User:Textile.ing/Sandbox

1. Historia e pizhamave dhe veshjeve të gjumit.

Fjala “Pizhame” u fut në gjuhën angleze nga gjuha Hindustani. Fjala në origjinë është e prejardhur nga persishtja ku pizhame do të thotë “veshje këmbësh”. Përdorimi i gjërë i pizhamave si fjalë dhe si veshje, është rezultat i pranisë britanike në Azinë e Jugut në shekujt 18 dhe 19. Sipas Yule dhe Burnell`s Hobson- Jobson (1903) fjala në origjinale i referohet pantallonave të gjëra të lidhura rreth belit. Kështu që një veshje u përdor nga persona të ndryshëm në Indi p.sh: nga gratë e klasave të ndryshme, nga burrat shik dhe në më të shumtën nga myslimanët e të dy sekseve. Ajo u adoptua nga myslimanët tek europianët si një artikull për veshje nate. Sipas enciklopedisë Britanike, “Ato u futën në Angli në shekullin e 17 por shpejt dolën jashtë mode. Reth viteve 1870 ato u rishfaqën në botën perëndimore si veshje gjumi për burra. Pak dekada më parë pizhamat kanë qënë më pak të populluara. Shumë të rinj tani flenë me veshjet e tyre të brëndshme.

LLOJET E PIZHAMAVE

•	Origjinal Këto janë pikat e të dy veshjeve: veshjeve gjatë ditës dhe veshjeve gjatë natës dhe janë të kombinuar me një këmishë të gjërë. Zakonisht ato janë me këmbë të gjëra, por gjithashtu mund të vijnë në versione “salwar” ose me këmbë të ngushta në versionin “churidar”.

•	Tradicionale Pizhamat tradicionale konsistojnë në një kombinim xhaketë dhe pantallona të bërë prej në cope të butë si p.sh. prej fanellate; xhaketa ka një “placket front” dhe mëngët e saj nuk kanë mansheta.

•	Të kohës Këto janë të prejardhura nga pizhamat tradicionale dhe mund të jenë vetëm variante të ndryshme stilimi, si p.sh. pizhama me mëngë të shkurtra, pizhama me gjatësi të ndryshme ose me raste, në një pjesë të pizhamave mund të ndryshoj edhe materiali. Kryesisht në SHBA, kohëve të fundit, stili mund ti referohej veshjeve të gjumit të bërë me pjesë “strech” (të ngjitura) dhe të stolisura. Zakonisht veshjeve për fëmijë u vihen zinxhira në pjesën e përparme. Pizhamat zakonisht dallojnë nga veshjet e tjera të gjumit si p.sh. këmishat e natës.

•	Veshje dite Madje më shumë përgjithësisht, pizhamat mund ti referohen një kombinimi të veshjeve gjatë ditës të grave, duke bërë bluza me mëngë të shkurtra ose bluza pa mëngë dhe tuta të lehta (komode) për shembull nga këto mund të përmendim: pizhama për plazh, pizhama për zonjat në shtëpi.

•	Materiali Pizhamat zakonisht bëhen të gjëra, të lirëshme të përshtatshme dhe të dizegjuara për rehati, duke përdorur kështu materiale të buta si p.sh pambuk ose mëndafsh të shtrenjtë ose akllaz. Materialet sintetike si p.sh. poliestra dhe Lycra janë gjithashtu të pranueshme.

•	Dizenjimet dhe modelet Pizhamat shpesh përmbajnë referenca vizuale për një gjë që ka të bëjë me një kërkesë të veçantë në drejtim të konsumatorit. Imazhe sportive, imazhe kafshësh, aerostatë (balonash), paisje “polka” dhe gjëra të tjera që mund të përdoren për t’i zbukuruar ato. Pizhamat mund të gjënden me dizenjo plan (sheshta) si p.sh plan gri, por kur vishen në publik ,ato zakonisht janë të dizenjuar në mënyrë të atillë që të ruajnë identitetin e tyre.

•	Zakoni Pizhamat frekuentohen të shoqëruara me shapka ose pa to, duke u varur nga preferencat personale dhe normat kulturore. Ato shpesh mbahen si veshje të rehatshme madje nuk vishen për në krevat (gjumë) dhe gjithashtu herë herë vishen për modë. Në Amerikën e Veriut, disa njerëz kryesisht femra të reja, kanë filluar të veshin tutat e pizhamave në publik si modë. Në Kinë, nuk është e pazakontë në mbasdite vonë ose në mbrëmje të shikosh  të rriturit të veshur me pizhame në publik e në lokalet e lagjeve. Në Irland, pizhamat vishen në publik nga Skangers-it shpesh në adoleshencat e tyre. Vajzë myslimane, India, me pizhama dhe kurti (shami) 1844.

Vajzë me pizhama me mëngë të shkurtëra. Kukulla tradicionale.

Fëmijët me pizhama… Djemë me pizhama “strech” (trupore) Korierë me pizhama të bardha, India,1844.

Burrat me pizhamat e bardha me qentë e gjuetisë, India 1844.

Burrat mysliman me pizhama (stile të ndryshme), Bombei ,1867.

Gruaja myslimane me pizhama stili “salwar”, Sind, 1870. Një këmishë nate është një pikë referimi për veshjet e natës. Tani në ditët e sotme termi është pothuajse i aplikuar eskluzivisht për veshjet e natës se grave. Një këmishë nate tipike bëhet nga pambuku, mëndafshi, akllazi ose najloni. Mund të jetë e zbukuruar në pjesën e përparme dhe të prapme.

Model këmishe nate e bardhë “Miss Elena”. Model këmishe nate ngjyrë rozë “Chiffon”

Një model i një këmishe nate të zezë me tyl zbukurimi rozë.

Një këmishë nate mund të ketë ndonjë varëse, mund të ketë mëngë, mund të jetë pa mëngë, ose me rrip në pjesën e përparme ose në stilin prapa. Gjatësia e një këmishe nate mund të ndryshojë shumë nga një gjatësi shumë e shkurtër (mbi vithet) dhe deri në fund të këmbëve por tipike është gjatësia e gjurit. Një këmishë nate gjumi mund të përdoret dhe si këmishë nate dhe si këmishë gjumi.

2. Historia e veshjeve të natës - Hedhja në seri (dalja në treg) Pizhamat ishin prezantuar rreth vitit 1880 nga India për veshje gjumi për burra në vend të  këmishave të gjumit. Gjithashtu tregëtarët në 1898 në Londër kishin reklamuar pizhamat (ose si shkruan një anglez për pizhamat ) si një modë e re. Në një formë tjetër, profesori nënvizon, pizhama kishte vazhdimësinë  e saj, siç e kemi vënë në dukje, në Lindjen e lashtë. Pizhamat, thonë nga përshkrimet e kanë origjinën në Indi, ku pizhamat do të thonin “ veshje këmbësh” dhe ku ishin të përdorura për shekuj me radhë të pa thëna për të dyja sekset. Një udhëtar francez Francis Pyrard, u mbajt rob në Goa gjatë viteve 1608 -1609, u bë referuesi i parë i njohur i pizhamave nga një Europian. Ai thotë në librin e tij të publikuar në 1610 që një portugez në atë qytet gjithmon vishte pantallona pambuku kur shkonte në krevat të flinte. Pikërisht koha kur Europianët filluan të adoptonin këtë veshje ekzotike (pizhamat) nga Muhamedianët si një veshje shumë të rehatshme dhe veçanërisht për veshjet femërore  nuk është e regjistruar. Z. George Moore, siç ne e dimë, herë herë në rininë e tij flinte me pizhama, - por jo Doris. Sidoqoftë nuk ishte para 1920 që pizhamat patën bumin në këtë vënd. Gjatë verës së 1924 u referua një botë e çuditur që pizhamat me ngjyra të qeshura dhe me material të kushtueshme visheshin të reklamuara te “Lido” si për gra dhe për burra. Popullariteti i pizhamave pësoi një rënie. Ishte ajo si për të qënë një zhvillim real në historinë e veshjes së grave? Në përgjigje të pyetjeve të tilla, profesori tregon nga 1923 u raportua nga personazhet “në treg” që shitja e pizhameve të grave kishte rënie gjatë vitit në krahasim me ato të viteve të mëparshëm. Ato kostatojnë që shitja e pizhamave nuk kishte afeksoin në biznesin e veshjeve të natës. U shpjegua që pizhamat duhet të kishin një përdorim më të gjerë sesa vetëm për fjetje. Shumë njerëz kishin gjetur që në shtëpi ato mund të punonin më mirë me pizhama sesa me veshje të tjera. Kompania “Jumpin Jammerz” u specializua në pizhama, në veshje gjumi, pizhama për të rritur, pizhama burrash, pizhama grash. Ne jemi në këtë biznes të prodhimit të pizhamave prej një kohe shumë të gjatë.

3. Moda : Historia e… Pizhamave

Pjesë nga libri “Moda” i Susasannah Conway

E shtunë, 24 Janar  1999 Kur ditët janë aq të shkurtra dhe vera duket shumë larg, çfarë mund të bësh më mirë gjatë natës sesa të shijosh ngrohtësinë e pizhamave pambuku nga “Toas”, ose të ndonjë palë pizhamave prej mëndafshi nga “Bonsoir” i Londres? Fjala pizhama vjen nga Hindi fjala “pyjama” do të thotë “mbulesë këmbësh”, dhe burrat nisën ti vishnin këto rreth vitit 1870, mbas kthimit të kolonive i sollën këto nga Lindja. Në vitin 1890 pizhamat, të leshta dhe të mëndafshta u zëvendësuan nga këmisha nate për zotërinjtë dhe prej 30 vjetëve ato u bënë një pjesë e rëndësishme e garderobës së një burri. Pizhamat mund të visheshin në shtëpi si një veshje elegante mbrëmjeje te bëra me matriale mëndafshi dhe pambuku. Deri në fillimin e këtij shekulli nuk ishte menduar vecanërisht për gratë për të veshur pizhama, kështu që ato preferuan më shumë veshjet e natës femërore. Kjo filloi të ndryshojë në fillim të viteve 20 me pizhamat e Coco Chanel –it, u veshën në mbrëmje dhe versionet e veshjeve të plazhit u veshën gjatë pushimeve, duke i bindur gratë qe pizhamat mund të ishin një alternativë moderne gjatë mbrëmjeve. Ndërmjet luftërave, pizhamave iu rrit popullariteti i të dy sekseve dhe për gratë hyri një stil më i vecantë, me kembë të ngushta. Ne fillim ne viteve 30, këmbët e pizhamave filluan të priteshin më të gjëra dhe dukeshin si një fund. Burrat tani pothuajse vishnin pizhama prej pambuku dhe fanellate dhe të dekoruara me vija pa shkëlqim (të zbehta)- akoma dhe më shumë i populluar ky stil sot. Ne 1960 dizenjatorja e modës, Princesha Irene Galitzine lancoi “pizhamat palazzo” te sajat, te cilat u populluarizuan mjaft shpejt. Pizhamat janë një domosdoshmëri në vendet e ftohta dhe një modë pizhamash e lancuar në janar, dalloi sigurinë e kësaj fushe, duke provuar që ato kurrë s’mund të dalin jashtë mode. “Derek Rose Pyjamas” ka prodhuar pizhama cilësore që prej 1925 dhe kohët e fundit ka lancuar koleksionin “Millennium” të pizhamave. Kjo do të vecojë këtë dizenjim nga cdo dekadë e shekullit 20 dhe e bërë nga monstrat origjinale. Kështu që nga vjeshta e vitit 1999 ne të gjithë mund të vishnim pizhama përrallore të pa para më parë.

Periudha para otomane

Veshjet e kësaj periudhe paraqesin influence para Anatoliane. Materiali kryesor bëhej nga punët e endjes me një art shumë të zhvilluar,duke arritur variacione veshjesh. Në periudhën Otomane, ndërkohë që kufitë e perandorisë u zgjeruan, lidhjet e reja u ngritën, kulturat dhe traditat e veshjes së tyre arritën një gjëndje statike. Stambolli, Bursa, Bilecik, Denizli, Ankara, Konya, Trabzon, Rize, Kastamonu, Gyryn, ishin qëndra të specializuara mirë në endje. Njohja e kësaj periudhe është marrë nga muzeumet, nga përshkrimet e udhëtimeve, pikturat dhe miniaturat. Ndryshimet social-ekonomike midis administratorëve dhe njerëzve të zakonshëm ndikuan në stilin e veshjes.

