක් සහිත වස්කඩුවේ විසුවා යකුන්දූවේ ධර්මසේන හිටිරාළලාගේ දොන් ගිමාර පෙරේරා නම් විදානේ වීදාගම විසුවා වූ මුඩිත්ත තෙන්නකෝන් මුදියන්සෙලාගේ දෝන ලුසියා පෙරුමාල් නම් කාන්තාව විවාහ කරවාගෙන වස්කඩුවේ දොමින්ගෝ දෙව්මැදුර සමීපයේ පදිංචි වී තිබේ. බුදු දහම අදහන ලද්දා වූ ලුසියා දේවිය විසින් ඉපැරැණි නටබුන් වී ගිය මෙම භූමියේ පැවති ගොඩනැගිලි යළි සකසා වන්දනාමාන කිරීම අරඹා තිබේ. පොතුපිටිය රජමහ වෙහෙර නමින් බද්දේගම සුමන හිමියන් රචනා කළ කෲතියේ සඳහන් වන්නේ ක්‍රිස්තු වර්ශ 1699 දී පමණ මෙම නවනවීකරණය සිදුව ඇති බවය. ලංදේසි ආණ්ඩුවේ අවසාන යුගයේ එනම් 1760 වසරෙන් පසු සමයේ දී නන්දසිරි ගනින්නාන්සෙ නම් හිමියන්ගෙ මූලිකත්වය ඇතිව පානදුර තොටුමුණ පළාතේ බොදු පුනර්ජීවනය ඇරඹෙන ලදී.එතෙක් අදහන ලද රෙපරමාදු දහම අතහැර බුදු දහම වැළඳගත් පොතුපිටියේ ගම්පතිව විසුවා වූ ධර්මසේන රාළලාගේ රිචඩ් පෙරේරා නම් මැතිතුමා තම වැඩුමල් පුතුන් දහතුන් දෙනෙකු පැවිදිකරවා තිබේ. ඒ 1791 වසරේදී පමණය. මෙම කුල දරුවන් පැවිදි කරවා වසර දහයක් පමණ වන විට නන්දසිරි ගණින්නාන්සේ විසුවා වූ පොතුපිටියේ වාලුකාරාමයේ ඉඩකඩ මදි විය. එබැවින් ගම්වාසීන් එක්ව පූජාරාම භූමිය ගණාචාර්‍යන් වෙතට පුදන ලදී. එසේ පිදූ අරුතින් පූජාරාමය බවට පත් වූ බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ. ධර්මසේන රාළලාගේ දොන් රිචඩ් පෙරේරා මැතිතුමා විසින් අභිනවයෙන් පූජාරාම භූමියේ විහාරයක් තැනවීම අරඹන ලදී. 1798 වසරේ දී විහාරයේ ආවාසයක් සහ ධර්මශාලාව තනා අවසන් වන ලදී. එනමුදු භික්ෂු ආගමනය සිදුවන ලද්දේ 1801 වසරේදීය. ග්‍රාම වාසී බොහෝ දෙනෙක් මේ වන විට බුදු දහමට යොමුව සිටි බැවින් විහාරස්ථානය ධන ධාන්‍යාදියෙන් පොහොසත් විය. පළමු විහාරාධිපති වූ පොතුපිටියේ ධර්මරාජ හිමි විසූ සමයේම සුවිශාල විහාර මන්දිරයක් පවා සකසන ලද්දේ එම හේතුවෙනි.විහාරය පිළිබඳ ප්‍රදේශයේ ජනයාගේ සිතේ බොහෝ විශ්වාසයක් ජනිත වන ලද්දේ වස්කඩු බද්ද පුරා 1820 වසරේ පමණ ව්‍යාප්ත වූ උණ සන්නිපාත රෝගය නිවාරණය වෙනුවෙන් ධර්මරාජ හිමි විසින් සකසන ලද නාරි සංදේශය නිසාවෙනි. ජනප්‍රවාදයට අනුව එය රචනාකරවා සතියක් තුල එම භයානක වසංගත රෝගය පහව ගොස් තිබේ.

විහාර අංග
විහාරයේ ඉපැරැණි විහාර මන්දිරයේ 1820 වසරේ පමණ සිතුව්ම් කල විනාශ වී පැවති නුවර යුගයේ ලක්ෂනසහිතවූ සිතුවම් මකා දමා ඒ මත 1908 වසරේ පමණ සිට නව සිතුවම් නිර්මාණය අරඹන ලද්දේ සාර්ලිස් මාස්ටර් නම් ශිල්පියා විසින. 1926 වසරේ දී චිත්‍ර කර්මය අවසාන කරවන ලද්දේය. එසේම විහාරේ පැවති ඉපැරැණි ධර්මශාලාව ඉවතලා නව ධර්මශාලාවක් 1880 දශකයේදී නිමවා තිබේ. අලංකාර ගෘහනිර්මාණ ලක්ශනයන්ගෙන් අනූන එම මන්දිරය සුවිශාල දැව උඩුමහලකින් ද යුතු වේ.වසර 1847 වසරේ පළමු විහාරාධිපති ව විසූ ධර්මරාජ හිමි ගේ අපවත් වීමෙන් පසුව එම භස්මාවශේෂ තැම්පත් කරවා සකසන ලද සුසාන චේතිය ඉවත්කරවා එම ස්ථානයේ 1954 වසරේ සර්වඥ ධාතුණ් වහන්සේ තැම්පත් කරවා අබිනව දෑගැබක් ඉදිකරවා තිබේ. එම දාගැබෙහි වැඩ අවසන් කරවන ලද්දේ 1972 වසරේ දීය. ධර්මරාජ හිමි ගේ භෂ්මාවශේෂ වත්මන් පූජාරාමයේ ධර්මශාලාව ඉදිරියේ ඝටාකාර හැඩයෙන් ඉදිකළ දෑගැබ තුල තැම්පත් කරවන ලදී.

සඟ පරපුර
පොතුපිටියේ ධර්මරාජ සිල්වත් තැන(1780-1847)

පොතුපිටියේ ධම්මසේන සිල්වත් තැන(1782-1872)

පොතුපිටියේ පදුමානන්ද හිමි(1810-1880)

වීදාගම තිලකානන්ද හිමි(1814-1899)

පොතුපිටියේ සීලරතන හිමි

පොතුපිටියේ ධම්මසිරි හිමි

පොතුපිටියේ පිලානන්ද හිමි

පොතුපිටියේ සුධීරානන්ද හිමි

බද්දේගම සුමන හිමි

මූලාශ්‍රය
පොතුපිටියේ රජමහ වෙහෙර- 1998- බද්දේගම සුමන හිමි