User:Veledinabazi/sandbox

Historiku i shkollës së Kuçit (Përmbledhje nga libri “Udhëtim në gjurmë të zhvillimeve arsimore në Kuç”) Kuçi i Kurveleshit është njeri prej fshatrave më të mëdhenj në rrethin e Vlorës.Ai është një vendbanim i hershëm,të paktën 2500 vjet më parë.Këtë e dëshmojnë të dhëna materiale si tarraca me gurë të gdhendur dhjetra tonsh,monedha të vjetra etj.Por hollësi për këtë vendbanim të lashtë mungojnë, përderi sa kazma e arkeologut nuk ka gërmuar në këto zona dhe arkeologët për rrjedhojë nuk e kanë thënur fjalën e tyre. Të dhëna më të plota nisin të gjenden për periudhën e pushtimit turk e sidomos pas shekullit XIX. Në se e kemi të vështirë që të përcaktojmë një periudhë të përafërt të nisjes së jetës në Kuç,edhe më të vështirë e kemi të flasim për jetën social- kulturore të tij,kur terri informative nuk na jep mundësi që të flasim me saktësi.Për periudhën deri në shekullin XIX të dhënat janë të pakta e në shumicën e rasteve janë anësore. Në periudhën e parë të sundimit otoman gjithë zona e Labërisë kishte kryeqendër Himarën.Ajo u përball me presione të vazhdueshme të Portës së Lartë,po rezistoi.Atje pati edhe shkolla e kurse,ku mësohej gjuha shqipe,edhe kisha në të cilat mesha bëhej në gjuhën shqipe.Atje kanë mësuar edhe  djem nga Kuçi dhe që  janë thyer në fshat dhe janë përpjekur të përhapin jo vetëm gjuhën shqipe,por edhe ndjenjat atdhetare të kultivuara,duke organizuar në mënyra të ndryshme rezistencë  dhe kundërshti ndaj sundimit të huaj.Kryengritjet nën udhëheqjen e Zenel Gjolekës janë të njohura në të gjithë vendin dhe figura e Zenel Gjolekës është sa popullore ,aq dhe legjendare. Në kohën që në Kuç nuk kishte shkollë,shumë djem të etur për arsim e dituri kanë vijuar studimet jashtë shtetit,në Turqi,Arabi,Itali ,Greqi e gjetkë.Një pjesë ë madhe e tyre kanë bërë emër në kohën që kanë jetuar dhe punuar,pavarësisht se ku e kanë zhvilluar veprimtarinë tyre.Kështu,në Mbretërinë e Napolit kanë sherbyer 18 oficerë që ishin shkolluar atje.Skënderbeu e kishte Pal Kuçin ndër njerëzit më të afërt që luajti një rol të rëndësishëm për të siguruar ndihmën dhe përkrahjen e Napolit dhe të Vatikanit kundër hordhive turke.Jonuz Rustemi kreu studimet ushtarake në shkollat turke dhe në luftën ruso-turke korri atë fitore që nuk kishin mundur ta arrinin gjeneralët turq të kohës .Sulejman Alikua përfaqësoi Jugun e Shqipërisë në Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe e kreu me sukses detyrën për të krijuar degën e lidhjes në Gjirokastër, etj.Të tjerë pas mbarimit të shkollës jashtë vendit,janë kthyer në atdhe ku kanë bërë emër me veprimtarinë e tyre atdhetare si mulla Sherif Nenaj,Ismail Haki Kuçi,Arif Mëhilli,Xhafer Alikua,dr.Hazbi Bedua,Bilal Shahini,Neim Shehu,Nuredin Xhemali,Mustafa Luçi etj. Në vitin 1865 në Kuç,u hap një shkollë në gjuhën turke me tri klasë.Edhe se mësimet zhvilloheshin në gjuhën turke,fshatarët flisnin në gjuhën shqipe dhe mësuesit përpiqeshin ta ruanin e ta kultivonin atë.Nisiator për hapjen e kësaj shkolle kas qenë Myslim Gjoleka,kajmekam i Kuçit dhe Himarës.Mësues