User:Wedingus01/Sample page

= ሃይማኖት = [[File:Example.jpg|thumb|ኣካል ናይ ዝተሰርዐ መደብ... {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" = መንፈሳውነት =

ሃይማኖት
n for the image.]] ሃይማኖት መብዛሕትኡ ግዜ ከም ማሕበራዊ-ባህላዊ ስርዓት ዝተመደቡ ባህርያትን ተግባራትን፡ ስነ-ምግባር፡ እምነታት፡ ኣረኣእያ ዓለም፡ ጽሑፋት፡ ዝተቐደሱ ቦታታት፡ ትንቢታት፡ ስነ-ምግባር ወይ ውዳበታት፡ ብሓፈሻ ንደቂ ሰባት ምስ ልዕለ-ባህርያዊ፡ ስግረ-ባህርያውን መንፈሳውን ባእታታት ዘተኣሳስር ምዃኑ እዩ ዝግለጽ እዩ[ 1]። እንተኾነ ግን፡እንታይ ምዃኑ ብልክዕ ሃይማኖት ዝገልጽ ማእምራዊ ናይ ሓባር ሓሳብ የለን።
 * }
 * }
 * }
 * }
 * }
 * }
 * }

ብተዛማዲ ሓሳብ ሃይማኖት ማለት እምነት ኮይኑ፡ ኣብ ልዕሊ ሓደ ኣካል ወይ ነገር ልዕለኻ ጌርካ እትቖጽሮ ወይ ድማ እትርእዮ ርእየት እዩ ተባሂ ለጽ ይኽእል እዩ። ደቒ ሰባት ዝኾነ ተቖጻጻሪ ሓይሊ፡ ካብ ኩሉ ፍጥረታት ዝሓየለ፡ ፍሉይ መለኮታዊ ስልጣን ንዘለዎ ናይ ምምላኽ ወይ ኣምልኾ ምሃብ ልምድታት ኣለዎም። ሃይማኖት ካብ ፍጥረት ደቂ ሰባት ዝጀመረ ኮይኑ ክሳብ ሕጂ ብዝተፈላለየ መልክዑ ዝቕጽል ዘሎ እዩ። ኣብ ዓለም ብዙት ሃይማኖታት ኣለዉ። ኣብ ኣምር ሃይማኖታት ሂንዱ፡ ቡድሂዝም፡ ኣይሁድነት፡ ክርስትናን እስልምናን ዝበሃሉ ዝተፈላለዩ ሃይማኖታት ኣለዉ። እዚኦም እቶም ብሰንኪ ዝርገሐኦምን ብዝሒ ተኸተልቶምን መብዛሕትኡ ግዜ ከም ዓለማዊ ሃይማኖታት ዝቑጸሩ ሓሙሽተ እምነታት እዮም።ከም ሺንቶ ኣብ ሃገረ ጃፓን፡ ኮንፉሽያኒዝም ኣብ ሃገረ ቻይና ከምኡ’ውን ዞሮስትርያኒዝም ካልኦት ብርክት ዝበሉ ሃይማኖታት ዓለም ተባሂሎም ክውሰዱ ዝኽእሉ ሃይማኖታት እውን ኣለዉ እዮም። እዚኣቶም ካብ ሃይማኖት ኣይሁድ ዝበዝሑ ተኸታተልቲ ዘለዎ ኮይኖም ግን ከኣ ከምኡ ስፍሓት ዘለዎም ኣይኮኑን።

ኣብ መላእ ዓለም ብገምጋም 10,000 ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ኣለዋ። ካብዚኦም እቶም ኣስታት 84% ካብ ህዝቢ ዓለም ምስ ክርስትና፡ እስልምና፡ ሂንዱነት፡ ቡድሂዝም ወይ ገለ ዓይነት ህዝባዊ ሃይማኖት ዝተኣሳሰሩ እዮም። ኣብ ዝኾነ ሃይማኖት ዘይኣትዉ ሰባት፡ ኣምላኽ የለን ዝብሉን ኣግኖስቲክን ኩሎም ኣካል ናይቲ ብሃይማኖት ዘይተኣሳሰሩ ጉጅለ እዮም። ብዙሓት ምስ ሃይማኖት ዘይተኣሳሰሩ ሰባት ግን ክሳብ ሕጂ ኣብ ዝተፈላለየ ሃይማኖታት ይኣምኑ። ገለ ሰባት መብዛሕትኦም ኣብ ኣፍሪቃን ኤስያን ዝርከቡ ኮይኖም ኣካል ናይቲ "ሓድሽ ናይ ሃይማኖት ምንቅስቓሳት" ዝበሃሉ እዮም።