Periudha Otomane

Një grua turke e shekullit 18-të

Ndërkohë pallati dhe oborri pasqyronin veshjet, njerëzit e zakonshëm vetëm mbulonin veten e tyre. Administratorët vendosën rregulla ligjore mbi veshjet. Këto rregulla filluan të zbatoheshin gjatë periudhës së Sulejmanit të Madhërishëm. Në këtë periudhë burrat vishnin : “mintan”, “zibin”, “salëar”, (pantallona), “kushak”, “potur”, “entari”, (një xhaketë e gjërë), “kalpak”,   “sarik”, mbi kokë; “carik”, (cizme), “cedik”, “Yemeni”, në këmbë. Administratorët dhe të pasurit vishnin “caftans”, ndërsa klasa e mesme vishte “cybbe”, “hirka”, dhe të varfërit vishnin “cepken” pa jaka ose “jelek”. Bashlyks-ët ishin aksesorët më të rëndësishëm të statusave shoqërorë. Ndërsa njerëzit mbanin (vishnin) “kylah” të veshur me “abani” ose “jemeni”, ajka e shoqërisë mbante “bashlyks” si p.sh “jusufi”, “orfi”, “katibi”, “kavaze”, etj. Gjatë rregullit të Sulejmanit një bashlyk i quajtur “perishani” ishte popullor ndërsa njerzit e pallatit vlersoheshin me bashlyk të zbukuruar me gura të cmuar. Për këtë arsye, në shekullin e 17 u formua një shoqëri mode burrash. Veshjet e myslimanëve, kristianëve, pushtetarëve dhe oficerëve ushtarakë, ishin me rregulla strikte gjatë mbretërisë së Sulejmanit të Madhërishëm. Krizat politike të shekullit të 17 reflektuan kaos në veshje. Kohët moderne të Mahmutit II në 1825 patën efektet e veta. Ndërkohë “sarik” u zëvëndësua nga “fez”, njerzit që u impenjuan me Bab-1 Ali filluan të vishnin pantallona, “setre” dhe “potin”. Gjatë  periudhës  “Tazimat” dhe “Mesrutijet” në shekullin 19, njerzit e zakonshëm akoma mbanin  stilet e  veshjeve tradicionale paraqisnin një kontrast të madh me veshjet e administratorëve dhe të pasurve “redingot” (xhaketë),”mintan”. Veshjet e grave të periudhës Otomane vëreheshin në oborret e pallatit. “Entari”, “kushak”,”salëar”,”ferace” të shekullit 19 vazhduan ekzistencën e tyre pa shumë ndryshime. Në shekullin e 16 gratë mbanin shamija tyl mëndafshë në kokat e tyre. Veshjet e tyre për të dalë, konsistonin me “feraxhe” dhe “jeldirme”. Kuptimi i veshjeve të grave kryesisht filloi në qëndra të mëdha si p.sh Stamboll dhe Izmir në shekullin e 19 dhe gratë gradualisht filluan të merrnin pjesë në jetën shoqërore, së bashku me lëvizjet në perëndim. “Pera” u bë qëndra e modës dhe  moda e Parisit u ndoq nga rrobaqepsit e Greqisë dhe Armenisë. Në periudhën e Abdul Hamid II përdorimi i ferazhes u zëvëndësua nga carcafi me stilime të ndryshme. sidoqoftë, sektori rural vazhdoi stilin tradicional i veshjeve.

Periudha Republikane

Në periudhën republikane hyri një fazë trasformimi në stilet e veshjes. Reforma u realizua me lidershipin Mustafa kemal Ataturku në Kastamonu në 1925, çarçafët e grave dhe perçet u zëvëndësuan nga xhaketa dhe shall. Burrat filluan të mbanin kapele, xhaketa, këmisha, kollare, pantallona dhe këpucë. Me proceset e industrializimit të viteve 1960 gratë u futën në punë dhe rrobaqepsët u zëvëndësuan nga veshjet  e gatshme industriale. Koncepti i modës kontemporane, si në të tërë botën është i dukshëm në të dyja dimensionet sociale dhe ekonomike.

Përdorimi modern Koncepti në të gjithë aspektet e saj u trasmetua në institucione të ndryshme jo vetëm në fushën e aplikimit por gjithashtu nga pikëpamja e dizenjimit dhe të kërkesave nga sektorë u trajnuan. Dizenjatorët që kanë tërhequr vëmëndje me punët e tyre universale; Rifat Ozbek, Cemil Ipekci,Vural Gokcayli, Hakan Eljaban, Bahar Korcan dhe më shumë personalitete kreativ kanë kontribuar me punët e tyre moderne dhe origjinale. Ndërsa duke u zhvilluar ekonomia Turke u rritën shumë dhe eksportet tekstile dhe kjo strukturë meriton një vision historik mbi konceptet në çështje.

Veshjet e grave

Kjo grua mban veshur një robdishamë pa mëngë, ngjyrë rozë, mbi një “kirtle” jeshil dhe me doreza të bardha. Codex Manesse, 1305 – 40.

Gra duke bërë “pasta” me përpajse “futa” mbi robdishamët e tyre. Mëngët e tyre janë trecerekshe dhe me kapak të kthyer nga jashtë. Veshje e shek. 14.

Shumë gra italiane me flokë të përdredhura me kordona dhe shirita zbukurimi rreth kokave të tyre. 1380.

Veshjet e brëndshme

Veshja e brëndëshme e një gruaje ishte një këmishë prej liri ose leshi. Ka dhe një mendim për brez (korse) dhe brez kraharori i cili mund të ketë qënë dhe parardhës i veshjeve të brëndëshme moderne.Gratë mbanin corape por përgjithësisht jo më të gjata se te gjuri. Të gjitha klasat e të dy sekseve janë treguar veshjet e tyre të gjumit; veshjet e vecanta u bënë të zakonshme në shekullin e 16, akoma tani disa gra kur martohen veshin këmishat e gjumit si për modesti. Shumë klasa të ulta vishnin ndërresat e tyre në krevat për shkak të kohës së ftohtë dhe vendosnin copa në krevatet e tyre.

Këmishat e natës dhe veshjet sipër

Mbi këmishat e brëndshme, gratë vishnin një këmishë tjetër të gjërë të quajtur “cotte” ose “kirtle” zakonisht deri te gjuri ose deri në fund të këmbëve dhe të përdorura për raste formale. Llojet e ndryshme të robdishamëve visheshin mbi “kirtle”, dhe quhen me emra të ndryshëm nga historianët e kostumeve. Kjo veshje shpesh quhet një “cotehardie” quhet një model me mëngë të varura. Gjatë kësaj kohe, pjesa e varur e mëngëve bëhej më e gjërë dhe më e ngushtë derisa u arrit një model i thjeshtë i quajtur “tippet”. Kur dilnin gratë vishnin pelerine ose mantele, shpesh të bërë prej gëzofi. “Houppelande” u përshtat për veshje grash. Houppelands të gjata deri në fund të këmbëve, me mëngë shumë të gjëra dhe që varen si krahë engjëlli.

Modelet e grave Grua e re me kollare të ngushtë dhe me jakë e veshur prej burrave. Reklamë për jakat e këmishave. Viti 1907.

Portreti i miss Eden nga John Singer Sargent tregon një model me pjesën e kraharorit të hapur, të shoqëruar me një model flokësh.. 1905.

Silueta e re e Paul Poiret e 1908 ishte një pjesë radikale.

Në harkun e aktiviteti, mëngët filluan të rriteshin  në përmasa dhe silueta e  viteve 1830 me një forme të xhamit të orës  u popullarizua përsëri. Silueta e moderuar në fillimet e viteve 1900 ishte ajo e një gruaje të matur, me një trup të shkurtër dhe vithe të lakuara. Në 1897, silueta elegante dhe e dëshiruar nga një shifër e konsiderueshme. Bluzat dhe fustanet ishin të dala si një “gushë pëllumb” forma e fillimit të shekullit të 20, vihej re dhe rrypi i ngushtë, i cili vinte pjerrtas nga mbrapa përpara dhe shpesh thyhej (theksohej) me një brez  ose rryp. Linjat e qafës mbështeteshin (përshtateshin) nga jaka të larta. Fundet fshinin dyshemetë, shpesh me një trajnim madje për veshjet e ditës bëheshin trajnimi prej disa vitesh. Rreth viteve 1908, shtëpitë e modës së Parisit filluan të demostronin një siluetë të re, me një mes më të trashë, me një trup më të lakuar dhe vithe më të ngushta. Nga fundi i dekadës fundet më shumë që ishin në modë “e pastruan dyshemenë” dhe ju afruan gjurit. Silueta u ngushtua dhe u drejtua, duke filluar një trend që do të vazhdohej për vite duke udhëhequr “Luftën e Madhe”.

Veshjet e lingerie, të më vonëshme

Veshjet e ditës që lahen me shkumë prej liri ose pambuku, quhen veshje lingerie, visheshin në kohë të ngrohtë. Këto veshje ishin të stolisura dhe ishin veshje që përdoreshin për të dalë jashtë shtëpie.

Veshjet sportive dhe modat që qepeshin

Veshjet e qepura për aktivitetet jashtë dhe për udhëtime ishin të panevojshme. Këmishë me bel, një kostum drejt ose me bel e qepur si një këmishë burrash me jakë të lartë, u adoptua për veshjet e ditës dhe u bë uniform e grave që punojnë. Përshtatshmëritë prej leshi ose materiali tjetër i bëri rrobaqepsit në Francë të përshtatënin gjatësinë te gjuri të fundeve me xhaketat që do ti vishnin; zonjat e modës i vishnin ato me kapele të mëdha. Dy tipet më të reja të kapeleve që u bë e njohur në fund të shekullit ishte kapelja “bonnet” për udhëtim me makinë dhe “kapelja e marinarit” që u vunë për ndeshjet e tenisit, ciklizëm..

4. Historia e dizenjimit dhe influenca e pizhamave në modë në vitet 900.

Kjo dekadë vulosi lulëzimin e plotë Parizien si një arbitër të stileve dhe siluetave për gratë e të gjithave klasave. Dizenjatorët dërguan modelet në garat e “Longchamp” duke veshur stilet më të fundit dhe fotografët u cilësuan si “krijuesit e robdishamave të veçantë”. Në 1908, një siluetë u krye nga Callot Soeurs, “Vionnet” në shtëpinë e Doucet dhe në më të rëndësishmen Paul Poiret. Stilet ishin të ndryshme të quajtur “Merveilleuse”, “Directoire” dhe “Empire” dhe mbas modeleve të fundit të shekullit 19, krijuan fundet e tyre të ngushta dhe ngritën linjat me bel (mes.

