User:Wokusima

SURA YA KWANZA VYAMA VYA WAFANYAKAZI

I.	Maana ya Vyama vya Wafanyakazi Vyama vya wafanyakazi ni umoja wa hiyari baina ya wafanyakazi pamoja na viongozi wao kwa ajili ya kulinda na kutetea maslahi yao. Ni umoja wa wafanyakazi waliojiunga pamoja kulinda na kutetea malengo yao ya pamoja. Wafanyakazi wanashauriwa kuunda au kujiunga na vyama vya wafanyakazi kulinda haki zao dhidi ya wajiri. Kutekeleza jukumu la kujiunga na vyama vya wafanyakazi linatiliwa mkazo zaidi na shirika la kimataifa la kazi (ILO) lililo na kibarua cha kusimamia/kushughulikia mambo yote yanayohusiana na kazi (LHRC Ripoti, 2016). II. Vuguvugu la Vyama vya Wafanyakazi Vuguvugu la wafanyakazi kudai haki zao zilianzia huko ulaya mnamo karne ya 19 kipindi cha mapinduzi ya viwanda. Katika kipindi hicho mabwanyenye waliwatumikisha wafanyakazi viwandani kwa kuwalipa ujira mdogo. Mazingira ya kazi yalikuwa magumu mno na hatarishi kwa wafanyakazi. Mfanyakazi hakunufaika na jasho lake ila mabwanyenye. Hali hii ilizidi na kupelekea wafanyakazi kuanzisha vuguvugu kudai haki zao. Vyama vya wafanyakazi tunavyoviona leo ni matokeo ya vuguvugu hilo. Tangu karne ya 18 mpaka leo uhusiano baina ya mwajiri na mwajiriwa umekuwa wa kutilia shaka. Mwajiri siku zote anataka kuwekeza mtaji kidogo na kuzalisha zaidi kuliko nguvu aliyowekeza. Mwajiriwa anapenda kuona analipwa ujira mzuri sawa na jasho lake kutimiza haja na malengo yake katika maisha. Katika mgogoro wa namana hii, umoja wa wafanyakazi hauhepukiki. Dhima kuu ni kulinda maslahi yao.

III. Dhima Za Vyama Vya Wafanyakazi. •	Vyama vya wafanyakazi vinalenga zaidi kutetea utekelezaji wa viwango bora vya ajira kwa wafanyakazi vilivyowekwa kwa mujibu wa mikataba ya kimataifa ya ILO (ILO Conventions) na Sheria Ya Ajira Na Mahusiano Kazini (SAMKA) Na. 6/2004 pamoja na kanuni zake. •	Hutetea maslahi ya wafanyaakazi kupitia majadiliano ya pamoja. •	Kutetea mazingira bora ya utendaji kazi na vigezo katika mikataba. •	Kuimarisha mahusiano mazuri baina ya mwajiri na mwajiriwa. •	Kutumia nguvu ya pamoja inapobidi kushinikiza utekelezaji wa makubaliano ya pamoja pamoja na kuibua madai mapya kwa niaba ya wanachama. •	Kusaidia kutatua migogoro mahali pa kazi. •	Kutetea usalama na afya mahali pa kazi. •	Kuingia au kufunga mikataba ya hali bora inayolenga kukuza maslahi ya mfanya kazi.

IV. Uhuru wa Kujiunga/Kujumuika •	Uhuru wa Kujumuika ni moja ya haki inayolindwa kwa mujibu wa Ibara ya 20(1) ya Katiba ya Jamuhuri ya Muungano wa Tanzania, 1977 na kusimamiwa vyema na Sheria ya Ajira na Mahusiano Kazini Na. 6/2004 pamoja sheria mbalimbali za kimataifa. •	Kila Mfanyakazi aliyeajiriwa anayohaki ya kuunda na kujiunga na Chama cha Wafanyakazi pamoja na kushiriki katika shughuli halali za Chama chake (Kifungu cha 9(1)(a)(b) SAMKA Na. 6/2004) Hata hivyo uhuru huu umeweka mipaka kwa baadhi ya Wafanyakazi wafuatao;- a)	Hakimu anaweza kuunda au kujiunga na Chama cha maafisa wa Mahakama pekee,

b)	Mwendesha Mashitaka anaweza kuunda au kujiunga na Chama cha Waendesha mashitaka au watendaji wengine c)	Mfanyakazi meneja Mwandamizi, ambaye kwa nafasi yake kazini anatengeneza sera kwa niaba ya Mwajiri na ana mamlaka ya kuingia katika makubaliano ya pamoja na Chama cha Wafanyakazi kwa niaba ya Mwajiri, anaweza asijiunge na Chama cha Wafanyakazi wasio Mameneja Waandamizi.