i kësaj shkolle ka qenë mulla Mustafai-jo vendës-,i cili qëndroi gjatë në Kuç.Pas tij kanë dhënë mësim mulla Lazja e sheh Islami.Në vitin 1880 ka shërbyer mulla Sherif Nenaj,i cili ka vijuar shkollën me katër klasë dhe jo thjesht fetare.Nga ky mësues kanë mësuar mjaft kuçjotë që më vonë kanë luajtur rol të veçantë në historinë e Kuçit dhe më gjerë.Të tillë ishin Arif Malua,Ismail Metua,Kadri Gjoleka,Braho Fiku,Hasim Fetani,Xhevit Çufe,Xhafer Alikua,Rustem Halua,Bilal Shahini,Rakip e Shevqet Gjoleka,Neim Shehu etj. Pas mulla Sherifit, në Kuç ka shërbyer mulla Memushi nga Gjirokastra dhe mulla Sadiku nga Vola e Çamërisë.Ky i fundit kishte mbaruar studimet në Janinë dhe kishte aftësi të mira për mësues.Nga ky kanë mësuar Malo Asllani,Mustafa Luçi,Rrapo Aliu,Zenel Gjoleka,Hydai Zylfo,Bajram Guro,Riza Kacaboni etj. Në vitin 1898 punoi në Kuç mulla Asllan Qurduka nga ky fshat.Ai hapi në Kuç edhe shkollë,në të cilën u fliste fëmijve dhe të rriturve për atdheun dhe përpjekjet e shovenistëve fqinjë kundër vendit tonë.Këto ndjenja atdhetare i mishëroi edhe me qëndrimin ndaj bandave greke të Spiro Milos,kur u rreshtua në radhët e luftëtarëve të lirisë.Në këto luftime dha edhe jetën në vitin 1913.Eshtrat e tij prehen në varrezat e dëshmorëve të fshatit. Fillimi i shek.XX u shoqërua me një seri ngjarjesh të vrullshme që kanë lënë gjurmë të pashlyeshme në historinë e popullit tonë.Të tilla kanë qenë takimet e njerëzve më me zë të kohës me popullin për t’i bërë banorët të vetëdijshëm për të përballuar detyra të mëdha që shtronte koha,ecejaket në kancelaritë përëndimore për të siguruar përkrahjen e për të siguruar garanci prej tyre për pavarësinë e Shqipërisë,kryengritjet e fillimit të shekullit që përfshinë gjithë vendin nga Kosova në Çamëri,veprimtari  e ngjeshur e atdhetarëve të Rilindjes sonë Kombëtare,Kongresi i Manastirit etj.që sollën edhe ditën e madhe të shpalljes së Pavarësisë Kombëtare. Atdhetarë të grumbulluar në shoqëritë atdhetare jashtë vendit nisën të interesohen direkt për fatet e vendit të tyre dhe për gjuhën e shkollën në veçanti.U përgatitën abetare dhe libra për shkollat shqipe.Po nuk ishte e lehtë që ato të silleshin në atdhe.Në krahinën e Kurveleshit për të sjellë në Kurvelesh libra shqip dhe për të përhapur idetë e Rilindjes Kombëtare përmenden Hamit Lumi nga Vërmiku,Myftar Ali Kallarati nga Kallarati,Isuf Bushi nga Bolena,Dhimitër Konom Kabuci nga Kudhësi dhe Xhafer Alikua nga Kuçi. Xhafer Alikua ka qenë njeri prej atdhetarëve që ka bërë përpjekje të mëdha për gjuhën dhe shkollën shqipe.Ai ishte arsimuar në shkollën turke në Prevezë dhe më vonë në Mylqe të Stambollit.Ai,kur ishte me punë në Korfuz u lidh me atdhetarët e Rilindjes të shoqërisë së Stambollit dhe merrte fshehtas libra shqip dhe i dërgontë në Kurvelesh.Veprimtaria e tij ra në sy të qeveritarëve turq dhe pushohet nga puna.Ai ka dhenë një ndihmesë të vyer edhe në ndërtimin e shkollës në vitin 1925,shkoi në Trieste dhe mori materiale  për ndërtimin eshkollës dhe i solli me anije deri në Borsh. Në kohën e shpalljes së Pavarësisë,Kuçi dhe