Moda e grave

Gjatë viteve të para të 1910 silueta e modës u bë më shumë fluide dhe e butë se në 1900. Kur Ballets Russes performoi Sherezaden në Paris në 1910, një bukuri për Orientalizmin. Paul Poiret ishte një nga dizenjatorët e parë që përktheu (futi në linjë) këtë vogue në botën e modës. Klientët e Poiret –it menjëherë u kthyen në vajza haremi me pantallona të derdhura, me ngjyra të gjalla dhe vajza me veshje tradicionale ekzotike. Lëvizja e Artit të ri filloi të ngrihej menjëherë dhe influence e saj ishte e dukshme në dizenjot e shumë kulturave. Show-të e parë reale të modës u organizuan gjatë kësaj periudhe nga modelist i parë i femrave, Jeanne Paquin, i cili ishte gjithashtu modelist i parë që hapi degë në vënde të tjera në Londër, Buones Aires,dhe Madrid. Viti 1911 robdishamër mbrëmje Paris Veshje mbrëmje dizenjuar rreth 1912 nga Lucile (1863-1912)

Dy nga dizenjatorët me më shumë influencë të kohës ishin Jacques Doucet dhe Mariano Fortuny. Dizenjatori francez shkëlqeu në superpozimet e ngjyrave dhe veshjet e tij të jepnin vezullimet impresionuese të dritës së reflektuar. Blerësit e tij të vecantë kurrë nuk e harruan shijen e tij për linjat e tij të derdhura fluide dhe materialet e zgjedhura. Doucet ishte një dizenjues me një shije të pafundme dhe dalluese, një rol që shumë e kanë provuar prej kohësh por rrallë me nivelin e suksesit të Duocet. Dizenjatori Mariano Fortuny ishte një figurë kurioze, me shumë pak paralelizma në moshën e tij. Për dizenjimet e veshjes së tij ai konceptoi një proces të vecantë me pala dhe teknika të reja ngjyrimi. Ai i dha emrin “Delphos” veshjeve të tija, emri “Delphos” vjen nga statuja e bronxit të Delphic Charioteer. Cdo veshje e tij ishte e bërë nga një copë e vetme prej mëndafshi, një ngjyrë e vetme me ujëra, nga përsëritjet e ujrave reflektimet e saj të japin idenë e dritës së hënës ose të jep idenë e reflektimit të ujrave të lagunave veneciane. “Mexican cochineal”nga lindja e largët ishin përbërsit që përdorte Fortuny.

Xhaketa dhe funde të lirshme viti 1914

Kostumi i thjeshtë ditorë(xhaketë, fund i ngushtë) e vitit 1914.

Kostumet dhe palltot

1919 për palltot me gëzof nga dyqani i Eaton`s

Një kostum i qepur, xhaketë dhe fund vishej në qytet dhe për udhëtime. Xhaketat ndoqën linjën “tunics” me bel (mes) të përcaktuar. Më të shumtën e palltove ishin me format e “cocoon” ose “kimono” (veshje tradicionale), tek shpatullat të gjëra dhe duke zbritur më e ngushtë. Palltot prej gëzofi ishin më të populluar. Kostum për dalje gjatë ditës i veshur në 1919. Xhaketa është e gjërë, me mëngë të zbukuruar me gëzof.

5. Rënia e përdorimit të veshjeve të natës gjatë viteve të luftës

Ndryshimet në veshje gjatë luftës së parë botërore u diktuan më shumë nga nevojshmëria sesa nga moda. Meqë më të shumtat e grave ishin të detyrara të punonin, ato vishnin veshje që ishin më të përshtatshme për aktivitetet e tyre; Njerëzit visheshin më pak në mënyrë ekstravagante për shkak të mundimeve të luftës. Si pasojë, dhe përdorimi i veshjeve të natës u ul ndjeshëm. Njerëzit e shihnin veshjen më shumë si diçka të nevojshme. Përdoreshin shumë veshjet me copa të lira dhe ato me copa të trasha që të kishin më shumë jetëgjatësi. Sipas Elieen Collard, Coco Chanel e vuri re këtë gjë dhe krijoi shpikjen e re të kostumeve me bizhuteri. Ajo zëvëndësoi varset e shtrenjta me xham ose gura kristali. Ajo përzieu perlat me gura të tjerë si bizhuteri origjinale të modës duke përdorur dizenjimet e saj.

Veshjet e grave

Pas luftës së parë botërore Amerika hyri në një epokë përparimi. Dyqanet patën një bum malli, muzika e re dhe dancet pushtuan skenat. Gratë Amerikane fituan të drejtën për të votuar në 1920 dhe kishin hyrë si forcë pune me një numër record. Pati një revolucion pothuajse në cdo sferë të aktiviteti njerëzor dhe moda nuk bëri përjashtim në këtë revolucion. Veshjet ndryshuan me rolet që kishin gratë në shoqërinë moderne, vecanërisht me idenë e modës së re. Shoqëria e një moshe të pjekur të caktuar vazhdonin të vishnin ato veshje që kishin të ruajtura ndërsa në anën tjetër gratë e reja u bënë sportive në veshje me ndryshimin më të madh pas lufte në fushën e modës. Veshjet tub të të rinjëve, fundet më të shkurtra sportive u bënë një lëvizje e lejueshme në atë kohë. Veshjet e brëndëshme filluan të trasformoheshin mbas luftës së parë botërore në bazë të idealeve, veshje me gjoks më të lehtë dhe më shumë si figurë djaloshare. Korseja ishte minimizuar dhe duke lënë pas korset dhe braserat e harkuar nisi një epokë e re e viteve `30.

Elizabeth Gabriele e Bavarisë. Mbretëresha e Belëgjikës, 1920.

Louise Brooks në 1927 duke mbajtur në kokë një kapele `cloche`.

Lëvizja e grave përpara pati një efekt të fort në modat e grave. Në vënd të korseve dhe tërheqjeve të llastikave deri në gju tani gratë ishin në gjëndje të vishnin pantallona që ishin më të rehatshme. Për herë të parë në shekuj këmbët e grave shiheshin deri te gjuri dhe veshjet duke u bërë më praktike. Një luk më shumë mashkullor u bë popullor, duke përfshirë dhe pjesën e gjoksit dhe të vitheve të lehtë (sheshtë). Stilimi i flokëve ishte i shkurtër si p.sh prerje “bob”. Jean Patou, një dizenjator në skenën franceze, filloi të bënte pulovër me dy pjesë dhe fund me paisje të tjera të punuar prej leshi të shtrenjtë dhe pati një goditje të menjëhershme për veshjet e mëngjesit dhe kostume sportive. Gratë Amerikane i përqafuan veshjet e dy dizenjatorëve si perfekt për stilin e veshjeve të tyre. Nga fundi i të njëzetave, Elsa Schiaparelli nxori një etapë për të prezantuar një gjeneratë më të re. Ajo kombinoi idenë e dizenjimit klasik nga Grekët dhe Romanët me një formë moderne për lirinë e lëvizjes. Schiaparelli shkruajti që: Grekërit e lashtë i dhanë zotërëve të tyre qartësinë e perfeksionit dhe aparencën përrallore të lirisë. Interpretimi i saj prodhoi robdishanër me një thjeshtësi elegante duke u shkëputur nga e kaluara. Schiaparelli është një dizenjatore italiane një hallkë kryesore e kësaj dekade e cila ishte e influencuar nga arti “përtej realitetit” dhe e lidhi atë me dizenjot e saj. Zhvillimi teknologjik i copave të reja dhe klozuar në veshje ishin moda tërheqëse të shekullit 20. Copat natyrale si p.sh pambuk dhe lesh ishin copa me shumicë të dekadës. Mëndafshi ishte i dëshiruar për cilësitë luksi, por e kufizuar për shtrenjtësinë e saj. Në fund të shekullit të 19, mëndafshi artificial u bë për herë të parë nga një solucion celuloze në Francë. Mbasi u ble patenta në SHBA, amerikani i parë që filloi prodhimin e kësaj cope të parë u bë në 1910. Kjo fibër u bë e njohur si “rayon”. Corapet “rayon” u bënë të populluara si një zëvëndësim me corapet prej mëndafshi. “Rayon” gjithashtu u përdor në disa veshje të brëndëshme. Shumë veshje para 1920 ishin të mbyllura me butona dhe ylyqe, sidoqoftë, gjatë kësaj dekade, zhvillimi i varieteteve të metalit kuptoi që këto ishin më të lehta për të realizuar mbylljet e veshjeve. Ylyqet, zinxhirat, butonat…ishin të gjitha të përdorshme në mbylljen e veshjeve.

Galleri modelesh

1 - 1920	 2 - 1922	 3 - 1924	 4 - 1924 5 - 1926	 6 - 1926	 7 - May 1928 8 - 1929 9 - 1929

1.	1920 kostum sport veror 2.	1922. çorape të gjata 3.	Vajza adoleshente në Minnesota me cizme të gjata dhe kollare burrash 1924 4.	Coco Chanel dhe Jean Cocteau në 1924 5.	Aktorja Aileen Pringle që mban një kapele cloche dhe pallto,1926 6.	Aktorja Alice Joyce me një këmishë nate drejt 1926 7.	Maj 1928 linjë e gruas me thyerje natyrale 8.	Funde me gjatësi gjuri dhe veshjet me bel ishin të populluara në vitin 1929, ndonëse dizenjatorët e Parisit ishin gati të shfaqnin fundet më të gjata dhe belet(meset) më të larta. 9.	Robdishane në vitet 1929

Moda dhe filmat

Gjatë viteve 1930 dhe fillimeve të viteve 1940, një influencë e dyte u pa në modat pariziene si një pranverë e mirë për idetë e modës së re: për kinemanë Amerikane. Dizenjatorët e Parisit si p.sh Schiaparelli dhe Lucien Lelong afirmuan marëveshjen për të bërë kostumet e kinemasë. Lelong tha “Ne nuk mund të jetojmë më gjatë pa kinemanë aq më tepër dhe kinemaja nuk mund të jetojë pa ne”. Ne kemi instikte bashkëpunimi me njëri tjetrin. Lana Turner në 1937 filmin “They ëon`t forget” e bëri atë si vajzën më të ëmbël, një luk i pa zakontë për gratë e reja, me gjokse të mëdha të ngritura lart dhe të dala jashtë nga sytjenat (brasieret), e cila u influencua në gratë e reja deri në vitet `50. Schiaparelli e cila u kreditua me ndryshimin e linjës së modës nga “linja të lehta në të forta”, “nga papërcaktim në përcaktim”. Ajo futi zinxhirat, copat sintetike, costume të thjeshta me ngjyra të forta, qepi veshje mbrëmjesh duke i kombinuar me xhaketat, shpatulla të gjëra, dhe futi ngjyrën shokuese rozë në drejtim të botës së modës. Nga 1933 moda drejtohej me shpatulla të gjëra dhe bel të ngushtë që ishte një bazë për modën deri mbas lufte. Në contrast me veshjet me ngjyra të forta, dizenjatorët si p.sh Norman Hartnell nga Britania bëri veshje me ngjyra të lehta, veshje të bukura me mëngë flutur ose mëngë të dala dhe funde të derdhura me gjatësinë e pulpës të përshtatura për një figurë feminile.

Reklama për modën e grave në dyqanet Mc.Ëhirters, Brizbane, Australia,1941

6. Ndryshimet e veshjeve të natës gjatë viteve 50.

Moda e viteve 50 korespondonte me kohën e rock `n roll. Ata vishnin funde “poodle” që ishin pikërisht një fund me një copë poodle mbi të, një fund i drejtë që ishte i gjatë, por jo i gjërë dhe mbante këmbët e bashkuara, xhaketa lëkure, me jakë të ngritur. Ato kishin veshje të ndryshme për kohra të ndryshme të ditës, të stinës, të vitit. Në vitet 1950 mosha e re filloi ti largohej stilit të veshjeve të prindërve të tyre dhe hynë në stilin e tyre. Funde të gjata me shumë hedhje(pala) dhe me një “cinched” në mes ishin të populluar për më të shumtën e vajzave meqë ato ishin të mira për vallzim. Faktikisht, cdo gjë që ishte “cinched” me mes bel ishin të adhuruar nga vajzat (gjithashtu dhe nga gruaja) ndonse ishte edhe një veshje ose disa pantallona Capri. Shumë gra dukeshin si aktorja Audrey Hepburn dhe të tjera yje për frymëzim. Në fillim të vireve 50 burrat vishnin kostume fanellate ngjyrë gri të hapur.Në këto vite filloi një përhapje e gjërë e xhinësave.