ብዛዕባ ኣይማኖታት ዘጽንዕ ስነ መለኮት (ግሪኽ theologiʹa, ካብ theo- and -logi) ተባሂሉ ይጽዋዕ። እቲ ኣገባባዊ ስነ መለኮት ኣብ መሰረታዊ ሃይማኖታዊ ኣምርን ተግባራትን ኣተኲሩ የጽንዕ። ምህሮ ስነ መለኮት ብዝተፈላለዩ ምድባት ሰባት፡ ኣብ ዝተፈላለየ ትካላውን ማሕበራውን ኵነታትን ብዝተፈላለየ ዕላማታትን ክካየድ ይኽእል። ፍሉይ ፍልጠት ዘይብሎም ሰባት እውን ብዛዕባ እቲ ዝኽተልዎ ሃይማኖታዊ ትውፊት ዘለዎም ዝምድና ንምግላጽ እቲ ቃል ዝበዝሕ ግዜ ምስ ስርዓተ ትምህርቲ ሃይማኖታዊ ክኢላታት ተተሓሒዙ ይጥቀስ። እዚ ኣምር ኣብ ውሽጢ ዓበይቲ ሃይማኖታዊ ትውፊታት ዓለምና ከይተረፈ፡ ከም ሓደ ፍሉይ ትምህርቲ ወይ ድማ ሞያ ኮይኑ ከገልግል ካብ ዝጅምር ዘመናት ጌሩ ኣሎ። እዞም ናይ ሃይማኖት ምሁራት ወይ ተመራመርቲ ዝገብርዎ ኣገባባት፡ ነቲ ኣስተንትኖ ንስርዓታዊ ስነ መለኮት ትርጉም ሃይማኖት ንምንጻር፡ ንእምነት ወይ ሃይማኖት ንምብራህ፡ ንዶግማታት ብስርዓት ንምቕማጥን ንምምሃርን፡ ንስርዓታት ንምግላጽን ዝዓለመ እዩ። ድሕሪኡ እቲ ስነ-መለኮት ዝብል ቃል መብዛሕትኡ ግዜ ከም ስም ንሳይንሳዊ መጽናዕቲ ክርስትና ይጥቀመሉ ወይ’ውን ብሓፈሻ ምስ ሃይማኖታዊ ስነ-ፍልጠት ተመሳሳሊ ትርጉም ከም ዘለዎ ይቐርብ። ድሕሪኡ ስነ መለኮት ፍሉይ ሳይንሳዊ መጽናዕቲ ዝብል ስያመ እዩ።

ኣብ ታሪኻ ናይ ክርስትያናዊ ሃገራት ተመራመርቲ ስነ መለኮት ካብ ማእከላይ ዘመን ጀሚሮም ኣብ ዩኒቨርሲቲ ናይ ስነመለኮት ንጡፋት ኮይኖም ጸኒሖም እዮም። መብዛሕትአን ኣብያተ ትምህርቲ ስነ መለኮት ዓለም ምስ ሓደ ፍሉይ ሃይማኖት ዝተኣሳሰራ ኮይነን ነቲ ሃይማኖታዊ ትካለን ወይ ድማ ነቲ ናይ ገዛእ ርእሰን ቤት እምነታት ንምምሕያሽ፡ እንተተኻኢሉ ብነቐፌታዊ ሓሳብ ግን ከኣ ብሃናጺ መንገዲ ይሰርሓን።

ምስ ዓለማውነት ብዙሓት ናይ ስነ መለኮት ተመራመርቲ ነቲ ዘጽንዕዎ ሃይማኖት ብገለልተኛን ዕላማዊን መንገዲ ክርእይዎ ይመጹ። መብዛሕትኡ ግዜ ስነመለኮት ዝብል ቃል ንስነፍልጠታዊ መጽናዕቲ ክርስትና ወይ ንሓፈሻዊ ሃይማኖታዊ ስነ-ፍልጠት ንምምልካት  ዝጥቀመሉ ይጥቐምሉ። ሽዑ ስነ-መለኮት ንሓደ ዝተወሰነ ዓይነት ሳይንሳዊ መጽናዕቲ ዝገልጽ ስም እዩ።