gjithë zona e Kurveleshit ishin përfshirë në luftime me bandat e Spiro Milos që donin ta detyronin që të pranonte që të futej nën obrellën greke.Eshtë kjo arsyeja që në Kuç shkolla u hap vetëm në fund të vitit 1916.Shkolla u hap në Luadh,në shtëpinë e Xhevit Çufes me mësues Neim Shehun.Pas një viti në vend të tij caktohet Shamet Rakipi dhe në vitin 1918 fillon punën si mësues Mustafa Luçi,i cili sa ishte kthyer nga Turqia.Ndër nxënësit e parë të kësaj shkolle kanë qenë AbduL Elmazi,Ibrahim Ismaili,Veledin Zeneli,Malo Arifi,Ymer Luçi,Mitat Luçi,,Selman Zemani etj.të cilët vijuan me sukses edhe shkolla të tjera dhe kanë luajtur një rol të rëndësishëm në historinë e vendit. Katër vjet pas hapjes së shkollës së parë shqipe në Kuç,u hap edhe një tjetër në Kunjovë më mësues Hasan Brahimin dhe një tjetër në Grabovë me mësues Sami Gjergjin,i cili në vitin 1924 u zëvendësua me Neim Zanin nga Fterra. Ngjarje e veçantë në historinë e arsimit në fshat është edhe pjesëmarrja e vajzave në shkollë.Në vitin shkollor 1921-22 Neim Shehu dërgoi në shkollë dy vajzat e tij,Salihenë dhe Shegën.Bashkë me to shkuan edhe Tanë Rustem Mejdiaj,Hançe Qani Velikua dhe Beixhe Haki Elmazi.Ato hapën rrugën e arsimimit të vajzave në fshat. Në vitin shkollor1922-23 shkolla u vendos në qendër të fshatit,duke krijuar më tepër mundësi për të vijuar mësimet sa më shumë djem e vajza.Ndërsa shkollat e lagjeve nuk kanë vijuar rregullisht,shkolla e fshatit ka vijuar pa ndërprerje. Në vitin 1925 në Kuç,me inisiativën e Ismail Haki Kuçit dhe me ndihmën me fonde dhe mjete të tjera nga Arif Mëhilli,Xhafer Alikua,dr.Hazbi Bedua dhe Haxho Mustafai etj.si dhe gjithë banorët e fshatit pranë xhamisë u ndërtua shkolla e re.Në vitin 1929 pranë shkollës u çel edhe një konvikt,në të cilin u strehuan rreth 30 nxënës të ardhur edhe nga fshatrat e tjera të Kurveleshit.Përgjegjës i konviktit u caktua Mustafa Luçi dhe kujdestar-roje Tartar Zeka.Në këtë shkollë kanë dhënë mësim Mustafa Luçi,Veledin Zeneli,Nuredin Xhemali,Ymer Luçi nga Kuçi,si dhe çifti Thoma e Vasiliqi Papadhopulli nga Delvina që punuan nëntë vjet në Kuç dhe që kanë lënë mbresa të pashlyeshme në fshat për korrektesën dhe lidhjet e ngushta që krijuan me vendësit.Në fund të viteve ’30 deri në vitin 1942 kanë shërbyer në Kuç edhe Spiro Papa nga Delvina dhe Xhevdet Kofina nga Fterra.Në fillim të viteve ’40 shkolla u bë një vatër e rëndësishme e atdhetarizmit.Nga gjiri i kësaj shkolle kanë dalë një pjesë e mirë e atyre kuçjotëve që u rreshtuan në radhët e LANÇl,prej tyre katër Heronj të Popullit,Asim Zeneli,Abdul Hakiu,Memo Meto dhe Nuri Luçi,si dhe 29 djem të tjerë që dhanë jetën për liri.Shkolla e Kuçit ka vijuar rregullisht deri në fund të vitit 1943,kur u mbyll për arsye të ngjarjeve të rëndësishme të kohës,të Luftës Antifashiste Nacional Çlirimtare.Në këtë kohë ishte shkrumbuar gjithë fshati nga hordhitë fashiste dhe në Kuç banorët nuk kishin asnjë kasolle ku të fusnin kokën. Menjëherë pas çlirimit të vendit,në muajin dhjetor të vitit 1944,u hap shkolla e parë fillore në Grashec me mësues Petro xhuvelin