User:Umeshpatil007

पारंपारिक उत्सव शिमगा (कोनोली)
शिमगा हा सण वेगवेगळ्या ठिकाणी वेगवेगळ्या प्रकारे साजरा केला जातो, त्यामध्ये आमच्या वसाहतीमध्ये पूर्वीप्रमाणे म्हणजे (कोनोली) ला जसा करतात तशाच प्रकारे आजही साजरा केला जातो. हा सण दरवर्षी मार्च मध्ये हुताशनी पौर्णिमा च्या आधी एक दिवस चालू होतो, यामध्ये पौर्णिमेच्या आदल्या दिवशी देव होळी म्हणून श्री गांगोबा मंदीर व श्री लिंगोबा मंदीर व इतर लहान लहान मंदीरांसमोर तीन छोट्या होळ्या (निलगीरीच्या झाडाच्या) आंबेरी (आंब्याची पाने), व गुळ खोबरे बांधून उभा केल्या जातात. व त्याच दिवशी संध्याकाळी पाटील यांच्या अंगनामध्ये जुन्या (मागील) वर्षाचा तमाशा केला जातो. यामध्ये घाई खेळणे, गण गौळण म्हणने, सोंगं काढणे या कृती केल्या जातात. त्या रात्री फक्त त्या ठिकाणी तमाशा केला जातो.

त्यानंतर हुताशनी पौर्णिमेच्या (होळी पौर्णिमा) दिवशी संध्याकाळच्या वेळी सर्व गावातील लोक जमल्यानंतर एखादे गावामधील किंवा गावाशेजारील उंच असे निलगिरीचे झाड शोधून ते तोडून नाचवत (तोडलेल्या ठिकाणापासून) पारावर आणले जाते. श्री चव्हाटा देवाचे मंदीर आमचे गावाच्या बरोबर मधोमध आहे, त्यालाच आम्ही पार म्हणतो. यादिवशी ते आणलेले निलगिरीचे मोठे सर्व झाड आंबेरी बांधून सजवीले जाते, त्यानंतर त्याला सुतापासून बनविलेले ......, गुळ-खोबरे बांधले जाते. त्यानंतर शिपायांच्या (बांबूच्या) सहाय्याने ते झाड म्हणजे होळी उभी केली जाते. होळी उभी करताना त्या होळीसाठी काढलेल्या खड्ड्यामध्ये कोंबडीचे पिल्लू खाली घातले जाते. त्यानंतर होळी उभा केली जाते, त्यानंतर वर्षभर छोट्या मंदीरामध्ये असलेले श्री चव्हाटा देवाचे पाषाण हिस्सेदारांच्या हस्ते होळीला टेकवून शोभेल असे पुर्वेला तोंड करून बसविले जाते व त्याठिकाणची साफसफाई करून त्या रात्री गावामधून सर्व घरातून प्रत्येकजन आपआपला नीवद (नैवेद्य) व्हळदेवाला (श्री चव्हाटा देव) घेऊन येतो. नंतर तो सर्व नीवद देवासमोर ठेवून सर्व गावाच्या सुखासाठी, समाधानासाठी गार्‍हाणे घातले जाते व नंतर तोच सर्व नीवद एकाठिकाणी करून सर्व उपस्थित लोकांना थोडाथोडा वाटला जातो. सर्वजण हा नीवद आनंदाने खातात. यातील काही पोळ्या काढून उद्यासाठी ठेवल्या जातात. त्यानंतर होळी बसविल्याच्या दुसर्‍या दिवशी सकाळी लवकर पारावर मांडव घातला जातो. मांडव पूर्ण घालून झाल्यानंतर आदल्या दिवशी ठेवलेल्या पोळ्या सोडून खाल्ल्या जातात. त्यारात्री पण घाई व नंतर लावण्या तसेच रात्री १२ - १२.३० पर्यंत सोंगं काढली जातात. रंगपंचमीच्या आदल्या दिवसापर्यंत हा खेळ असाच चालतो, व त्यामध्ये एखादा दिवस बघून ज्यांची नवस पावन होतात त्यांच्याकडून बोकड देवाला दिले जाते व ते कापून जेवण करून संपूर्ण गाव पारावर जेवतो.