Një veshje tipike gruaje 1957 Për vajzat dhe gratë e reja dolën në modë këmishat e natës të gjata deri në fund të këmbëve pa mëngë në ngjyrat krem, rozë por dhe shumë ngjyrëshe, ndërsa meshkujt e rinj tuta të shukrta dhe të gjata me një xhaketë jak-shall. Zakonisht ngjyra të bardha dhe copa të stampuara. Princi Cristobal Balenciaga Esagri u bë debutant i modës së tij në fund të viteve 30. Në 1951 ai trasformoi totalisht siluetën, duke zgjeruar shpatullat dhe duke zhvendosur belin. Në vitin 1955, ai dizenjoi veshje “tunik”, i cili më vonë e zhvilloi atë në veshjen “chemise” në vitin 1957. Dhe në mënyrë të dukshme në vitin 1959, puna e tij arriti kulmin në linjën “Empire”, me veshje me bel të lartë dhe pallto të prera si kimono (veshje tradicionale Japoneze). Mjeshtëria e tij e dizenjimit të copës dhe krijimit krijoi besim. Balenciaga ishte gjithashtu i njohur si një nga ato pak stilistët në historinë e modës i cili mundi të përdorte duart e tij për të dizegjuar, për të prerë dhe për të qepur modelet të cilat simbolizuan lartësinë e tij artistike. Hubert De Givenchy hapi sallonin e tij të parë në 1952 dhe krijoi një sensacion me ndarjet e tij në pjesë i cili mundi ti përziente dhe ti kombinonte. Më shumë goditi bluza e tij “Bettina” e bërë si model këmishe e cila u quajt kështu nga top modelja e tij Bettina. Një njeri me shije të thellë dhe dalluese, ai ishte, ndoshta më shumë se ndonjë dizenjator tjetër të asaj kohe. Pierre Balmain hapi sallonin e tij në 1945. Kishte një seri koleksionesh të quajtur “Jolie Madame” që ai provoj suksesin e tij të madh, nga 1952 e më tej. Vizioni i Balmanit i veshjeve  elegante për gra ishte vecanërisht Parizien në llojin me bust të gjërë, bel i ngushtë, dhe funde të plota me një mjeshtëri në prerje dhe në imagjinatën e kombinimeve të ngjyrave. klientela e tij u fortësua ishte e njejtë, në shtëpi me një veshje luksi elegante, prerje të thjeshtë, dhe me një luk më natyral. Duke ndjekur mbylljen e salonave të saj në vitet e luftës, në 1954 Coco Chanel u kthye në skenë. Në 5 shkurt ajo prezantoi një kolleksion i cili përbënte një linjë të plotë me ide që do të adoptoheshin dhe kopjoheshin nga gratë në të tërë botën: kostumi i saj i famshëm me zinxhira floriri, costume të ndritshme me bizhu, bluza mëndafshi që kombinoheshin me astarin e kostumit, harqe të zeza mëndafshi, canta cilësore dhe veshjet e mbrëmjeve dhe pellushe që ishin të mrekullushme.

Marilyn Monroe në 1957

7. Evoluimi i veshjeve të gjumit gjatë viteve 1960

Moda në vitet e para të dekadës reflektoi elegancën e First Lady, Jacqueline Kennedy. Gratë vishnin costume, zakonisht me ngjyra pastel, xhaketa të shkurtra dhe butona të mëdha. Thjesht, fustane gjeometrike, të njohura  si “shifts” ishin gjithmon në stil. Këto shpesh kishin një dekolte të hapët dhe në bel të mbyllur. Për veshje të zakonshme, pantallona “Capri” ishin modë për gra dhe vajza. Dolën në modë këmishat e natës me rrypa të hollë tek supet dhe grykën e qafës të madhe. Meshkujt përdornin më shumë pantallona me bluzë leshi dhe rrobdishamër. Foto familjare e bërë në 1965. Fustane (shifts) pa mëngë për gra ishin më të populluar. Mbasi dizenjatorja Mary Quant futi mini fundet në 1964, modat e 1960 ndryshuan përgjithmon. Mini vishej dukshëm nga cdo lloj stili i femrës së re në botën perëndimore. Fustani mini ishte zakonisht A-line në formë ose një shift pa mëngë. Model i modës Gjermane në 1966, kostum leshi të zbukuruar me gëzof dhe të kombinuar me një kapele gëzofi.

8. Evoluimi i mëtejshëm i modës dhe veshjeve të natës në vitet 1970 - 80

Nga vitet 1969, luku “Hippy” ishte në stil. Të dyja sekset vishnin xhinsa në pjesën e poshtme të vendosura pjesë metalike, këmisha me lidhsa me ngjyrë, këmisha pune, dhe shamia koke. Duke veshur sandale edhe këto ishin pjesë e lukut “Hippy” për të dyja sekset. Bluzat tip meksikane, fundet tip gypi visheshin nga adoleshentet dhe gratë e reja. Një luk tjetër popullor për gra dhe vajza i cili zgjati deri në fillim të viteve 1970 ishte fundi i shkurtër me një polo franceze. Këmishat e grave shpesh kishin mëngë trasparente.

Kjo foto është marrë në 1974, tregon një grua të re të inspiruar nga shkëlqimi (magjepsja) e rokut Britanik i cili kishte një influencë të menjëherëshme në modë. Fustani i saj i zbukuruar me shkëlqime (temina) vjen nga butiku “Granny Takes a Trip”. Në Britani dhe në Amerikë, nga `72 – 74 `modat frymëzoheshin nga veshjet ekstravagant të yjeve të rrokut si p.sh Daëid Boëie dhe Roxy Music. Teminat shkëlqyese ishin në modë. Më vonë zbukurimet bëheshin dhe me gura dhe metale me ngjyra. Fustanet prej kadife ishin shumë të populluar.

Një foto e një çifti të ri në Californi, 1975. Vajza ka veshur një “crop-top” dhe pantallona me bel të lartë. Djali ka veshur një t-shirt dhe xhinse një veshje mashkullore shumë popullore në vitet70. Një trend tjetër për të dy sekset ishte një xhaketë sportive e cila bëhej me variacione copash, duke përfshirë leshin, kadifen dhe lëkurën. Butonat e xhaketës ishin të veshur.

Grup shoqesh në 1979. Dy prej grave mbajnë veshur  modën “tube tops”,ndërsa gruaja në të majtë ka veshur një fustan pa rrypa prej “rayon” (mëndafsh i bërë artificialisht). Modelja Suedeze Ulla Jones ka veshur sytjena si (kapistër) dhe të kombinuar me pantallona me ngjyra të ndezura. Këmishat e natës të grave filluan të bëheshin më të shkurta deri në nivelin e nënvitheve me rripa të hollë te supet. Përdoreshin copa të rehatshme si pambuku mëndafshi dhe najloni, si dhe aksesorë zbukurimi si teminat dhe tantellat. Meshkujt pëdornin tuta të gjata me bluze t-shirt pambuku. Nga këtu stilistët u frymëzuan për bluzet t-shirt të jashtme. Me popullarizimin e diskove filluan stilime që i përshtateshin stileve të diskove, vecanërisht ato për burra. Burrat filluan të vishnin costume (tre copshe) me pantallona kauboj, xhaketa me bel, kollaret më të gjëra dhe jakat e këmishave u bënë më të gjata dhe u quajtën jaka “Barrymore” që kishin qënë të populluar në vitet 20. Kostume me zinxhira ishin të populluar si për gra dhe për burra. Fotografi që paraqesin mënyrën e modës së viteve 1970.

Si modë e të gjithë dekadave moderne, “moda 1980” në kulturën popullore bashkoi veshje të vecanta nga epoka të ndryshme. Kjo ndihmoi për formimin e një lëvizje kultivuese të stilit. Ndërsa në vitet 1970, silueta e modës karakterizohej nga veshje të ngushta në pjesën e lartme dhe me veshje më të gjëra në pjesën e poshtme, kjo modë nuk u përdor më në vitet e para të 1980, burrat dhe gratë filluan të vishnin këmisha më të gjëra dhe pantallona të ngushta. Burrat filluan të vishnin kostume me vlerë si rezultat i një tendence më të madhe për njerzit për të shfaqur pasurinë e tyre. Emrat Ralph Lauren dhe Calvin Klein u bënë emrat më të rëndësishëm në këtë dekadë.

Luku “Thriller”

Luku Thriller ishte frymëzuar nga Michael Jakson me albumin e tij të suksesshëm “Thriller”. Rinia filloi të kopionte lukun e tij në të cilat përfshiheshin pantallonat e lëkurës të kuqe ose të zezë dhe xhaketat.

Këngëtarja e popit Madonna pati një influencë të gjërë mbi modën e grave Amerikane në vitet 1980 vecanërisht adoleshentet.

Në fund të viteve 1980 në Itali dhe në pjesën më të madhe të Europës, ishte moda për adoleshentet dhe për gratë e reja të visheshin komplet me të zeza. Vihej re një rrip i gjërë (trashë) që vihej poshtë belit në vithe.

Dizenjimi i veshjeve të brëndëshme

Veshjet e brëndëshme u bënë aksesorë shumë të rëndësishëm të modës si për burra dhe për gra. Luk-et e grave patën një shtrirje të gjërë me ngjyrat e tyre dhe me zbukurimet e tyre me tantella. “Camisoles” u bë popullore për gratë, vecanërisht të dukshme në qafën e xhaketave që visheshin për punë. Veshjet e brëndëshme të burrave ishin gjithashtu plot ngjyra dhe shkurtimet e “bokserit” ishin “tapered”(me shirita) ose me një prerje zbukuruese. Të dy sekset vishnin të brëndshme të  stiluara si p.sh ato të modeleve të afirmuar dhe ato në televizione. Gratë filluan të kërkonin copa akllazi, poliestre për veshjet e brëndshme dhe shoqëria “Jocks” e njohur gjatë për linjën e burrave, filloi duke prodhuar veshje të brëndëshme të zbukuruar me tantella, stilet me prerje franceze që patën një goditje për burrat konservator. Moda e veshjeve të brëndëshme u influencua nga modelet e Michael Fox dhe Calvin Klein. Bikinit e burrave me ngjyra, me figura ishin të pranueshme dhe gjerësisht të perdorura nga burrat e të gjitha moshave. Veshjet e gjumit akllazi ose mendafshi dhe poliesteri me mëngë të varura. Veshjet me tantela përdoreshin shpesh për në mbëmje, veçanërisht, me tantella dhe bordura akllazi në ngjyrë kremi. Jakat me tantellë dolën në modë mbasi u vesh nga princi Ëellsit.

Vajza ne 1980 veshur me fustan te shkurter me ngjyra si lëkurë zebra, me doreza lëkure të zeza, të cilat përdoreshin shumë në vitet e para të kësaj dekade.

“Punk”, Francez 1981

Aktoria amerikane Suzanne Somers në 1981 me një fund të zit ë carë dhe një rryp lëkure ngjyrë floriri në bel me një bluzë dekolte me dizenjo lëkurë leopardi.

Gratë meksikane 1981 Në vitin 1983 tekstilet denim u bë një modë altenative. Zakonisht visheshin me këpucë të sheshta dhe corape deri te gjuri. Princesha Diana në vitin 1985 veshur një fustan me supana. Këpucë me qafë “Dr. Martens” pëdoreshin shumë në vitet 1980 dhe modele të ndryshme. Grua e re veshur një xhaketë me supana 1985

Këngëtarja angleze Siouxsie Sioux me një model flokësh “gothic” të zeza. Kjo modë filloj në vitet 1980. Këngëtarja skoceze Annie Lennox e grupit Eurythmics në vitin 1986, veshur pantallona me bel të lartë me një xhaketë lëkure të zezë dhe sytjena me tantellë ngjyre rozë. Vajzat Irlandeze në vitin 1986. Ngjyrat e verdha dhe te zeza ishin më të përdorura atë vit. Grup shokësh në 1987. Femra mban nje fund Jeans të shkurtër.

Simon Le Bon të grupit Duran Duran në 1987. Grupi Duran Duran ndihmoj në lëvizjen e modës së re romantike në vitet 1980. Ketu ka veshur një T-shirt dhe xhinsa, mban një vath në veshin e majtë. Foto e vitit 1987 në klubin Los Angeles. Dreë Barrymore dhe Corey Feldman në 1989, xhaketa e tij me pjesën e pasme të gjatë tregon një ndikim në një modë të re romantike. Fustani i saj Lycra është i shkurtër i ngushtë dhe dekolte. Në fundin e viteve 80 shpesh lyenin flokët ngjyrë vishnje ose lejla.