ብኣንጻሩ ኣብ ዓለማዊ ስነ-ፍልጠት ሃይማኖት "ስነ-መለኮት" ዝብል ቃል ከም መመሳሰሊ ቃል "ሳይንስ ሃይማኖት" ሳሕቲ እዩ ዝጥቀመሉ። ብኣንጻሩ ብዙሓት ሊቃውንቲ ሃይማኖት ንሃይማኖታውያን ሰባት ብዛዕባ መለኮታዊ ዘለዎም እምነታትን ጽውጽዋያትን ዝገልጽ ቃል ጌሮም እዮም ዝሓስብዎ። በዚ መሰረት ኣብቲ ሽዑ ግዜ ስነ መለኮት ስም ናይ ሓደ ዓውዲ ከም ስነፍልጠታዊ መጽናዕቲ ተገይሩ ይውሰድ ነይሩ።

ሃይማኖት ክርስትና
ሃይማኖት ክርስትና ብኣስታት ቅድሚ 2000 ዓመት ዝተቕልቀለ ሃይማኖት ኮይኑ ብመሰረት ርድኢት ኣመንቲ ክርስትና፡ እየሱስ እቲ ተስፋ ዝግበረሉ ክርስቶስ ዝተሰምየ መድሓኒ-ዓለም ወይ ድማ መሲሕ እዩ ተባሂሉ ይእመን። ብተወሳኺ ክርስቶስ እቲ እንኮ  ወዲ ኣምላኽ  እዩ ኢሎም ዝኣምኑ ኣለዉ። እምነት ክርስትና ኣስታት 2.4 ቢልዮን ሰዓብቲ ዘለውዎ፡ ኣብ ዓለም እቲ ዝበዝሑ ተኸተልቲ ዘለውዎ ሃይማኖት እዩ። ቕዱስ ጽሑፍ ናይ ኣመንቲ ክርስትና መጽሓፍ-ቅዱስ ተባሂሉ ይጽዋዕ። መጽሓፍ-ቅዱስ ንብሉይን ሓድሽን ኪዳናት ዝጠቓለለ እዩ። ንህይወት የሱስ ብዝምልከት ኣብቲ ሓድሽ ኪዳን ከነንብቦ ንኽእል።

መሰረት እምነት ክርስትና፡ ኣምላኽ ሓደ እዩ ግን ከኣ፡ ብሰለስተ ዝተፈላለየ መስልታት ክገሃድ ይኽእል፡ ከም ፈጣሪ ማለት ኣቦ፡ ከም ሰብ ኮይኑ ዝነብር ዝነበረ ወዱ፡ እየሱስ ክርስቶስ፡ ከምኡ ውን ከምቲ ንሰባት ኣኽእሎን ሓይልን ዝህብ መንፈስ ቅዱስ። ነዚ ስሉሳዊ ባህሪ'ዚ ኸኣ ሰብ ከም ስሉስ-ኲርናዕ ጌሩ ይገልጾ። ኣብ እምነት ክርስትና፡ መስቀል ኣገዳሲት ሕላገት እያ። ኣብ ኩሉ ቤተ-ክርስትያን ውን ንረኽባ።

