User:Vishan kesarkar/sandbox

Air Freshener

एअर फ्रेशनर्स ही ग्राहक उत्पादने आहेत जी सामान्यत: सुगंधित उत्सर्जनाचा करतात.याचा वापर घरात किंवा व्यावसायिक (कार्यालय) जागेवर होतो.कॅबिन,स्वच्छता गृह,हॉटेल लॉबी यासारख्या मोठ्या भागात वापरतात. एअर फ्रेशनर्सच्या बर्‍याच भिन्न पद्धती आणि ब्रँड आहेत. वेगवेगळ्या प्रकारच्या एअर फ्रेशनर्समध्ये इलेक्ट्रिक फॅन एअर फ्रेशनर्स, ग्रॅव्हिटी ड्रिप हायजीन गंध नियंत्रण क्लीनिंग सिस्टम, पॅसिव्ह नॉन-मेकेनिकल बाष्पीभवन सुगंधित डिफ्यूझर्स, मीटर एरोसोल टाइम-ऑपरेट ऑपरेट मिस्ट डिस्पेंसर, फवारण्या, मेणबत्त्या, तेल, जेल इत्यादींचा समावेश आहे.काही हलक्या दर्जाच्या  एअर फ्रेशनरमध्ये अशी रसायने असतात ज्यामुळे ऍलर्जी  दम्याची लक्षणे भडकतात किंवा विषारी असतात.त्यासाठी एअर फ्रेशनर निवडताना काळजी घ्यावी. जरी एअर फ्रेशनर्स प्रामुख्याने गंध निर्मूलनासाठी वापरले जातात, परंतु काही लोक त्यांच्या उपयोग भोवतालचा परिसर सुगंधित,आनंददायी राहावा यासाठी एअर फ्रेशनरचा वापर करतात.

इतिहास

पुरातन काळापासूनच गंधाचा मुखवटा घालण्यासाठी सुवास वापरला जात आहे. आनंददायी अरोम तयार करण्यासाठी किंवा अप्रिय गंध दूर करण्यासाठी त्यांच्या क्षमतेसाठी मागील दोन सहस्र वर्षांत विविध प्रकारचे संयुगे वापरली जात आहेत.

पहिले आधुनिक एअर फ्रेशनर १९४८ मध्ये सादर केले गेले.हे लष्करी तंत्रज्ञानावर आधारित होते. त्याच कार्य कीटकनाशके वितरणासाठी आणि क्लोरोफ्लोरोकार्बन (सीएफसी) प्रोपेलेंटच्या सहाय्याने प्रेशरयुक्त स्प्रेमध्ये रुपांतर होते.एअर फ्रेशनर उत्सर्जनाच्या वेळी सुष्म स्वरूपात गंध वितरित केली जे बऱ्याच काळा साठी हवे टिकून राहतात.या प्रकारचे उत्पादन उद्योग मानक बनले आणि एअर फ्रेशनरच्या विक्रीत प्रचंड वाढ झाली.१९५०च्या दशकात अनेक कंपन्यांनी त्यांच्या सुगंधित द्रव्यांसोबत दुर्गंध प्रतिरोध करणारी रसायने जोडण्यास सुरुवात केली.या रसायनांचा, वासांना तटस्थ करण्यासाठी किंवा नष्ट करण्याचा हेतू असतो.त्यात unsaturated esters, pre-polymers, and long-chain aldehydes समाविष्ट आहेत.

१९८० च्या दशकात क्लोरोफ्लोरोकार्बन्स (सीएफसी) द्वारे ओझोन थर नष्ट झाल्याच्या चिंतेमुळे एअर फ्रेशनर बाजार एरोसोलपासून दूर गेला.त्यामुळे बाजारात  सुगंधित मेणबत्त्या, रीड डिफ्यूझर्स उत्पादनांसह इतर अनेक एअर फ्रेशनर वितरण पद्धती लोकप्रिय झाले.

मूलभूत तत्त्वे

या पद्धतीने गंध नियंत्रित करता येतो:

शोषण: गंध दूर करण्यासाठी झिओलाइट zeolite, activated charcoal,silica gel सारख्या घटकांचा वापर केला जाऊ शकतो.

ऑक्सिडेशन: ओझोन, हायड्रोजन पेरोक्साईड, पेरोक्साईड, क्लोरीन, क्लोरेट आणि इतर ऑक्सिडायझिंग एजंट्सचा वापर पृष्ठभागावरील वासांचे सेंद्रिय स्त्रोत ऑक्सिडाइझ करण्यासाठी आणि काढून टाकण्यासाठी केला जाऊ शकतो आणि ओझोनच्या बाबतीतही होऊ शकतो.