9. Moda e fillimeve te 1990 Një kombinim croquet (kroket) 1994 Evenimenti i rëndësishëm ishte lindja e modës “grunge” në vitin 1992. Moda “grunge”përbënte këmisha fanellate që visheshin nga të dyja sekset dhe veshje të tjera tipike për të dalë, këto veshje shpesh bliheshin në dyqane ekonomike (të lira). Kjo modë u bë masive nga grupi “Nirvana” dhe lideri i saj Kurt Cobain. Luku i modës “grunge” vazhdoi deri në fund të dekadës.Veshja “retro” (e viteve të mëparshme) u frymëzua nga vitet 1960 dhe 1970 dhe ishte gjithashtu popullore për më shumë dhe në vitet 90. “Piercing” dolën në modë në vitet 1990, kjo vazhdoi dhe më tej piercing në pjesë të trupit. Në vitet e para të 90- ës si një alternativë në modën “Grunge”, minifundet e ngushta lycra ose lëkurë e zezë, u bë i njohur si një fund “tube” (tub), e cila filloj si një modë në mesin e viteve 1980 dhe vazhdoj të bëhej popullore, vecanërisht në Europë. Këto funde shpesh shoqëroheshin me xhaketa sportive të gjata, të cilat do të vazhdonin të visheshin dhe mbas kësaj decade. Gjthashtu rrypat e belit ishin në modë. Veshjet mini në lycra ishin gjithashtu në modë. Fustanet me tantella të ndryshme dolën në modë për një kohë të shkurtër në vitet 1990-91. Të frymëzuar nga performanca e Michelle Pfeiffer (Cat ëoman) në filmin “Rikthimi i Batmanit” kostumi i saj krijoj popullaritet. Këngëtarja britanike Victoria Beckham më vonë do të shfaqej me një kostum “Cat woman” të zi në disa video të Spice Girls. Kostumet e saj shpesh shoqëroheshin me çizme me taka të larta. Nga fillimi i dekadës çizmet do të njiheshin si këpucë dimri pas viteve 90. Xhaketa lëkurës e zezë për burra dhe për gra ishte një modë e populluar. Ashtu si në dekadën e mëparshme këngëtarja Madona vazhdoj të ishte një frymëzuese mode për vajzat dhe gratë e reja. Piercing në kërthizë doli shumë në modë në vitet 1991 nga moshat adoleshente, gratë e reja, madje ishte prezent dhe nga burrat e rinj. Kjo bëri që të dilnin në modë këmishat “Belly” ( të shkurtra përpara) të atilla që të ekspozohej piercing në kerthizë. Tipet e tjera të piercing të trupit u bënë popullore më vonë, deri në fund të dekadës dhe zgjati deri në vitet 2000.

Grua me një fund të gjatë të zi, 1995. Victoria Beckham, ish pjestare e grupit “Spice Girls” në 1999. Shumë gra të reja në Britaninë e madhe kopjonin veshjet e të gjitha vajzave të grupit pop.

10. Mesi i viteve 1990, zhvillimi i modës dhe veshjeve të gjumit

Këpucët e sheshta u rikthyen në modë për gratë dhe vajzat. Tipet e tjera e të këpucëve të rënda dhe cizmet me taka të trasha ishin gjithashtu në modë. Bashkë me këto të fundit ishin në modë dhe xhinset me ngjyra të ndezura dhe patallonat u shfaqën përsëri në pasarelat e modës. Në Europë fustanet deri në fund të këmbeve shpesh prej lycra visheshin si gjatë ditës ashtu dhe gjatë mbrëmjeve. Një influencë e madhe në modën britanike ishte grupi pop i vajzave Spice girls. Diana princesha e Ëellsit ishte gjithashtu një ikonë e modës. Vitet 90 ishin vitet e supermodeleve kur topmodelet e modës si: Kate Moss, Claudia Schiffer, Naomi Kampbell, Cindy Crawford, Tyra Banks dhe Linda Evangelista u bënë me famë internacionale. Pantallonat e gjëra jersy ishin gjithashtu shumë të populluara në vitin 1994, por që duhet të kishin një kombinim me to. Jakat e larta në xhaketa meshkujsh me tre butona të përdorura dhe me katër dhe pesë butona monopet u dizenjuan nga shumë stilistë. Xhaketat dopiopet gjithashtu ndoqën linjat me jaka të larta dhe deri në 12 butona përpara. Jaka “shall” përdorej shumë në mesin e viteve 90, për të dyja modelet e xhaketave. Jaka “shall” mori hov në vitet 95-96 dhe deri nga fundi i viteve 90. Në këto vite veshjet e gjumit përdoreshin pak dhe vetëm nga klasa të larta të shoqërisë. Meshkujt mbanin pizhama mëndafshi ose pambuku dhe rrobdishmër me copa shumë ngjyrëshe, ndërsa femrat mbanin këmisha nate të gjata deri në fund të këmbëve ngjitur pas trupit me copa mëndafshi ose elastike të pambukta.

11. Fundi i viteve 1990

Varëset metalike (litar) dolën në modë me ngjyrë gri dhe ngjyrë bakri. Varsja metalike vazhdoi si modë dhe mbas viteve 2000. Flokët e vajzave ishin të gjata të drejta siç ka qënë moda në vitet 60-70. Moda “Goth” e cila kishte nisur në vitet 80 u rishfaq përsëri në vitet 90 nga fansat e grupeve si : The Cure, Marilyn Manson.

Veshjet tipike të burrave të kësaj epoke ishin xhaketat dopio petë dhe pantallona me pensë. Stilet “Punk” dhe “Alternative”, me flokë të “ngrirë”, T-shirt të zeza, pantallona të zeza syze të rrumbullakta dhe kambale. Shumë djem që ndiqnin rrymat “Punk” dhe “Alternative” lyenin flokët e tyre në ngjyrë blu, jeshilë dhe lejla. Veshjet e zeza dhe Make-up -et (si për vajza ashtu dhe për djem) me flokë të gjata, të zeza me zinxhirë dhe çizme të zeza u rikthyen në modë. Stilet “Punk” dhe “Goth” mbijetuan deri në vitet 2000 në forma të modifikuara.

Një seri fotografish në stilet e viteve 90. 1.	 2.	 3.	 4. 5.	 6.	 7.	 8.. 9.	 10.

1. Një grua e re në Venecia Itali, veshur një fustan të gjerë me një rrym të trashë. 2. Ngjyra e ullirit ishte një ngjyrë e populluar për shumë vite të dekadës. 3. Kostumi “Cat”(macja) doli në modë në fillimet e viteve 90, prej materjaleve sintetike dhe     kombinohej me çizme me taka të larta. 4. Kurt Cobain këngëtari i grupit Nirvana ishte një frymëzim për linjën “Grunge” që hyri në modë në fillimët e viteve 90. 5. Këngëtarja Hope Sandoval në 1992 me një veshje ngjitur mbas trupit dhe çizme. 6.Grua e re në qytetin e Nju Jorkut në 1995 me piercing e saj të ekspozuar. 7. Këpucët me takë të trashë ishin në modë nga mesi i viteve 90 deri në fundin e dekadës. 8. Fustanet deri në fund të këmbëve ishin në modë në Europë, përdoreshin si veshje dite dhe mbrëmjeje. Ishin prej lycra ose copë elastike. Foto e vitit 1997. 9. Viti 1999, dy gra me “Bandana” në kokë. 12. Moda në vitet 2000 (2000-2002)

Çizme grash me majë dhe me takë “kunjë”.

Vitet e para të 2000-shit konsistonin në një kombinim veshjesh nga 40 vitet e fundit deri në mijëvjeçarin e ri. Ky kombinim u permbajt më shumë nga vitet 90. -	Moda e rrymës “Heavy Metal” u ndoq dukshëm nga adoleshentët deri në 2003 dhe u bë e famshme nga grupet metal. U bë popullore nga Amerika në Europë (veçanërisht në Greqi, në vendet Skandinave dhe Gjermani) dhe Amerikën Latine. -	Moda e rrymës Pop Punk u karakterizua nga xhinset “baggy” (të gjëra), rrypa të trashë në kyçet e dorës, “flokë iriq”, “syze aviator”. Ky model u përdor nga grupet e sukseshme Blink-182, Lit dhe Sum 41. -	Pulovra “Sëeater”, është një pulovër e punuar me dorë e bërë me një model si xhaketë, u bë një veshje e modës për gratë në vjeshtën e 2001 dhe zgjati rreth 1 vit. -	Moda e rrymës Hip Hop i influencua nga shume lloje kulturash duke përfshirë Chav, Juggalo dhe Gangsta. -	Bashkë me modën e veshjes Hip Hop u populluan edhe xhinsat baggy(të gjëra), xhaketat denim të kombinuara me pantallona xhins. Nga djemtë përdornin shumë dhe bandanat të populluara në vitet 2000 deri në fillim të 2002. Të modës në atë kohë ishin dhe këpucët “Phat Farm”. -	Çizme Daisy Dukes, Uggs dhe coëboy u veshën nga vajzat gjatë kësaj dekade. Në fundet e viteve 2000 djemtë filluan të vishnin çizme Uggs. -	Në verën e vitit 2002 gratë në punë filluan të vishnin jelek pa mëngë të punuar me dorë me jakë në formë syri, madje visheshin dhe në kohë të ngrohtë.

13. Moda dhe veshjet e gjumit në mesin e viteve 2000 (2000-2006)

Vajzë adoleshente në Europë, veshur xhinse të ngushtë dhe bluzë të gjerë të hollë, veshje popullore në vitin 2008.

Kanye West Byrzylykët prej cope u bënë popullorë në 2004.

-	Gjatë mesit të viteve 2000 stili “Smart Casual” nuk vishej si veshje e zakonshme por në raste të vecanta si: takime biznesi dhe vajtjet në kishë. Kjo ndryshoj në vjeshtën e 2006, kur kostumi klasik filloj të pëlqehej nga burrat e rinj për strukturën e modelit. Kostumet e burrave të kësaj kohe u përdorën në fundin e viteve 90, me xhaketë me jakë të lartë me modelet monopetë dhe dopiopetë me dy ose tre kopsa poshtë. -	Moda e “rrepistëve” e humbi popullaritetin e saj rreth viteve 2007. -	Si për burrat dhe për gratë dolën në modë xhinset me bel të shkurtër, të cilat u pëlqyen shumë kur u modeluan me bel edhe mëtë shkurtër. -	 Stilistët e syzeve (shpesh me skelet të trashë) si Ray Ban, nxorrën në modë syzet e diellit model aviator (maskerina), të cilat u përhapën gjerësisht rreth vitit 2004 si për meshkuj dhe për femra dhe vazhdon deri në ditët tona. -	Në modelet e rrymës Hip hop pantallonat e gjëra dhe trikoja me kapuç (në modë në vitet 90 deri në 2003) u zëvendësuan me një look më serioz e cila u popullarizua nga Kanye West. -	Bluzat Polo dhe këmishat me vija visheshin nga djemtë e rinj, Veçanërisht “polo” lejla u popullarizua nga Cam’ron. -	Si këpucë hyjnë në modë këpucët Nike “Air Force” dhe “Converse Chuk Taylor All-star”. -	Pantallonat “Dickie” u bënë popullore në kulturën Hip Hop dhe moda “Redneck” në 2005 dhe përsëri në 2009. -	Bandanat me stile dhe ngjyra të ndryshme mbaheshin rreth qafës zakonisht në formë V-je. Ky stil u bë i populluar në vitet 2006-07. -	Veshjet tradicionale japoneze “ Kimono” dhe bizhutë hyjnë në modë gjatë viteve 2006 të frymëzuar nga filmi “Memoirs of a Geisha”. -	Veshjet ushtarake u bënë popullore nga fansat e ushtrisë (fansat e Hummer-ave). Meshukjt vishnin xhaketa me spaleta dhe stampa të qëndisura (si gradë) të prodhuara nga kompani civile, ndërkohë për femrat bëheshin me më shumë shirita. -	Modelet Camouflage, bandanas ose shemaghs frekuentoheshin nga të rinjtë si shallë gjatë dimrit. Kjo modë u përhap nga rryma hip hop, nga repistët si p.sh Chris Brown dhe Kanye West. -	Modelet e viteve 60`- 70`me bizhuteri etnike (u përhap përsëri në verën e vitit 2008). -	Këpucët dhe cizmet me majë dhe taka të holla visheshin nga meshkujt dhe femrat në mesin e viteve 2000. -	Në vitin 2005, stile të tjera që dolën në skenë ishin pantallona “Capri” ose pinocchietti siç quheshin në Itali, ku ishin bërë të modës atje. Këto lloj pantallonash ishin treçerekshe (poshtë gjurit) dhe visheshin me sandale me taka të larta ose të veshura me çizme në dimër. -	Këngëtarja e pop- it Britney Spears e veshur shumë trend. -	Nga 2006 deri në mes të 2007, moda e viteve 1920 pati shumë sukses dhe frymëzoi shumë stilist. -	Në fillimet e 2005, zuri vend moda e frymëzuar nga vitet 1930 dhe 1950. -	Moda `redneck` si p.sh pantallona Dixie, çizme cowboy, dhe kapele me strehë përpara u bënë të njohura në 2005. -	“New Rave”u bë e njohur në Mbretërinë e Bashkuar në fillimet e 2006, duke zgjatur deri në mesin e 2008. -	Stilet e viteve 1980 janë të populluar në këtë kohë. Tek veshjet e gjumit ishte moda e atyre të 40 viteve të fundit të sjellura me risi si aksesorë të rinj dhe lloje copash nga më të ndryshmet dhe më të rehatshmet, në mënyrë që gjumi të bëhej sa më i rehatshëm dhe njëkohësisht të kishin një pamje sa më elegante.