जागर रंगपंचमीच्या आदला दिवस (जागराचा दिवस) यादिवशी मागील वर्षी होळी तोडताना (हनुमान जयंती पौर्णिमा) वेळी जे जे लोक नवस बोललेले असतात त्यांचे नवस पूर्ण झालेनंतर त्यांचे बोकड होळीला आणून बांधले जातात आणि जेवणासाठी लागणारे साहित्य देतात. बोकड होळीसमोर तोडतात व त्याचे मटणाचे सर्व गावातील लोक मिळून जेवण करतात व गावातील सगळ्यांना चूलबंद जेवण केले जाते. यादिवशी जागर असतो, यादिवशी संपूर्ण मांड (मंडप) केळीच्या पानांनी व सोप नी सजविला जातो. वेगवेगळ्या आकर्षक रचनेने होळी सजविली जाते. नंतर त्या जागराच्या रात्री परंपरेनुसार चालत आलेले बरेच प्रकार असतात, त्यामध्ये प्रथम दररोज प्रमाणे घाई (नृत्यप्रकार) घातली जाते, यामध्ये रेगुलर ५ प्रकरापेक्षा २ जास्त प्रकारची घाई घातली जाते. ही घाई चालू असतानाच त्यामध्येच रोंबाट येते. आत्ता रोंबाट म्हणजे दोन मुलांना साड्या नेसवून विचित्र विद्रूप सजविले जाते, तसेच त्यांच्या हातामध्ये अग्नी च्या पेटविलेल्या दिवट्या असतात यांच्या मागे बाकीची बरीचशी मुलं हातामध्ये झाडाच्या फांद्या घेऊन ढोल, ताशा, कांचाळ च्या वाद्यावर रस्त्यावरून नाचत सर्वजण पारावर चालू असणार्‍या घाईमध्ये प्रवेश करतात व होळदेवा च्या भोवती विशिष्ट नादावर नृत्य करतात. सर्वजण यामध्ये बेभान होऊन नाचतात. रोंबाट झाल्यावर थोड्या वेळाने लावण्या म्हणण्यास सुरुवात होते, व नाच्या नाचायला सुरू करतो. यादिवशी सर्व मानाची सोंगे काढली जातात. पहिला गणपतीचे सोंग असते हे बराच वेळ चालते. यामध्ये फुगडी, भजन सर्वच असते तसेच तथाची तै, बावाजी अशी बरीच असतात. मध्यरात्रीनंतर भुताची सोंगे सजविली विशिष्ट ठोक्यात बोलावली जातात (याईरे याईरे कांग्रेसुराआ........). त्यामध्ये भुतांचा कंन्ट्रोलर गारूडी व भुते कांग्रेसुर, आंबेसुर, नक्टेभुत अश्या नावाची भुते विचित्र सजवली जातात व मांडावर सर्वांना घाबरवून सोडतात, नंतर गारूडी त्यांना शांत करून आल्या ठिकाणी पाठवितो. यानंतर मराठी तमाशा चालू होतो तो पहाटेपर्यंत चालू राहतो. यानंतर सकाळ झाल्यावर कृष्णाच्या लावण्या घेवून जत घेवून नाच्याच्या लग्नाची तयारी केली जाते, तेथीलच एका मुलाला नवरा केले जाते व दोघांचे लग्न लावले जाते. अगदी आपण इतर लग्न लावतो त्यापद्धतीने लग्न लावले जाते. नंतर लग्नाची लावणी म्हणली जाते, तद्नंतर देवाला रंग लावला जातो (पाण्यामध्ये पातळ केलेला गुलाल) व सर्व वाजविण्याचे साहित्याला पण रंग लावला जातो. हे सर्व झाल्यावर भजन केले जाते. भजन संपल्यावर नवरा-नवरीची वाजत गाजत नाचत वरात निघते (पारावरून ते पाटलांच्या घराकडे) घरच्या देवाला पाया पडणेसाठी. पाटलांच्या घरी आल्यावर देवाला सर्वांच्या सुखाचे गार्‍हाणे घातले जाते व नारळ फोडला जातो. तसेच सर्वं लोकांना अल्पोपहार झाल्यानंतर सर्वजण आनंदाने आपआपल्या घरी निघतात. शिंपणं रंगपंचमीच्या दिवशी संध्याकाळी परत सर्वजण घरोघरी तळी (नारळ व वर्गणी) मागणेसाठी पारावर एकत्र येतात, पहिल्यांदा पारावर जमून श्री