User:Vladamilojicic

Diskusije na temu "Klasicna muzika"

- Harmonski stil S.Rahmanjinova:

1)Treci klavirski koncert u d-molu (RAH III)

MODULACIJE I  MODULACIONI  SMEROVI

Romantičarski tonalitet se pre svega ogleda u složenijem modulacionom planu, u usložnjavanju akordskog fonda i samog harmonskog toka, kao i u učestalom smenjivanju tonaliteta. Za razliku od klasičnog stila, tonalni "nemir" se ne “čuva” samo za  razvojne, dinamičnije odseke forme, već se zapaža i unutar ekspozicionih struktura. Unutar ekspozicionih segmenata forme, Rahmanjinov ne primenjuje nagle modulacije u udaljene tonalitete, mada se takvi postupci pronalaze čak kod nekih  ranih  romantičara (Šuman, Šubert, Šopen) a da ne spominjemo tek neke kasnije romantičare.Promene tonaliteta unutar pojedinih ekspozicionih celina   redovno se vrše dijatonskom modulacijom – dok u razvojnim odsecima forme pored dijatonske modulacije zastupljene su i enharmonske, hromatske  modulacije kao i tonalni skokovi  prilikom  uzastopnih i brzih  promena  tonaliteta.“Klasičan  princip o tonalnoj stabilnosti tokom izlaganja osnovnog tematskog materijala (u tzv. ekspozicionom tipu izlaganja) često je zanemaren, pa se i u takvim  delovima oblika tonaliteti učestalo smenjuju. Iako je taj princip već Betoven umeo ponekad da  zanemari, tokom  romantizma  a naročito u njegovoj  poznoj fazi  to  postaje  skoro pravilo”. Nagle tonalne promene su karakteristične isključivo za razvojne segmente forme i vrše se enharmonskim i hromatskim modulacijama, uz obilnu primenu hromatike, opštu  harmonsku razudjenost, zbog čega u pojedinim momentima tonalitet, način tonalne promene i tonski rod postaju "zamagljeni"  čime se stvara izvesna „jednoličnost“ (izvesna "tonalna monotonija").

Sa druge strane, bogatstvo modulacionog plana ogleda se u učestaloj  promeni  tonalnih  centara unutar ekspozicionih struktura - izmedju kojih se zapaža različita  „gustina“  modulacionih preokreta. Tako, na primer u okviru kompleksa II teme iz prvog  stava, B1 (II teme) je sačinjen od trotaktnih fragmenata u okvirima  tonalno zaokružene celine i sadrži četiri različita tonaliteta  (sa povratkom  u  osnovni  tonalitet). Tonaliteti fragmenata nalaze se u dominantnom  odnosu: B – F – C – (B)  (vidi primer u notnom tekstu str. br.9 ; od  93-106 takta ) Slično prethodnom primeru,  II tema  (B2)  iz prvog stava, u  formalnom  pogledu  predstavlja period sa unutrašnjim proširenjem sa znatno bogatijim tonalnim razvojem – što je rezultat  sekventnog premeštanja tematskog  materijala  (B2) usled  čega se  javljaju  brojne dijatonske modulacije – sa povratkom u osnovni tonalitet (pogledati u notnom tekstu str. br.10 ; od   107-151 takta)

Bogatstvo modulacionog plana primećuje se i na početku drugog stava. U ovom slučaju radi se o ponovljenom periodu, u kome se zapaža izuzetno visoka učestalost modulacionih promena (deset uzastopnih dijatonskih modulacija u okviru tonalno zaokružene celine). Kompozitor na samom početku stava (tonalitet A dur) na zanimljiv način stvara tonalnu dvosmislenost – stav počinje  akordom molske subdominante (efekat tonikalizacije), koja  nagoveštava potonji subdominantni tonalitet (d-mol, u narednom taktu). Nadovezujući sled  učestalih tonalnih promena završava tonalnim zaokruženjem  formalne celine (period), u osnovnom tonalitetu. Sagledavanjem modulacione frekvencije u okvirima četvorotaktnih entiteta može se primetiti da kompozitor uspeva da promeni (čak) do tri tonalna centra  pri čemu se nižu dinamične modulacione  promene (do četvrtog  stepena  srodstva). Modulacije se najčešće vrše preko harmonskih sredstava moldura - pri čemu daleki tonalni odnosi izmedju tonaliteta su ublaženi retkim dijatonskim modulacijama, u kojima ulogu zajedničkih dobijaju moldurska sazvučja ili sazvučja harmonskog mola, a) II stav, (str.34, takt 29)  zajedničkim  prekomernim trozvukom {+III (d mol) =  +VI  (A dur)} ili ulogu zajedničkih dobijaju moldurska  sazvučja ili funkcija DD. Dodatno,  kontrast  tonaliteta ublažuje melodijska "spona" na podlozi modalne lestvice (frigijski moldur).  b) II stav,  (str.34, takt  31-32) U pogledu afirmacije  tonaliteta, postoji  kontrast izmedju  tonalno stabilnih segmenata (odmorišta) - i onih u kojima je učestalija promenljivost tonaliteta uzrokovala izražajan tonalni razvoj pri čemu su tonaliteti nedovoljno afirmisani (bez  kadencionog obrta ili potpunog obrta – S D T).U tom smislu tonalna „odmorišta“  predstavljaju  kratke epizode u  d molu, F duru i  g molu –  dok ostali tonaliteti imaju prolaznu funkciju. S druge strane takvim dinamičnim  tonalnim  razvojem, dolazi do posredne pojave  polarno udaljenog tonaliteta  Es –dura, prema osnovnom A duru,  što predstavlja  daleki –  šesti  stepen srodstva  i  svojevrsni modulacioni vrhunac u pogledu odnosa tonaliteta. (pogledati u notnom tekstu, II stav  (takt  1- 31 )

Tragovi tradicionalnih modulacionih preokreta - kao i u načinima oblikovanja - mogu da se uoče i na početku trećeg stava. Harmonski odnosi kao i modulatorni tok u klasičnoj formalnoj strukturi (dve četvorotaktne rečenice) sa plagalnim kadencama su tradicionalni: sled tonalteta prvog stepena srodstva ( d – a – C – g – d ), aktivne dijatonske modulacione promene preko toničnog akorda (pogledati u notnom  tekstu  str.br 47 ; od 1-11  takta)

U primeru (br.13) hromatske modulacije se nižu po malim tercama, stvarajući svojevrstan "tonalni krug", koji vodi prema početnom tonalitetu, pri čemu se muzički tok oslanja na figuriranje istovetnih progresija harmonskih funkcija. Ova progresija sadrži dominantu (D) i frigijski akord (F) -  što stvara polarni odnos akorada kinetičkih funkcija. “Draž takve suprotnosti zvučno sasvim nesrodnih akorada zapažena je davno pre romantizma i obilno korišćena u svim tradicionalnim stilovima počev od baroka, u vidu karakteristične veze napolitanskog akorda sa dominantom.“

2)Prelid cis-moll