14. Moda e fundit të viteve 2000 (2007 – 2009) rikthimi në modë i veshjeve të gjumit të 40 viteve të mëparshme me motive të reja.

Meshkuj Italian që kanë veshur xhinse të rrudhosura dhe T-shirte të dizegjuara në fund të viteve 2000.

-	2005-sa pati një kthim të “leggings” (këpucë të gjata me pjesë të hapura dhe të sheshta) dhe kombinohen me veshje (fustane) “baby doll” dhe këmisha me bel stil perandorak (empire). Ndërsa në vitet e para të 90-ës, ato shpesh herë shoqëroheshin me minifunde. Në 2007, këpucët (sheshkat) si ato që përdoren për balet u shfaqën përsëri, dhe te pjesa e gishtave këpuca vinte e rrumbullakët. Ky stil ishte pjesë e modës por nuk mund të zëvëndësonte këpucët me taka. çizmet hynë në modë me një varietet stilesh, disa me taka të larta, disa të tjera të rënda dhe gjeometrike në formë. Nga 2009, shumë stilist sollën stilin e takës së lartë me platformë sholle. -	Në fillimet e 2000 dhe më pas, bluzat e shkurtra llastiku(strech) sportive dhe trikot dolën në modë si veshje vere për të rinjtë në Europë dhe në Amerikë. -	Xhinsat e ngushta u bënë shumë popullore rreth viteve 2008-2009. -	Në fillimin e vitit 2009 jeleku denim u bë një modë popullore për femrat. -	T-shërtet me jakë V, u bënë shumë popullore për burrat 2008-2009.

Galleria Një zgjedhje fotosh të lidhura me këtë periudhë.

1.	 2.	 3.	 4. 5.	 6.	 7.	 8. 9.	 10.	 11.	 12.

1. Veshje e pranverës 2006 2. Në 2007, u kthye stili i viteve 70 xhaketa lëkure të zeza. 3. Një tatuazh në pjesën e poshtme të kurrizit, në 2000. 4. Cizme “ugg” të sheshta dhe me push brënda dolën në modë në vitin 2000 si për burra ashtu dhe për gra. 5. Një çantë dore e kombinuar me një luk boho. 6. Këpucët moderne “leggings” hynë në modë në vitet e fundit të 2000. 7. Të rinj japonez në Harajuku Bridge. 8. Kapele me streh(shoferash) ishte në modë në mesin e viteve 2000. 9. Në fund të 2008, veçanërisht në Itali, jeleku denim ishte një aksesor mode shumë i         përdorur. 10. Xhaketat slim-fit patën popullaritet në fillim të 2008. 11. “Vintage” e printuar, fansat e Scene dhe New-Rave. 12. Këmishë lumberjack që filloi të përdorej në UK (Mbretërinë e bashkuar) në 2008.

15. Krijimi i nje koleksioni me veshje nate.

Mora si shembull kompaninië “Stella” sh.p.k. me vendodhje në Durrës ku në të cilën unë punoj. Stella - Durres merret me prodhimin e këmishave të natës dhe veshjeve te brendëshme (intime) për femijë, burra dhe gra. Deri tani “Stella” numeron rreth 220 lloje produktesh qe ndyshojne sipas modeleve, materialit që përdoret, moshave dhe gjinisë. Stella ka rreth 300 punëtorë që punojnë në dy turne. Sasia e prodhimit ështëe shumë e madhe dhe i dedikohet ekskluzivisht nje klientele që merr persiper furnizimin e tregut me shumicë. Në fakt, një pjesë e madhe e produkteve të kesaj fabrike eksportohen jashtë vendit - kryesisht në vëndet BE. Për prodhimin e veshjeve të natës firma “Stella” ka një kapacitet prodhues rreth 3.000.000 palë në vit. Në Shqipëri ka rreth 50 fabrika në fushën e prodhimit të veshjeve të natës. Në bazë të statistikave të nxjerra nga zyra e Drejtorisë së doganave Shqipëri eksportohen rreth 160.000.000 palë veshje nate në vit dhe inportohen rreth 10% më pak.

Reparti i modeleve

Në fillim zgjidhen llojet e tekstileve që do të përdoren. Janë dy rrugë zgjedhjeje ku bazohet stilisti a)	Zgjedhja e tekstileve që janë në modë dhe që kosto e produktit përfundimtar të përtypet nga targeti i konsumatorëve për të cilën do të prodhohen. b)	Krijimi i koleksionit me tekstile të ricikluara, ku stilisti duhet të arrij ti kombinoj ato me modelet që janë në modë. Në këtë rast kanë çmim relativisht të ulët dhe përfitimi i vetë kompanisë është nën normë. Kjo behet për qarkullimin e parasë dhe pastrimin e magazinës.

Krijohet një koleksion nga stilistja i bazuar në një temë dhe kocept të caktuar. Pasi krijohet koleksioni i veshjeve, nga stilistja dhe modelistja ky i fundit diskutohet me përfaqsuesit e firmës si : menaxheri i shitjeve, që diskuton për tagretin e konsumatorëve të shitjes së ketij produkti. Inxhinjeri i prodhimit, diskuton për makinat qepëse që duhen përdorur dhe kohën e punës për secilin produkt dhe sasinë e prodhimit. Ekonimisti i cili diskuton për kosto prodhimit, kosto paketimit, kosto transporti, kosto administrative dhe rrezikshmëria (shkalla e mos shitjes së produktit). Kur të gjithë bien dakort fjala e fundit i ngjelet administratorit të përghithshëm të firmës.

Reparti i prodhimit të kampionaturës Foto nga reparti i prodhimit të kampionaturës Prodhimi i kampionaturës bëhet nga një grup i caktuar punonjësesh, që merren vetëm me këtë punë. Gjatë kësaj kohe inxhinjeri i prodhimit kontrollon dhe nxjerr vlerat faktike për prodhimin e këtij koleksioni, njëkohësisht ai programon mënyrën e shpërndarjes së punës në repartin e prodhimit që të ketë rendiment sa më të lartë. Zakonisht prodhohen 50 deri në 100 copë për çdo model.

Sfilada Pas prodhimin të kampionaturës, kompania realizon një sfiladë. Foto nga një sfiladë mode. Të ftuarit e sfiladës janë veçanërisht klientët e rregullt të firmës dhe klientët e rinj të kontaktuar së fundmi me menaxherin e shitjeve të kompanisë sonë. Parakalimi në pasarelë i topmodeleve bëhet i ngadaltë në mënyrë që të ftuarit të vëzhgojnë mirë modelet e koleksionit. Më pas të gjitha modelet qëndrojnë në pasarelë dhe klientët afrohen për të parë më me imtësi modelet. Të gjitha veshjet kanë të ngjitur një numër që është lloji i artikullit. Numri i artikullit i jepet veshjes në bazë të një lidhjeje direkte me të. Për shembull: ART: P001Z kjo nënkupton, p- pizhama, 001 modeli i parë, Z- ngjyra e zezë. Më pas klientëve i jepet nga një kampion në duar, ku shohin llojin e materjalit dhe cilësinë e tij, cilesinë e qepjes, modelin e paketimit dhe cmimin. Klientët mbajnë shënime për parashikimin e shitjeve dhe sasinë që do të porosisin. Tani është momenti që të fillojmë me prodhimin e modeleve të porositura.

•	Porositen copat, këto vijnë të impotuara nga fabrikat prodhuese jashtë shtetit. •	Porositen fijet dhe aksesorët që do të përdoren, dhe këto vijnë të importuara, përveç disave si psh. fistot e llastikut, tantellat dhe teminat të cilat prodhohen në firmën “Stella”.

Në disa raste klientët e fuqishëm bëjnë një prgram për gjithë vitin. Në këtë rast nënshkruhet një kontratë Ku firma jonë është e detyruar të furnizojnë firmën “klient” me një sasi të caktuar X me modelet e përcaktuara Y për gjithë vitin. Në këtë rast firma jonë prodhuese prodhon sasinë totale e caktuar nga klienti dhe e mban atë në magazinë. Në momentin që klienti bën porosinë sezonale, malli transportohet tek firma “klient”. Kur malli arrin në destinacion firma “klient” bën pagesën për këtë sasi malli. Kjo procedurë ndiqet për të gjithë sasinë e porositur nga kjo firmë “klient”. Foto nga reparti i prodhimit të llastikut Tani firma është gati për prodhim (sigurisht që kjo procedurë është e vazhdueshme në mënyrë që firma prodhuese mos të jetë pa punë).

Magazinimi i lëndës së parë

Pasi vijnë aksesorët dhe copat e porositura ato ndahen sipas artikujve dhe vihen në sektorët përkatës. Copat shkojnë në repartin e prestarisë. Foto nga reparti i prestarisë. Në sfond shohim copat e importuara.

Reparti i prestarisë

Copat shkojnë në repartin e prestarisë, ku prestarët i shtrojnë ato në dy tavolinat e prestarisë 30 metërshe. Foto nga reparti i prestarisë Prestarët pregatisin tavolinat në bazë të llojit të copës që do të shtrohet (copë tubolare ose copë njëshe). Modelistja stampon kallëpet e modelit që do të pritet në letrën e prestarisë dhe këshillon prestarët për llojin dhe mënyrën e shtrimit (zig-zag ose nga një krah). Tani prestarët janë gati për shtrimin e copave. Ata shtrojnë copat shtrjnë copat duke shënuar sasinë e tyre dhe më pas fillojnë prerjen. Pasi bëjnë prerjen e copave sipas kallëpeve, prestarët bëjnë paketimin e detaleve sipas modeleve dhe numrave nëpër karroca transportuese, që cohen në repartin e prodhimit. Më pas këta bëjnë pastrimin e tavolinave të shtrimit dhe pregatisin vëndin për shtrimin e rradhës.

Reparti i qepjes

Foto nga reparti i qepjes Detalet e prerë, të paketuar sipas numrave dhe modeleve shkojnë në repartin e qepjes. Atje i merr përsipër mbikqyrësja e prodhimit, kur kjo e fundit pasi ka sistemuar makinat qepëse dhe puntorët për këto modele i hedh ato në prodhim. Reparti i pastrimit dhe kontrollit Foto nga reparti i pastrimit dhe kontrollit Pasi ka mbaruar qepja veshjet i kalohen repartit të pastrimit. Këtu veshjet pastrohen nga fijet dhe nga njollat që mund të kenë lënë makinat qepëse. Më pas të gjitha veshjet kalojnë në repartin e kontrollit për tu sigururar që të gjitha veshjet janë në rregull. Shtojze: Kontrolli i veshjeve bëhet edhe gjatë kohës kur ato janë në prodhim, vetëm se në këtë rast (në repartin e kontrollit) veshjet kontrollohen më me imtësi.