गांगोबा मंदीर कडे जातात व तेथे घाई धरली जाते व त्यानंतर बाबुराव मोहिते यांच्या घरापासून तळी मागणेसाठी सुरूवात केली जाते. तळी मागणेसाठी दारामध्ये जाऊन लावणी खडव म्हणले जाते व सर्वांच्या घरी जातात. काहीजणांच्या घरी रितरिवाजा प्रमाणे घोडी चा नारळ पण घेतला जातो, व या कार्यक्रमासाठी लागणार्‍या खर्चाचा ताळेबंद घालून एक ठराविक वर्गणी ठरविलेली असते ती पण याचवेळी जमा केली जाते. सर्वांच्या घरी तळी मागून झालेवर परत पारावर येतात व तेथे रेगुलर ५ (रूमाल, घागरी, सूर, चेंडू, मागं म्होरं) प्रकरापेक्षा २ (पालखी, आरती) जास्त व १ (रामराम (यासाठी डोक्यावर कंपलसरी टोपी असावी अथवा रूमाल असावा व ज्या गड्यापासून सुरू झाली तो गडी येऊपर्यंत चालू ठेवायचे)) ही एक अशा प्रकारची घाई घातली जाते. नंतर खेळे उघड्या अंगाने मांडावरील सर्व सजावट काढून टाकतात व केळीची पाने घेवून होळीला घासतात, व होळीवर शेण मारतात त्यानंतर तसेच उघड्या अंगाने नदीवर म्हणजे (अंबाजी पाटील यांचे घराकडे) पळत जातात यावेळी पळत जाताना मधे मधे त्यांच्यावर रंग मारला जातो, खाली जुन्या बोअर पाशी पोहोचल्यावर होळीपाशील आणलेले नारळ फोडले जातात व तेथे आलेल्या सर्वांना खोबरे वाटले जाते त्यामधील २ नारळ शिल्लक ठेऊन ते परत जाताना ज्यावेळी पाटलांच्या घराशेजारी खेळ्यांना ओवाळले जाते त्यावेळी एक फोडला जातो व एक नारळ मुलींना तेथेच दिला जातो. त्यानंतर पारावर जाऊन हे उघडे खेळे होळी भोवती उताने होळीला हात लावून झोपतात, त्यांच्या भोवती चूड पेटवून आग फिरविल्यानंतर हे खेळे उठतात व कपडे परिधान करून सर्वजन घुगर्‍या मागण्यासाठी निघतात. सर्वांच्या घरी घुगर्‍या वाटण्यासाठी स्त्रीया बसल्या असतात त्या सर्व घुगर्‍या (वाटाणे, हरभरे, वरणा यांचे शिजविलेले खाद्य) जमवून शेवटी विठ्ठल तानाजी पाटील यांचे घरी सर्वजन एकत्र जमून जमा खर्च पाहून वेस थांबविणेचा (कोंबडा कापला जातो व जेवण करून गावातील वयस्कर व्यक्ती जेवतात) व रास (होळीला जमलेले नारळ) फोडणेचा दिवस ठरवून आपआपल्या घरी निघतात. येथे पारावरचा शिमग्याचा खेळ संपतो. रास फोडणे त्यानंतर वेस थांबविणेच्या दिवशी सर्व होळीला बांधलेले नवसाचे व गावचे (रंगपंचमीच्या दिवशी प्रत्येक घरटी जावून तळीच्या वेळी जमा केलेले नारळ) एकत्र काढून फोडले जातात (यालाच रास फोडणे म्हणतात) त्यातील नवस असणार्‍याला प्रत्येकी २ नारळ परत दिले जातात व बाकीचे सर्व फोडले जातात त्यानंतर जमा होणारी सर्व खोबर्‍यांचे जेवढ्या तळ्या (वर्गणी) घेतल्या तेवढे वाटे घालून प्रत्येकाला वाटले जातात व त्या रात्री कोंबडा कापून वेस थांबविली जाते. जुना-नवा तमाशा यादिवसानंतर येणार्‍या अमावश्या (गुढीपाढव्याची) आधल्या रात्री जुन्या वर्षाचा तमाशा म्हणून परत पारावर खेळ केला जातो, या रात्री २-३ सोंग आणि थोड्या लावण्या म्हणून खेळ थांबविला जातो, व परत दुसर्‍या दिवशी म्हणजे (गुढीपाढवा) नविन वर्षाचा तमाशा रात्री केला जातो व याठिकाणी शिमगा खेळ पूर्णपणे संपतो.

-उमेश