User:Veena george/sandbox

अथ संविदवचतिक्रमप्रकरणम्

संप्रति संविद्य्वचतिक्रमह कथ्यते ; तस्य च लक्षणं नारदेन व्यतिरेकमुगेन दर्शितं - 'पखन्दिनैजमदिनां स्थितिहि समय उच्यते| समयस्यानपर्कम् तद्विवदपदं स्मरतां ||'इति पारिभषिकदर्मेण  व्यवस्थानं समयः,तस्यान्पाकर्म्यतिक्रमः परिपालनम् तद्वचतिक्रम्यमानां  विर्वादपदं भवतीत्यर्थह् ||

तदुपक्रमर्थं किंचिदाः _

राजा कृत्वा पुरे स्थानं ब्रहमणानन्य स्य तत्र  तु | त्रैविदं वृतिमब्रूयातस्वद्र्मह् पाल्यतामिति ||

राजा स्वपुरे दुर्गादै सतानं धवलग्र्हादिकं क्र्व्त्या तत्र ब्रहमणानन्य स्थापयित्वा  तद्ब्रहमनव्रातं त्रैविदं वेदत्रयसंपन्नं  वृत्तिमद्भुहिरन्यादिसम्पन्नम् च कृत्वा स्वधरमो  वर्णाक्षमनिमित्तः श्रुतिस्म्रतिविहितो  भवदिरनुश्तीयतामिति  तानब्रःमनानब्रुयात  ||

एवं नियुक्ताइसतैर्यक्वा करतव्यम्  तदाह _

निजधर्मविरोधेन यस्तु  सामयिको  भवेत् | सोआपि यत्नेन संरष्यो  धर्मो  राजकृतश्रच  यः  ||

श्रओतस्मार्तधर्मानुपमर्देन संयान्निष्पन्नो  यो धर्मो  गोप्रचारोदकरन्यनदेवग्रहपालनादिरुपः  सोआपि यत्नेन पालनीयह्  | तथा रकन  च निजधर्माविरोदेनैव  यः  सामयिको धर्मो  'यवत्पथिकं भोजनं देयमस्मदरतिमन्नदलं   तुरगदयो न प्रस्थपनीय ' इतयेवंरूपः  कृतः  सोआपि रजनीयह  ||

एवं समयधर्मह् परिपलनीय इत्युक्त्वा  तदतिक्रमदै दन्दमाह् _

गणद्रवयं हरेद्यस्तु संविदं लतागयेच्च  यः  | सर्वस्वहरणं कृत्वा तं राष्रत्र द्वि प्रवासयेत्   ||

यः पुनरगणस	य ग्रामादिजनसमूहस्य सम्बन्धि  साधारणं  द्रव्यमपहरति ,संवित्  समयस्ताम् समूहकृतां राजकृतां वा यो  ल	ङघयेदतिक्रामेत्, तदीयम्  सर्वं  धनमहृतय स्वराषटूाद्विप्रवान्निकासयेत् ।। अयम् च दणडोअनुबनधाघतिशये  द्रष्टव्यः || अनुबन्धाल्पत्वे तु  'यो ग्रामदेशसंघानां कृत्वा सत्येन सम्विदम् । विसम्वदेन्नरो लोभात्तम् राषटूाद्विप्रवाशयेत  || निगृह्य दापयेदेनम् समयव्यभिचारिणम् ।  चतुःसुवर्णं षणि्नष्काव्छतमानम् च राञातम् ।। इति मनुप्र तिपादितदण्डानाम् निरवासनचतुःसुवरण	षणि्नष्करातमानानाम् चतुरणामन्यतमो जातिराक्त्याघपेक्षया कल्पनीयः ॥

इदम् च तैः करतव्यमित्याह _

करतव्यम् वचनम् सरवैः समूहहितवादिनाम् ।

गणिनाम् मध्ये ये समूहहितवादनशीलास्तद्वचनमितरैरगणानामन्तरतैरनुसरणीयम् ॥ _

अन्यथा दण्ड इत्याह _

इस्तत्र विपरीतः स्तात्स दाप्यः प्रथमम् दमम् ॥

यस्तु गणिनाम् मध्ये समूहहितवादिवचनप्रतिबन्धकारी स राञ । प्रथमसाहसम्  दण्डनीयः ॥ राज्ञा चेत्थम् गणिषु वरतनीयमित्याह _

समूहकारय अायातान्कृतकारयानि्वसरजयेत् । स दानमानसत्कारैः पूजयित्वा महीपतः ॥

समूहकारयनिरवृत्त्यरथम् स्वपारश्वम् प्रात्तान् गणिनो निरवरतितात्मीयप्रयोजनान् दानमानत्कारैः स राजा परितोप्य विसरजयेत् ॥

समूहकाय॔प्रहितो यल्लभेत  तदप॔येत् । एकादशगुणं ढाप्यो  यघप्सौ  नाप॔येत्स्वम्  ॥

समूहकाय॔थ॔ं महाजनैः  प्रेरितो  राजपाश्वे॔  यवसहिरण्यादिकं लभते तदथि॔त एव महाजनेभ्यो निवेदयेत् । अन्यथा लब्धादेकादशगुणं दण्डं दापनीयः ॥

एवंप्रकाराश्च काय॔चिन्तकाः काया॔ इत्याह _

धम॔ज्ञाः शुचयो अलुब्धा भवेयुः काय॔चिन्तकाः । कत॔व्यं वचनं तेषां समूहहितवादिनाम् ॥

श्चौतस्मात॔धम॔ज्ञा बाह्याभ्यन्तरशौचयुक्ना अथे॔प्वलुब्धाः काय॔विचारकाः कत॔व्याः ।तेषां वचनमितरैः कय॔मित्येतदादराथ॔ं पुनव॔चनम् ॥

इदानीं त्रैविघानां प्रतिपादितं धम॔ं श्चेण्यादिष्वतिदिशन्नाह_

श्चेणिनैगम पाखण्डिगणानामप्ययं विधिः । भेदं चैषां नृपो रक्षेत्पूव॔वृत्ति च पालयेत् ॥

एकपण्यशिल्पोपजीविनः श्चेणयः,नैगमाः ये वेदस्याप्तप्रणीतत्वेन प्रामाण्यमिच्छन्ति पाशुपतादयः,पाखण्डिनो ये वेदस्य प्रामाण्यमेव नेच्छन्ति नग्नाटकसौगतादयः,गणो व्रातः आयुधीयादीनामेकमो॔पजीविनां, एषां चतुवि॔धानाभप्ययमेव विधिः-यो "निजधमा॔विरोधेन"  इत्यदिना प्रतपादितः ।एत्तेषां श्चण्यादीनां भेदं धम॔व्यवस्थानं नृपो रक्षेत् । पूवो॔पात्तां वृत्तिं च पालयेत् ॥