User:Turanozturk/sandbox

Çokan Velihanov (1835-1865)

Kazakların XVIII. Yüzyılda hüküm sürmüş en önemli hanlarından Abılay Han’ın (1711-1781) oğlu Veli Han’ın torunu olan Çokan Omsk Rus Askeri Akademisi’nden mezun oldu. Rus ordusunda coğrafyacı ve doğu antropoloğu olarak görev yapan Çokan’ın eserleri bugün dahi Orta Asya'sının tetkiki için önemli birer kaynaktır. Prof. Dr. Bolat Kömekov Velihanov’un dünya ölçüsünde bilim alanında katkılar sağlayan ilk Kazak alimi olduğuna işarat ederek, onun geride bıraktığı kültür mirasının Kazakistan, Kırgızistan, Güney Sibirya ve Doğu Türkistan’ın tarihi, etnografyası, kültürü, ekonomisi ve fiziki coğrafya alanlarında değerli bilgiler verdiğini ifade etmektedir. Velihanov XIII. Yüzyılda Kaşgar’a seyahat etmiş olan Marko Polo’dan sonra Orta Asya’nın araştırılmamış bölgelerini Avrupa bilim alemine tanıtan ve geniş çaplı bilimsel eserler veren bir bilgindir.[1]

Rus ilim adamları ve aydınlarıyla tanışmış ve bilhassa Dostoyevsky, Murov, Potanin ve Semenyenov gibi dönemin önde gelen Rus bilim adamı ve edebiyatçıları ile yakın dostluk içinde olmuştur. 1856’da Manas destanını ilk defa kayıt alan ve Rusçaya tercüme eden Velihanov eğitim alanında Kazak bozkırlarındaki iptidai mekteplerin yerine modern Rus - Kazak okullarının gerekli olduğunu düşünüyordu. Kazakların kültürel gelişmelerde muhtemelen Batıya yetişebileceğini, bunun için Rusya ve Batı’nın bilim ve teknik alandaki tecrübelerinden istifade edilmesi gerektiğini savunuyordu. Çokan’a göre Kazaklar ancak, bu şekilde modern dünyayı yakalayabileceklerdi.[2]