User:Vinodaghane

मुरबाड मधिल गणपती गडद लेणी
प्राचीन काळी कल्याण - मुरबाड - वैशाखरे - नाणेघाट असा व्यापारी मार्ग होता. छोट्या गलबतातून कल्याण बंदरात उतरणारा माल या व्यापारी मार्गाने घाटावरील बाजारपेठात जात असे. या व्यापारी मार्गावर माळशेजच्या डोंगररांगेत पळु सोनावळे गावाजवळील डोंगरात लेणी कोरलेली आहेत.या लेण्यांच्या संकुलात १२ लेणी आहेत. यातील मुख्य लेण दुमजली असुन त्याच्या व्दारपट्टीवर गणेश प्रतिमा कोरलेली आहे. यावरुन या लेण्यांना गणपती गडद अस नाव पडल आहे. मुख्य लेण्याचा सभामंडप २१ मीटर x १० मीटर असुन तो दोन कोरीव खांबांवर उभा आहे. खांबांवर छताचा भार तोलणारे यक्ष कोरलेले आहेत. याशिवाय किर्तीमुख, सुरसुंदरी आणि काही अस्पष्ट मुर्ती आणि नक्षी खांबावर कोरलेली आहे. गाभार्‍याच्या दोन बाजुला १० मीटर x ७ मीटर दोन खोल्या (कक्ष) असुन त्या रिकाम्या आहेत. गाभार्‍यात हल्लीच्या काळात बसवलेल्या मुर्ती आहेत. गाभार्‍याच्या मागील भिंतीत एक खिडकी कोरलेली असुन आत एक दालन कोरलेले आहे, त्याच प्रयोजन मात्र कळत नाही. लेण्यांच्या परीसरात पाण्याची ३ टाकी आहेत. त्यातील एका टाक्याच्या वरच्या बाजुस कातळात खाचा बनवलेल्या आहेत. टाक्यातील पाण्याचे बाष्पीभवन होउ नये म्हणुन या खाचांमधे लाकडी पट्ट्या आडव्या टाकुन त्यावर आच्छादन केले जात असे. पावसाळ्यात मुख्य गुहे समोरुन एक धबधबा पडतो. त्यात १८० फुटाचे रॅपलींग केले जाते. पायथ्याच्या पळु गावाबद्दल एक दंतकथा आहे. या गावात मोरे आडनावाची माणस मोठ्या प्रमाणात राहातात. हे सर्व जावळीच्या चंद्रराव मोर्‍यांचे वंशज आहेत. शिवाजी महाराजांनी जावळीवर हल्ला करुन चंद्रराव मोरेचा पराभव केला. त्यावेळी तिथुन पळुन आलेले मोर्‍यांचे लोक त्याकाळच्या मुघल साम्राज्यातील सोनावळे गावात स्थायिक झाले. त्यामुळे या गावाला पळु सोनावळे (पळुन आलेल्या मोर्‍यांमुळे "पळु") असे नाव पडले. निसर्गाच्या सान्निध्यात, रात्रीच्या शांत वातावरणात मुक्काम करण्यातली मजा काही औरच असते. ही मजा अनुभवायची असेल, तर गणपती गडद हे ठिकाण उत्तम ठरेल. महाराष्ट्रात फार पूर्वीपासून घाटमार्ग आणि लेण्या अस्तित्वात आहेत. सह्याद्रीमुळे महाराष्ट्राचे कोकण आणि देश असे दोन प्रमुख भाग पडतात. घाटमार्ग व कोकण यांना जोडणाऱ्या घाटांमध्ये व्यापाऱ्यांना राहण्यासाठी अनेक लेण्या खोदल्या गेल्या, त्यापैकी फक्त अजिंठा, वेरूळ, कार्ले, भाजे, बेडसे अशाच लेण्यांची नावे माहिती आहेत; परंतु अनेक लेण्या उपेक्षित आहेत आणि या आडवाटेवरील लेण्या आजही भटक्‍यांना खुणावत आहेत, त्यांची वाट पाहत आहेत. अशाच एका आडवाटेवर "गणपती गडद' हे गिरिशिल्प खोदलेले आहे. बऱ्याचदा भटके गोरखगडाला भेट देतात, तेथे जाऊन सह्याद्रीचे रूप न्याहाळतात, परंतु त्याच्या जवळच असलेले "गणपती गडद' हे लेणे आजही भटक्‍यांची वाट पाहत आहे. ठाणे जिल्ह्यातील धसई धरणाशेजारून गोरख-मच्छिंद्र गडांचे दर्शन घेत आपण सोनावळे या पायथ्याच्या गावी पोचायचे. याच गावामधून सुरू होतो गणपती गडदच्या लेण्यांचा आडवाटेवरचा अत्यंत सुंदर ट्रेक. सोनावळे गावातून पायी जाताना कोकणातली शेतांचे बांध तुडवत जाण्याची मजा काही औरच असते. या शेतांमधून तुम्हाला एक छोटा डोंगर लागेल. याच डोंगराची पाऊलवाट तुम्हाला डाव्या हाताने सह्याद्रीतल्या मुख्य रांगेत असणाऱ्या गणपती गडदला घेऊन जाते. ही वाट अत्यंत सरळ आणि सोपी आहे. या लेण्यांचे दर्शन तुम्हाला होतच असते; परंतु या वाटेवरून सह्याद्रीतील किल्ल्यांचे विविध रूपांत दर्शन होते. गणपती