እየሱስ ኣብ መስቀል ሞይቱ፡ ደጊሙ ግን ተንሲኡ እዩ። ብዙሓት ኣመንቲ ክርስትና የሱስ ሓደ መዓልቲ፡ ክምለስ ምዃኑ ይኣምኑ። ተመሊሱ ውን ንሰባት ሓደው ንህይወት ምስ ኣምላኽ ኣብ ሰማይ ወይ ውን ንህይወት ኣብ ገሃነመ-እሳት ክፈርዶም`ዩ ኢሎም ውን ይኣምኑ። ካልእ ኣብ እምነት ክርስትና ኣገድሲ ዝኾነ ነገር ምሕረት እዩ። ወዲ-ሰብ እከይ ወይ ሰናይ ንኽገብር ናይ ሕርያ ነጻነት ኣለዎ ይኹን እምበር እቲ ጌጋ ብምግባር ዝሓጠየ ሰብ፡ ምሕረት ይረክብ እዩ። ብመሰረት እምነት ክርስትና፡ ነፍሲ-ወከፍ ፍጡር ወዲ-ኣዳም፡ ኣምላኽ ዝፈጠሮ እዩ። እዚ ኸኣ`ዩ ንደቂ-ሰባት ሓደን ማዕረን ክብሪ ክህልዎም ዝገብር። ምህሮ ክርስትና ክርስትያናውያን ብሰለስተ ኣካል ዝግለጽ ግን ሓደ ኣምላክ ይኣምኑ። እግዚኣብሄር ሓደ እዩ ኣብ ሓደ እዋን ግን ኣቦን ወልድን መንፈስን እውን እዩ ይብሉ። ብካልእ ኣገላልጻ "ስላሴ" እዩ ተባሂሉ ይፍለጥ። እየሱስ ክርስቶስ ንሰባት ዘድሕንን ኣምላኽ ብሓቂ እንታይ ምዃኑ ዘርኢን ወዲ ኣምላኽ ምዃኑ ይኣምኑ። ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ሓደ እዋን ሰብን ኣምላኽን እዩ እዚ ማለት ኣምላክ እዩ ኣብ ምድሪ ከሎ ድማ ከም ሰብ ስለዝተመላለሰ ሰብ እውን እዩ። እየሱስ ሞይቱን ካብ ሞት ውን ተንሲኡን`ዩ ዝብል ርድኢት፡ እምነ-ሰረት እምነት ክርስትና እዩ።

ኣብ ህልውና እቲ ዝሓየለ ሓይሊ ፍቕሪ እግዚአብሔር እዩ፥ግናኸ ንኣምላኽ ዝጻረር ክፉእ ሓይሊ ድያብሎስ እውን ኣሎ። ሰብ ከምቲ ኣምላኽ ዝደልዮ ምሉእ ብምሉእ ኣይነብርን እዩ፣ ብዙሕ ግዜ ነቲ ምልክት ይስሕቶ። ሓጢኣት ይበሃል። ብዙሓት ክርስትያናት ከም ዝብልዎ ናይ መጀመርታ ሓጢኣት ኣሎ። እዚ ማለት ሰብ ሓሓሊፉ ሰናይ ተግባራት ክገብር ይኽእል እዩ ፥ግናኸ ብመሰረቱ ተጎዲኡ አምላኽ ዝደልዮ ከይደሊ እዩ። ሰብ ካብ ኣምላኽ በዚ ኸኣ ካብ ብጾቱ ርሒቑ ንፍጥረት ይጎድእ ኣሎ። እዚ ኩሉ ሰብ ዝወረሶ ነገር እዩ፣ ማለት ባህርያዊ እዩ።

ድሕነት ኣብ ክርስትና ኣገዳሲ ኣምር እዩ። እግዚኣብሄር ንሰብ ካብ ሓጢኣትን ሞትን የድሕኖ እሞ ንፍጥረት ናብቲ ቅድሚ ሰብ ብኃጢኡ ምጉዳእ ዝነበረ ይመልሶ ማለት እዩ። ድሕነት ብህይወትን ሞትን ትንሳኤን ኢየሱስ ክርስቶስ እዩ ዝፍጸም። ብመሰረት ክርስትና ኢየሱስ ተሰቒሉ ሞይቱ ግን ኣብ ሳልሳይ መዓልቲ ተንሲኡ። እቶም ክርስትያን ዝኾኑ ድማ ብጥምቀትን ድራር ጐይታን ብኢየሱስ ክርስቶስ ብምእማንን ኣብዚ ይካፈሉ። ድሕነት ካብ እግዚኣብሔር ዝመጽእ ጸጋ ማለት ብነጻ እትረኽቦ ነገር እዩ።

ትርጉም ሃይማኖት https://www.merriam-webster.com/dictionary/religion.

Here is a citation to a news article.

Here is a template for facts that lack a citation.

Here is a link to the page for Wikipedia founder Jimmy Wales. The text displayed for the link can be customized like this. When links go to pages that do not exist, they appear red, like this.

This is a subsection heading

 * Bulleted list item 1
 * Bulleted list item 2

You can make text bold or italic when needed.


 * 1) Numbered list item 1
 * 2) Numbered list item 2

External links section
Example external link