nga Qeparoi dhe në fillim të vitit 1945 u hap edhe shkolla tjetër në qendër të fshatit.Më vonë u hapën edhe shkolla në Lumë,në Kunjovë dhe në Rrëzën e Vishatit.Me kurajo dhe punë këmbëngulëse u përballuan vështirësitë.Në Kuç nuk kishte mësues me arsim përkatës.Me kurse të shkurtra u përgatitën  mësuesit e rinj,si Bako Saliu,Neshat e Nafiz Zeka,Feim Lalaj,Abas Korrocka,Ali Minga,Myrte Jonuzi,Shaban Saliaj,Sali Labaj etj.Një pjesë e tyre vijuan gjithë jetën në sektorin e arsimit,morën edhe arsimin përkatës e vijuan edhe shkollat e larta.Të tjerë kaluan në sektorë të tjerë,ushtarakë,ekonomistë,agronomë etj. Në vitet e para puna nisi pa kushtet e përshtatshme për mësim,me dhoma të familjeve që u shndërruan në klasa mësimi, me banka shkollore të inprovizuara,me mungesa të theksuara të teksteve shkollore.Ishte koha kur me një tekst shkollor punonin disa nxënës,kur kishte  mungesa të theksuara të mjeteve shkollore,fletore,lapsa bojë etj.Në ato vite një fletore ndahej në dy pjesë,kur nuk kishte bojë nxënësit mblidhnin xina, i zienion dhe nxirrnin bojë,kur përdornin drurin e shtogut apo kallama për bisht pene etj.Me kalimin e kohës,brenda një periudhe të shkurtër,nisën të plotësoheshin me radhë edhe lokalet përkatëse,edhe tekstet,edhe mjetet mësimore sipas klasave.Në radhë të parë mësuesit u kualifikuan dhe fituan përvojën e nevojshme.Në ndihmë të fëmijve të lagjeve u hapën shkolla fillore edhe në Lumë,në Kunjovë dhe në Rrëzën e Vishatit. Në vitin shkollor 1950-51 u hap edhe shkolla 7 vjeçare në një godinë të re,ndërtuar enkas për shkollë me shtatë dhoma mësimi dhe të gjitha anekset e nevojshme për kohën.Në ato vite në Kuç vinin nxënës edhe nga fshatrat përrreth,sidomos nga Fterra,Çorraj dhe Kallarati.Kuçi ishte i pari fshat në Kurveleshin e poshtëm që kishte shkollë 7-vjeçare.Për arsimin 7/vjeçar nuk kishte asnjë mësues vendës,shteti dërgoi mësues nga rrethe të tjera apo nga zona të tjera të rrethit të Vlorës.Një numur i madh mësuesish e drejtorë shkollash ishin nga  Fterra,si Lame xhama, Tare e Rait Braho,Myzafer Korkuti etj.Që në vitet e para u bënë përpjekje dhe u sollën edhe pajisje,mjete mësimore dhe laboratorë për konkretizimin e njohurive.Shkolla nisi të funksionojë me të gjitha rregullat përkatëse.Edhe arritjet nuk mungonin. Krahas detyrës me nxënës,mësuesve u ngarkohej edhe detyra që të punonin në orët e mbrëmjes me të rritur për zhdukjen e analfabetizmit për banorët deri në 40 vjeç.Mësuesit e Kuçit bënë punë vullnetare të lavdërueshme dhe e plotësuan detyrën brenda afateve të caktuara,Brenda vitit 1960 u zhduk analfabetizmi për banorët deri 40 vjeç,me gjithë vështirësitë që kishin sidomos me barinjtë dhe gratë.U hapën 18 kurse me 410 vetë. Pas hapjes së shkollës 7/vjeçare,nisi puna edhe në shkollën pa shkëputje nga puna.Mësimi zhvillohej tri herë në javë me nga katër orë në natë.Edhe se kushtet ishin të vështira,kur mungonte edhe drita elektrike dhe mësimi zhvillohej nën dritën e llambave me vajguri,u bë punë e madhe.Shumë prej nxënësve që mbaruan këto shkolla,u bënë kuadro të kooperativës bujqësore të