Reparti i hekurosjes dhe paketimit

Foto nga reparti i hekrosjes dhe paketimit Mbas një kontrolli dhe riparimi i veshjeve me difekt ato i kalojnë në repartin e hekurosjes dhe paketimit, ku aty hekurosen në hekurat industrial dhe më pas paketohen nëpër kutitë përkatëse. Pas paketimit vihet dhe etiketa kutisë ku shënohet artikulli, sasia dhe misura.

Tani veshjet janë gati për tju transportuar klientit ose për tu transportuar në magazinë.

Për sa thamë më sipër, kjo është mënyra parimore e punës në një firmë prodhuese. Për ta konkretizuar dhe më tej këtë fakt do të marrim një shëmbull kokret, i cili vijon më poshtë.

16. Prodhimi konkret i veshjeve të gjumit

Për ta bërë më konkret prodhimin e veshjeve të gjumit kam krijuar një koleksion prej tre vesjesh gjumi dhe zgjodha temën “LIRIA”.

Zgjedhja e copave, aksesorëve dhe krijimi i modeleve. Artikujt janë: ART. K001P; Artikulli i parë është një këmishë nate ngjyrë pana. Tekstili i zgjedhur për këtë model është një trikotazh Jersy i thjeshtë. Lloj i materialit është 100% pambuk. Pesha është 120g/m2. Lahet me lavatriçe në temperaturë 30°C. Nuk mund të përdoren zbardhues mbi këtë material. Hekuroset me hekur me temperaturë deri në 100°C. Pranon tharje në centrifugë. Kur prekim materialin dallojmë që është trajtuar me reagent zbutës gjatë përmbarimit. Zgjodha këtë lloj materiali sepse është i lehtë, trupi mund të marrë ajër lirisht dhe ka veti fiziko-meknike të përshtatshme për llojin e veshjes. Si aksesorë kam përdorur tantellë pambuku dhe fije për qepje poliester. ART. M002Z; Artikulli i dytë është mantel ishkurtër ngjyrë të zezë. Tekstili i zgjedhur për këtë model është i punuar në makinat e tezgjahut. Materjali është poliester. Pesha e tekstilit është 70 g/m2. Lahet vetëm me dorë me ujë të vakët. Nuk pranon zbardhues. Hekuroset me temperaturë 50°C. Pranon vetëm tharje natyrale. Për qepje kam përdorur fije poliester të zezë. Është një copë e tejdukshme, gjë që bën të mundur që trupi i femrës të duket shumë elegant.

ART. P003B; Artikulli i tretë janë një palë pizhama gjumi të pëebëra nga një bluze pa mëngë dhe një palë tuta të shkurtra, ngjyrë bojëqielli. Tekstili i zgjedhur për këtë model është një trikotazh Jersy i thjeshtë. Lloj i materialit është 100% pambuk. Pesha është 200g/m2. Lahet me lavatriçe në temperaturë 30°C. Nuk mund të përdoren zbardhues mbi këtë material. Hekuroset me hekur me temperaturë deri në 100°C. Pranon tharje në centrifugë. Kur prekim materialin dallojmë që është trajtuar me reagent zbutës gjatë përmbarimit. Zgjodha këtë lloj materiali sepse është i lehtë, trupi mund të marrë ajër lirisht dhe ka veti fiziko-meknike të përshtatshme për llojin e veshjes.

Ndertimi i rrjetes baze Pjesa pas Ndertojme kendin e drejte me kulm A AB = 1/24 prerjes + 0.2 (qafa pas) = 1/24 38 + 0.2 = 1.72 cm AB1 ulemi 4.5 cm AC = 1/8 gjatesi trupi + 1/24 prerjes + lirshmerine = 157/8 + 38/24 + 1.7 = 22.8 cm AD = gjatesia e trupit pas = 41.1 cm AG = 1/6 prerjes (fillimi profilit te supit) = 38/6 = 6.3 cm Bashkojme pikat GB per te dizenjuar prerjen e qafes. AH = ½ gjeresi kurrizi = 33.9/2 = 16.95 cm CC1 = ¼ perimet gjoksi + lirshmerine = 80/4 + 1.7 = 19.7 cm DD1 = ¼ perimeter mesi – 1 + 3 (penca) + lirshmerine = 60/4 – 1 + 3 + 1.7 = 18.7 cm DE = niveli i vitheve = 17.8 cm AF gjatesia e fustanit EE1 = ¼ perimeter vithesh – 1 + lirshmerine = 86/4 – 1 + 1.7 = 22.2 cm FF1 = EE1 HI pingul me CC1 HL ulemi 4.5 cm ne vijen HI B1L1 = ½ gjeresia e supeve = 35.9/2 = 17.95 cm Bashkojme piken G me L1 dhe ndertojme profilin e supit pas IM ngrihemi 5 cm dhe spostohemi 0.3 cm Bashkojme L1M1C1 dhe ne vijen e kavatures ulemi 9 cm dhe bejme 2 cikatje Pjesa para Ndërtojmë këndin e drejtë me kulm A AB = 1/24 prerjes + 0.2 (qafa para) = 1/24 38 + 0.2 = 1.72 cm AC1 = 1/8 gjatesi trupi + 1/24 prerjes + lirshmerine = 157/8 + 38 / 24 + 1.7 = 22.8 cm DA1 = gjatesia e trupit para A1G = 1/6 prerjes (fillimi profilit te supit para) = 38/6 = 6.3 cm A1B = 1/6 prerjes + 1 = 38/6 + 1 = 7.3 cm Me hark bashkojme pikat GB duke kaluar ne nje pike me diagonalen e DB me 1/6 prerjes + 0.5cm =38/6 + 0.5 = 6.8 cm A1H = ½ gjeresi kurrizi – 1 = 33.9/2 – 1 = 15.95 cm CC2 = ¼ perimet gjoksi + lirshmerine = 80/4 + 1.7 = 19.7 cm DD2 = ¼ perimeter mesi + 1 + 3 (penca) + lirshmerine = 60/4 + 1 + 3 + 1.7 = 19.7 cm Heqim vijen anesore duke bashkuar pikat C2D2 HI eshte pingul me CC2 Ne vijen HI ulemi 6.5 cm DE1 = niveli i vitheve = 17.8 cm AF1 gjatesia e fustanit EE2 = ¼ perimeter vithesh + 1 + lirshmerine = 86/4 + 1 + 1.7 = 23.2 cm FF2 = EE2 BL2 = ½ gjeresia e supeve = 35.9/2 = 17.95 cm Bashkojme piken G me L1 dhe ndërtojmë profilin e supit para IM ngrihemi 5 cm dhe spostohemi djathtas 0.3 cm

Prerja e copës

Proçesi i prerjes bëhet në bazë të kallëpeve të ndërtuar nga rrjeta bazë. Prerja bëhet me sharrë automatike ose si në këtë rast me dorë.

Qepja e modeleve

Qepja e modeleve bëhet me makinat qepse, të modifikuara për këtë lloj pune, si më poshtë: Makina që do të përdoren për qepje.(6-7 hallka/cm)

Syzatori (Tegel syzatori) ISO#504 : Hallka formohet nga një fill i gjilpëre dhe dy fije lakformuesish, të cilët formojnë një thurje në anë të tegelit. Përdoret për mbushje ose qepje të fshehta. Foto syzatori (Rimoldi) Lineare (Tegel druge) ISO#301 : Hallka formohet nga depërtimi i fillit të gjilpërës përmes materialit dhe ndërthurjes me fillin e bobinësduke u takuar në qendër të tegelit. Hallkat duken njësoj si në anën e sipërme dhe të poshtme. Foto lineare (Pfaff) Ripaturë (Tegel mbulues i poshtëm) ISO#406 : Hallka formohet nga dy fije gjilpërash të cilat depërtojnë materialin dhe ndërthuren me një fill, lakformuesi i vendosur në anën e poshtme të tegelit.

Foto ripature (Rimoldi)

Zig Zag (Zig zag) ISO#304 : Hallka formohet me një fill gjilpëre dhe një bobinë të ndërthurura në qendër të tegelit dhe që formojnë një formë zig zagu. Gjithashtu përdoret për të identifikuar ildisjen, qepjen e kopsave dhe vrimave të kopsave. Foto Zig Zag (Pfaff)                                               Foto makina e vrimës së kopsave (Brother)

ART K001P :

Proçesi 1 ; Vënia e tantellave Vënia e tantellave te pjesa e përparme bëhet me lineare. Fillimisht vihet tantella vertikale, pastaj ajo horizontale. Në fund vihet fisto po me makinë lineare por me një guidë të posaçme. Koha e punës 23 Sekonda. Proçesi 2 ; Bashkimi i detaleve Bashkimi i detaleve bëhet me syzator. Fillimish bashkohen dy pjesët e pasme pastaj pjesa para e pjesën pas. Gjatë kësaj kohe në krahune majtë poshtë vihet dhe etiketa e përbërjes dhe mirëmbajtjes. Koha e punës 28 sekonda Proçesi 3 ; Vënia e rripave të supit Vënia e rripave të supit bëhet me lineare. Qepen njëherë rripat në pjesën pas, pastaj rripat në pjesën para. Koha e punës 5 sekonda Proçesi 4 ; Tegeli i zbukurimit i bordurës në pjesën fundore Tegeli i zbukurimit i bordurës në pjesën fundore bëhet me syzator. Quhet ( punto tirato), realizohet duke rritur shumë presionin e fillit të gjilpërës. Koha e punës 48 sekonda ART M002Z :

Proçesi 1 ; Mbyllja e mëngëve Mbyllja e mëngëve bëhet me syzator. Mëngët punohen nga ana e pasme e copës. Fillimisht mbyllet njëra pastaj tjetra. Koha e punës 6 sekonda/ mëngë Proçesi 2 ; Bashkimi i pjesëve Bashkimi i pjesëve bëhet me syzator. Bashkohet pjesa para me pjesën pas, njëkohësisht duke qepur bashkë dhe etiketën e përmbajtjes dhe përdorimit. Koha e punës 18 sekonda Proçesi 3 ; Vënia e mëngëve Vënia emëngëve bëhet me syzator, pas bashkimit të pjesëve. Koha e punës 28 sekonda Proçesi 4 ; Tegeli i zbukurimit i bordurës Tegeli i zbukurimit i bordurës në pjesën fundore bëhet me syzator. Quhet ( punto tirato), realizohet duke rritur shumë presionin e fillit të gjilpërës. Koha e punës 73 sekonda

ART P003B : Proçesi 1 ; Vënia e bordurës Vënia e bordurës vihet me lineare e pajisur me një guidë të posaçme dhe bordator (RAM). Fillimisht montohet bordura në pjesën e mëngëve dhe të qafës pastaj në fundet para dhe pas. Koha e punës 26 sekonda Proçesi 2 ; Bashkimi i pjesëve të bluzes Bashkimi i pjesëve të bluzes bëhet me syzator. Në fillim bashkohet pjesa para me pjesën pas, pastaj bashkohet pjesa tek supet. Koha e punës 32 sekonda Procesi 3 ; Qepja e pjesës së bordurës së kopsave me bordurën e vrimave të kopsave          (canoncino) Bëhet fillimisht bashkimi i bordurës së vrimave të kopsave me pjesën para djathtas, pastaj bëhet (për fiksim) bashkimi i bordurës së kopsave me pjesën para majtas ky proçes bëhet fillimisht me lineare dhe pastaj me syzator. Koha e punës 67 sekonda Proçesi 4 ; Hapja e vrimave të kopsave Bëhet me makinën e hapjes së vrimave të kopsave. Vrimat e kopsave hapen një e nga një, me distancë fikse nga njëra-tjetra. Koha e punës 22 sekonda Proçesi 5 ; Vënia e kopsave Bëhet me makinën e vënies së kopsave. Kopsat vihen një e nga një me distancë nga njëra-tjetra sa është vrima me vrimën, në mënyrë që çdo kopsë të mbërthehet në vrimën e saj. Koha e punës 14 sekonda Proçesi 6 ; Qepja e tegelit zbukurues në pjesën e mëngëve, qafës, fundit të bluzes Qepja e tegelit zbukurues në pjesën e mëngëve, qafës dhe fundit të bluzes bëhet me Zig-Zag. Fillimisht bëhet pjesa e qafës, pastaj mëngët dhe pjesa e fundit të bluzës në fund. Koha e punës 73 sekonda