एअर सॅनिटायझर: वायुजन्य जीवाणूंच्या क्रियामुळे उद्भवणारे गंध बॅक्टेरियाला निष्क्रिय करणारे एअर सॅनिटायझर्सद्वारे काढले जाऊ शकतात.

वरील एअर फ्रेशनर यंत्रणेची दोन विभागात वर्गवारी करता येते: सतत क्रिया आणि त्वरित क्रिया

(continuous action) सतत कृती: उत्पादनांमध्ये सुगंधित मेणबत्त्या आणि उपकरणे समाविष्ट असतात.मेणबत्तीच्या ज्वाला किंवा इतर काही उष्णतेमुळे मेबत्तीतील सुगंध घटक बाहेर पडून परिसर सुगंधी होतो किंवा सुगंधित वाफ तयार करतात.पाईझोइलेक्ट्रिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून सुंगधी जेल वायुरूपित करण्यासाठी उष्णता किंवा वाष्पीकरण करण्यासाठी करतात.जेल कधी कधी इलेक्ट्रिक फॅन, विक आणि रीड डिफ्यूझर्सच्या मदतीने बाष्पीभवन झाल्यामुळे  सुगंध सोडते.

instant action:इन्स्टंट सिस्टम: मुख्यत: एरोसोल स्प्रेय किंवा अटोमायझर्स असतात. एरोसोल स्प्रे सीलबंद धातूच्या किंवा ग्लास कंटेनरमध्ये अतिदाबाखाली बंद केलेले  प्रोपेलेंट आणि सुगंध वापरते ज्यामध्ये स्प्रे नोजल असलेल्या बटणावर दाबून उघडले जाते जेव्हा container's valve दाबून उघडला जातो तेव्हा अ‍ॅक्ट्यूएटरच्या आत असलेल्या स्प्रे नोजलद्वारे सुगंधित वायुरूपी द्रव त्यातून बाहेर पडतो.हे थेंब व्यास 30 ते 50 मायक्रोमेटर्स आहेत. अ‍ॅट्युमायझर हा ग्लास, धातू किंवा प्लास्टिकचा कंटेनरचा असतो जो सुगंधित द्रव्यांसह कार्य करतो. परंतु काही वेळा जास्त दाबल्यामुले कंटेनरमधून सुगंध नलिकाद्वारे मोठ्याप्रमाणात सुगंधी द्रव बाहेर पडतो. जो सर्वसामान्य प्रमाणापेक्षा जास्त असतो त्या द्रवाचे आकारमान  50 ते 150 मायक्रोमीटर व्यासाचे असतात. अलीकडे विकसित केलेला एरोसोल प्रकारची प्लास्टिकची पिशवी कॅनमध्ये पॅकेज करते. पिशवी वाल्व/स्प्रे नोजलला चिकटलेली असते आणि दबावात हवेच्या सभोवतालच्या कॅनमध्ये सील केली जाते. जेव्हा अ‍ॅक्ट्युएटर दाबला जातो तेव्हा झडप उघडतो आणि बॅगच्या सभोवतालच्या दबावाने नोजलमधून द्रव भाग पाडला जातो. याला "बॅग-ऑन-वाल्व" तंत्रज्ञान म्हणतात.

एअर फ्रेशनर्स अंतर्गत बाष्पातील हवेमध्ये सुगंधित करतात जसे की बाष्पात संक्रमित होणारे थेंब किंवा स्त्रोतातून सुगंधित घटकांचे रेणू म्हणून इतर गंधांना म घालवण्यासाठी किंवा विशिष्ट गंधाचा परिचय देण्यासाठी सुगंध हवेत मिसळतो.

हवेची गुणवत्ता राखणे (Maintaining air quality): एखाद्या अप्रिय गंधाचा स्रोत काढून टाकल्याने लोकांना  हवेमध्ये दुर्गंधी येण्याची शक्यता कमी होते. घरातील हवेची गुणवत्ता राखण्यासाठी वेंटिलेशन देखील महत्त्वपूर्ण आहे आणि अप्रिय गंध दूर करण्यात मदत करू शकते. पांढरे व्हिनेगर आणि बेकिंग सोडा यासारखे साधे क्लीनर, तसेच सक्रिय कोळसा आणि झिओलाइटसारखे नैसर्गिक शोषक गंध दूर करण्यात प्रभावी आहेत. इतर उपाय म्हणजे दुर्गंधी दूर करणारे विविध प्रकारचे गंध दूर करणारे उत्पादने  आहेत. याचा परिणाम गंध-रहित हवा आहे जी  प्रदूषण रहित आणि श्वास घेण्यास सुरक्षित आहे. काही घरगुती झाडे अंतर्भागात हवेमधून विषारी पदार्थ काढून टाकण्यास मदत करू शकतात.

संदर्भ (References): 