fshatit apo vijuan me sukses shkollat e mesme dhe fituan profesione të ndryshme. Nisur nga vendimet e qeverisë për revolucionarizimin e mëtejshëm të shkollës dhe masivizimin e arsimit të mesëm,në vitin shkollor 1971-72 në Kuç u çel edhe shkolla e mesme bujqësore që mori emrin e Heroit të Popollit Memo Meto,njerit prej militantëve dhe udhëheqësve të LANÇl për krahinën e Kurveleshit.Shumë shpejt ajo mori një emër të mirë       dhe numuri i nxënësve u shtua mjaft.Në këto kushte u çel edhe një konvikt me mbi 60 nxënës të ardhur nga fshatrat e tjera të Kurveleshit të poshtëm dhe të sipërm,si dhe nga fshatra të tjera të Lumit të Vlorës.Për të plotësuar më mirë kushtet ,u ndërtua godina e re shkollore,ajo që është sot,shkolla mori edhe një parcelë eksperimentale,në të cilën nxënësit kryenin praktikat mësimore.Parcela e shkollës arriti rendimente të tilla që konkuronte denjësisht edhe kooperativën bujqësore.Si mësuesit e arsimit të përgjithshëm, dhe agronomët bënë një punë të lavdërueshme.Një pjesë e mirë e nxënësve të kësaj shkolle vijuan t’i vinin në jetë njohuritë në kooperativat bujqësore ku punuan e një pjesë vijuan shkollat e larta të vendit.Midis tyre kujtojmë Fadil Thomain dhe Subi Zenelin që pasi mbaruan me rezultate të larta shkollën e mesme të fshatit ,vijuan studimet e arta dhe morën edhe gradat shkencore profesor dhe doktor i shkencave. Shkolla e mesme u bë një qendër e rëndësishme jo vetëm arsimore,po edhe qendër që kreu një punë të lavdërueshme për emancipimin shoqëror,për luftën kundër riteve e zakoneve prapanike dhe afirmimin e traditave të reja.Kolektivi pedagogjik i shkollës,sipas mundësive dhe aftësive të secilit,ishin veprimtarë shoqërorë në shtëpinë e kulturë,në bibliotekën e fshatit,në lagjet dhe brigatat e kooperativës bujqësore,në ndërtimin e muzeut të fshatit etj.Në vitet ’70 në Kuç pati një numur të konsiderueshëm punonjësish me arsim të lartë si mësues,agronimë,zooteknikë,veterinerë,ekonomistë,mjekë,farmacistë,dentistë etj.,shumica të rinj,me ëndrra e dëshira për një jetë sa më të mirë dhe të kulturuar.Ata u bënë përhapës të devotshëm të kërkesave për përmirësimin e jetës në fshat. Në shkollën e Kuçit kanë mbaruar rreth 1600 nxënës arsimin 7,8 e 9/vjçar dhe afro 600 nxënës arsimin e mesëm bujqësor. Nga Kuçi janë 9 vetë me gradën shkencore Profesor,20 doktorë shkencash,1 Piktor i Popullit,3 Mësues të Merituar ,shumë kuçjotë kanë dhënë mësim apo vijojnë të japin në shkollat e larta brenda dhe jashtë vendit etj.Një pjesë e  këtyre    kanë marrë mësimet e para në shkollën e Kuçit.Nga Kuçi  kanë dalur mbi 100 mësues që kanë punuar dhe kanë dhënë ndihmesën e tyre jo vetëm në Kuç,por edhe në fshatra të tjera të rrethit të Vlorës dhe në mbarë vendin.Shumë prej tyre kanë kryer detyra drejtuese në shkollat dhe në rrethet e vendit ku kanë punuar dhe janë nderuar e dekoruar. Pas viteve’90 të shekullit që lamë pas për kushtet e reja të krijuara ka një rënie të ndjeshme të numurit të nxënësve dhe njëherazi edhe të nivelit shkencor të përvetësimit të njohurive.Përpjekje bëhen që kjo gjendje të kalohet.