Proçesi 7 ; Qepja e pjesëve para me ato pas tek tutat Qepja e pjesëve para me ato pas bëhet me syzator. Bëhet qepja e pjesës majtas para me majtas pas, pastaj djathtas para me djathtas pas. Koha e punës 12 sekonda Proçesi 8 ; Vënia e bordurës Vënia e bordurës vihet me lineare e pajisur me një guidë të posaçme dhe bordator (RAM). Montohet bordura në pjesën e kofëve. Koha e punës 13 sekonda Proçesi 9 ; Bashkimi i pjesës para me pas Ky operacion bëhet me syzator. Tek nënvithet bashkohet pjesa para me pjesën pas duke formuar nje kryq. Koha e punës 6 sekonda Proçesi 10 ; Vënia e llastikut të belit dhe kthimi i copës Vënia e llastikut të belit bëhet me ripaturë e pajisur me një guidë të posaçme dhe (RAM). Kthimi i copës bëhet po në ripaturë por nuk ka nevoj për guidë dhe (RAM). Koha e punës 8 sekonda

Proçesi i pastrimit

Proçesi i pastrimit është proçesi i heqjes së fijeve të tepërta nga veshjet. Ky proçes është i njëjtë për të gjithë artikujt. Pas këtij proçesi i bëhet një kontroll veshjeve për ndonjë tegel të shkepur dhe më shumë për ndonjë njollë vaji gjatë qepjes ose prerjes. Njollat hiqen me reagetë optik në të thatë. Koha e punës 4 sekonda/copë (nga këto 3 artikuj)

Proçesi hekurojes

Proçesi hekurosjes bëhet me hekura profesional me kaldajë të veçantë dhe tavolinë thithëse. Koha e punës 9 sekonda/copë (Art K001Pdhe P003B)

Foto gjatë hekurosjes

Proçesi paketimit Proçesi i paketimit realizhet në repartin e paketimit. Paketimi bëhet me dorë nga punëtoret. Lëda paketuse, zakonisht importohet nga jashtë ose porositet në fabrikat e kartonit në Shqipëri. Foto nga reparti i paketimit Koha e paketimit 11 sekonda

Kohët e punës

ART K001P Koha e qepjes: 104 sekonda Koha pastrimit: 4 sekonda Koha hekurosjes: 9 sekonda Koha paketimit: 11 sekonda Koha totale : 128 sekonda +12 sekonda kohë e humbur

ART M0002Z Koha e qepjes: 125 sekonda Koha pastrimit: 4 sekonda Koha hekurosjes: 9 sekonda Koha paketimit: 11 sekonda Koha totale : 149 sekonda +12 sekonda kohë e humbur

ART P003B Koha e qepjes: 273 sekonda Koha pastrimit: 4 sekonda Koha hekurosjes: 9 sekonda Koha paketimit: 11 sekonda Koha totale : 297 sekonda +12 sekonda kohë e humbur

17. Konkluzione mbi prodhimin e veshjeve të gjumit

Shohim që për prodhimin në seri të rrobave të gjumit nuk është dhe aq e thjeshtë. Në rradhë të parë duhët stafi drejtues i zoti ( të jenë të diplomuar në inxhinjeri tekstile) Makineritë duhet të jenë cilësore, të mirëmbajtura dhe vit prodhimi sa më i ri. Stafi i punës të jetë i pregatitur. Që të kemi një rendiment sa më të lartë në prodhimin në seri të veshjeve të gjumit duhen bërë ndëryrje në makineritë, Stafi i puntoreve duhet të jetë i aftë për punë dhe të jenë njerëz që të kuptojnë shpejt, reparti i prodhimit të jetë komod dhe të ofrojë kushte optimale pune. E rëndësishme është që veshjet e prodhuara të jenë të shitura që para se të prodhohen sepse koha e sotçme është një kohë krize për të gjithë industritë dhe veçanërisht për industrinë tekstile në Shqipëri. Rreth 50 fabrika të prodhimit të veshjeve kanë falimentuar për shkak të krizës. Shkaku kryesor është konkurrenca e lartë dhe me çmime shumë të ulta, por materiale të dobta dhe shpesh ngjyrues që përdoren në tekstile të dëmshëm për shëndetin (si Kina) 18. KONKLUZIONE

Mbas këtij materiali që lexuam arritëm në këto konkluzione Përdorimi i gjërë i pizhamave, si fjalë dhe si veshje, është rezultat i pranisë britanike në Azinë e Jugut në shekujt 18 dhe 19. Fjala në origjinale i referohet pantallonave të gjëra të lidhura rreth belit. Tregëtarët në 1898 në Londër kishin reklamuar pizhamat (siç një anglez shkruan për pizhamat ) si një modë e re. Rënia e shitjeve të pizhamave gjatë viteve 1920-30 U raportua rënie në shtijen e pizhamave në krahasim me vitet e mëparshëm. Asyeja; copa me ngjyra të çuditshme, të kushtueshme. U bë e ditur që pizhamet mund të përdoreshin dhe gjatë ditës. Shumë njerëz kishin gjetur që në shtëpi ato mund të punonin më mirë me pizhama sesa me veshje të tjera. Kompania “Jumpin Jammerz”, kompania e parë e prodhimit të pizhamave në seri u specializua në pizhama, në veshje gjumi, pizhama për të rritur, pizhama burrash, pizhama grash. Gjatë periudhës otomane ndryshimet social-ekonomike ndërmjet administratorëve dhe njerëzve të zakonshëm ndikuan në stilin e veshjes. Administratorët vendosën rregulla ligjore mbi veshjet. Këto rregulla filluan të zbatoheshin gjatë periudhës së Sulejmanit të Madhërishëm Rreth viteve 900 dizenjatorët parizien dërguan modelet e veshjeve të natës në garat e “Longchamp” duke veshur stilet më të fundit dhe fotografët i cilësuan si “krijuesit e robdishamave të veçantë”. Ndryshimet në veshje gjatë luftës botërore u diktuan më shumë nga nevojshmëria sesa nga moda. Meqë më të shumtat e grave ishin të detyrara të punonin, ato vishnin veshje që ishin më të përshtatshme për aktivitetet e tyre. Si pasojë ra edhe përdorimi i veshjeve të natës. Ndryshimet e veshjeve të natës gjatë viteve 50. Për vajzat dhe gratë e reja dolën në modë këmishat e natës të gjata deri në fund të këmbëve pa mëngë në ngjyrat krem, rozë por dhe shumë ngjyrëshe. Për meshkujt e rinj tuta të shukrta dhe të gjata me një xhaketë jak-shall. Zakonisht ngjyra të bardha dhe copa të stampuara Fustanet (shifts) pa mëngë për gra ishin më të populluar. Gjatë viteve 60 dolën në modë këmishat e natës me rrypa të hollë tek supet dhe grykën e qafës të madhe. Meshkujt përdornin më shumë pantallona me bluzë leshi dhe rrobdishamër. Evoluimi i mëtejshëm i modës dhe veshjeve të natës në vitet 1970 - 80 Këmishat e natës të grave filluan të bëheshin më të shkurta deri në nivelin e nënvitheve me rripa të hollë te supet. Përdoreshin copa të rehatshme si pambuku mëndafshi dhe najloni,si dhe aksesore zbukurimi. Meshkujt pëdornin tuta të gjata me bluze t-shirt pambuku. Nga këtu stilistët u frymëzuan për bluzet t-shirt të jashtme. Mesi i viteve 1990 dhe zhvillimi i modës dhe veshjeve të gjumit Evenimenti më i rëndësishëm ishte lindja e modës “grunge” në vitin 1992. Moda “grunge”përbënte këmisha fanellate që visheshin nga të dyja sekset. Në këto vite veshjet e gjumit përdoreshin pak dhe vetëm nga klasa të larta të shoqërisë. Meshkujt mbanin pizhama mëndafshi ose pambuku dhe rrobdishmër me copa shumë ngjyrëshe, ndërsa femrat mbanin këmisha nate të gjata deri në fund të këmbëve ngjitur pas trupit me copa mëndafshi ose elastike të pambukta. Moda dhe veshjet e gjumit ne vitet 2000 Tek veshjet e gjumit ishte moda e atyre të 40 viteve të fundit të sjellura me risi si aksesorë të rinj dhe lloje copash nga më të ndryshmet dhe më të rehatshmet, në mënyrë që gjumi të bëhej sa më i rehatshëm dhe njëkohësisht të kishin një pamje sa më elegante. Materjali enciklopedit na tregon se ndryshimet sociale dhe kulturore sollën dhe ndryshimet në botën e modës. Ata të cilët i vunë re,veçanërisht në fushën e modës, ishin sitlistët të cilët i përdorën këto ndryshime për nxjerrjen e modeleve të reja në treg dhe rrjedhimsht përfitimin e tyre nga kjo. Nga ky materjal shohim që në vitet në vijim një interes të ndërsjelltë midis stilistëve dhe artistëve të njohur VIP. Këta të fundit duke veshur dhe lançuar modelet e reja jo vetëm që bëheshin më të veçantë dhe normalisht të pëlqyer nga publiku, por në shumë raste ishin dhe laçuesit e modeleve të reja në treg.

19. REFERENCAT •	Alexander, Jonathan, and Paul Binski (eds), Age of Chivalry, Art in Plantagenet England, 1200-1400, Royal Academy/Weidenfeld & Nicholson, London 1987 •	Black, J. Anderson, and Madge Garland: A History of Fashion, 1975, ISBN 0-6880-2893-4 •	Boucher, François: 20,000 Years of Fashion, Harry Abrams, 1966. •	Croëfoot, Elizabeth, Frances Prichard and Kay Staniland, Textiles and Clothing c. 1150 -c. 1450, Museum of London, 1992, ISBN 0-1129-0445-9 •	Favier, Jean, Gold and Spices: The Rise of Commerce in the Middle Ages, London, Holmes and Meier, 1998, ISBN 0841912327 •	Kohler, Carl: A History of Costume, Dover Publications reprint, 1963, ISBN 0-4862-1030-8 •	Koslin, Désirée and Janet E. Snyder, eds.: Encountering Medieval Textiles and Dress: Objects, texts, and Images, Macmillan, 2002, ISBN 0-3122-9377-1 •	Laver, James: The Concise History of Costume and Fashion, Abrams, 1979 •	Netherton, Robin, and Gale R. Oëen-Crocker, editors, Medieval Clothing and Textiles, Volume 1, Woodbridge, Suffolk, UK, and Rochester, NY, the Boydell Press, 2005, ISBN 1843831236 •	Payne, Blanche: History of Costume from the Ancient Egyptians to the Twentieth Century, Harper & Row, 1965. No ISBN for this edition; ASIN B0006BMNFS •	Singman, Jeffrey L. and Will McLean: Daily Life in Chaucer's England. Greenwood Press, London, 2005 ISBN 0-313-29375-9 •	Veale, Elspeth M.: The English Fur Trade in the Later Middle Ages, 2nd Edition, London Folio Society 2005. ISBN 0900952385 •	^ Paperpast Yearbook, www.paperpast.com/html/1970_fashion.html •	^ a b Paperpast Yearbook,www.paperpast.com/html/1970_fashion.html •	^ The Ziggy Stardust Companion: Glam Rock by Michael Collins, The Independent, 4 May 1997, retrived on 9 March 2009, www.5years.com/glam.htm. •	^ Christopher Andersen, Jagger Unauthorized, pgs. 247, 255, 284 •	“Teknologjia e prodhimit të veshjeve” Ermira Shehi