गडद या लेण्यांच्या वाटेवरील रस्त्याने जाताना "दुर्ग' शिखराचे लोभस रूप मनाला भुरळ पाडते. याच पाऊलवाटेवर चालताना अजून थोडेसे उजवीकडे बघितले असता गोरखगड आणि सिद्धगड आहुपे घाटावर लक्ष ठेवताना दिसतात. थोडेसे उंच गेलात, की डाव्या हाताला जीवधन आणि त्याचा वांदरलिंगी सुळका अत्यंत रौद्र रूप धारण करून आपल्यावर लक्ष ठेवत असतात आणि नानाचा अंगठा हा त्याची मान वाकडी करून आजूबाजूच्या परिसरावर लक्ष ठेवत असतो. अशी सुंदर दोन ते अडीच तासांची भटकंती करत आपण गणपती गडद या लेण्यांच्या खोदीव पायऱ्यांवर येऊन पोचतो. तेथे क्षणभर बसून सह्याद्रीचे सुंदर रूप आणि नीरव शांतता अनुभवून लेण्यांमध्ये प्रवेश करावा. गणपती गडद हा सात लेण्यांचा समूह आहे. त्यातील मधल्या लेण्यांमध्ये सुंदर गणेशमूर्ती आहे. या गणेशमूर्तीच्या आजूबाजूला गावकऱ्यांनी बऱ्याच गणेशमूर्ती ठेवल्या आहेत. या गणेशमूर्तींच्या समोर अत्यंत सुंदर कोरीव खांब आहेत आणि त्यांच्यावर विविध यक्षांच्या मूर्तीदेखील कोरलेल्या आहेत. अशा या सुंदर गुहांमध्ये मुक्काम करून सह्याद्रीचे दर्शन घेऊन आकाशनिरीक्षणाचा कार्यक्रम करता येतो. या लेण्यांच्या सुरवातीला एक धबधबा आहे आणि तेथेच एक पाण्याचे टाके आहे. या पाण्याच्या टाक्‍यात बारमाही पाणी असते. या सातही लेण्यांचा उपयोग हा पूर्वीच्या काळी व्यापाऱ्यांना मुक्कामासाठी होत असे. आहुपे घाटात जाण्यासाठी या मार्गाचा उपयोग होत असे; तसेच या गावांच्या जवळच सातवाहनकालीन वैशाखरे हे गाव आहे. या लेण्या साधारणतः दोन ते अडीच हजार वर्षे जुन्या आहेत. सकाळी या लेण्यांमधून धुक्‍याची चादर पांघरलेला सह्याद्री न्याहाळणे म्हणजे स्वर्गच! सूर्याचे अत्यंत मनमोहक किरण या धुक्‍यावर आणि गिरिशिखरांवर पडलेले असतात. मलबार व्हिसलिंग थ्रश, इंडियन रॉबिनसारखे पक्षी सुंदर शीळ घालत असतात. हे सुंदर पक्ष्यांचे कूजन ऐकत हे देखणे स्थान पोटभर बघायचे आणि सह्याद्रीतल्या आडवाटेवर लपलेल्या गणपतीबाप्पाचे शेवटचे दर्शन घेऊन परतीच्या वाटेला लागायचे. परत एकदा गोरखगड- सिद्धगडला लांबूनच नमस्कार करून परतीचा मार्ग धरायचा. अशा या आडवाटेवर फिरताना अजून नव्या गोष्टी आपण सह्याद्रीकडून शिकल्याचा आपल्याला आनंद मिळतो आणि काहीतरी गवसले याचे समाधान मनाला मिळते. कसे जाल? जाण्यासाठी :- १) कल्याण - माळशेज मार्गावर (४७ किमी) उमरोली गावाच्या पुढे फाटा आहे. या फाट्यावरुन उजव्या बाजुचा रस्ता धसई मार्गे (१० किमी) सोनावळे गावात जातो. २) कल्याण - माळशेज मार्गावर (५० किमी) टोकावडे गावाच्या पुढे फाटा आहे. या फाट्यावरुन उजव्या बाजुचा रस्ता वडगाव मार्गे (१० किमी) सोनावळे गावात जातो. सोनावळे गावामागील डोंगरात गणपती गडद लेणी आहेत. गावातुन लेण्यांपर्यंत पोचायला दिड ते दोन तास लागतात. शेवटच्या टप्प्यात अर्ध्या तासाचा खडा चढ चढावा लागतो. पुणे - नाशिक फाटा - नारायणगाव - जुन्नर - ओतूर - माळशेज घाट - वैशाखरे - धसई - सोनावळे - गणपती गडद असा मार्ग. आजुबाजुची पाहाण्याची ठिकाणे :- नाणेघाट, माळशेज घाट, अहुपे घाट, भैरवगड (मोरोशी).

मालशेज घाटात पर्यटकांची गर्दी जास्त असते. परंतु सतत कोसळणाऱ्या दरडींमुळे व सुरक्षेच्या कारणास्तव येथे कधी कधी बंदी घातली जाते. व पर्यटकांचा हिरमोड होतो. त्यामुळे पर्यटकांनी आपला मोर्चा जवळ असलेल्या गणपती गडद लेणी कडे वळवावा तेथील निसर्ग सौंदर्याचा आस्वाद घ्यावा. व अपरिचित असलेल्या गणपती गडद लेणी चा प्रचार प्रसार करावा असे आवाहन मुरबाडकर ट्रेकर्स चे संचालक विनोद आघाणे यांनी केले आहे.