V.	Haki Na Uhuru Wa Kujumuika Pasipo Kubaguliwa Sheria ya Ajira na Mahusiano Kazini namba 6/2004 inatoa kinga ya kutobaguliwa kwa mfanyakazi anayetekeleza haki hii (kujumuika) na kwa mtendaji au kiongozi wa Chama au Shirikisho, anapotekeleza majukumu yake halali. Katika Kifungu cha 9(3)(a)(b)(c) na 9(4) SAMKA Na. 6/2004 inasema; •	Mtu yeyote haruhusiwi kufanya ubaguzi kwa mfanyakazi kwa sababu mfanyakazi huyo ametekeleza au alitekeleza haki yoyote chini ya Sheria hii (SAMKA Na. 6/2004) au sheria nyingine inayosimamiwa na Waziri; •	Ni mwanachama au alikuwa mwanachama wa chama cha wafanyakazi; au ameshiriki au alishiriki katika kazi halali za chama. •	Mtu yeyote haruhusiwi kufanya ubaguzi, kwa mfanyakazi wa chama cha wafanyakazi au shirikisho kwa kukiwakilisha au kushiriki katika kazi halali za chama. Pia, sheria inasema kuwa, haitakuwa sababu ya haki kusitisha ajira ya mfanyakazi kwa sababu kwamba amejiunga au alijiunga kwenye chama chochote cha wafanyakazi; au ameshiriki katika kazi halali za chama cha wafanyakazi, ikijumuisha mgomo halali Kifungu cha 37(3)(a)(iv)(v).

VI. Haki Za Mwanachama •	Kulipia ada ya mwezi kama Kifungu cha 61 cha SAMKA Na. 6/2004 kinavyoeleza. •	Kuchaguliwa kuwa kiongozi/mwakilishi katika tawi, mkoa na hata taifa

•	Kila tawi litakuwa na viongozi wake na wajumbe wa kamati ya utendaji kulingana na katiba ya chama na kwa kuzingatia kifungu cha 62(1)(a)(b)(c)(d) cha SAMKA Na. 6/2004 •	Kuwakilishwa katika mgogoro wowote na mwajiri.

VII. Wajibu wa Viongozi Wawakilishi wa Tawi Katika Kifungu cha 62(4)(a)-(h) Sheria ya Ajira Na Mahusiano Kazini namba 6/2004 imeeleza kuwa wawakilishi wa chama cha wafanyakazi watatakiwa kufanya kazi zifuatazo; Kuwakilisha wanachama katika malalamiko na mashauri yahusuyo nidhamu; Kutoa uwakilishi kwa niaba ya wajumbe kuhusiana na kanuni; afya na usalama na hali nzuri; Kushiriki katika uzalishaji katika sehemu ya kazi; Kukiwakilisha chama cha wafanyakazi katika uchunguzi na upelelezi unaofanywa na wapelelezi kwa mujibu wa sheria zozote za kazi; Kumwangalia mwajiri kama anafuata sheria za kazi; Kufanya kazi za chama cha wafanyakazi chini ya katiba ya chama; Kuendeleza uhusiano mzuri; na Kufanya kazi nyingine au wajibu uliokubaliwa na mwajiri.

VIII. Haki za Wawakilishi/Viongozi wa Tawi Vifungu vya 62(5) na 63 vinaeleza kuwa;

	Wawakilishi wa chama cha wafanyakazi watakuwa na haki ya kupewa muda wa malipo wa ziada kufanya kazi yoyote iliyotajwa katika kifungu cha 62 kifungu kidogo cha (4) hapo juu. 	Pia, mwajiri atalazimika kutoa likizo ya malipo ya kawaida kwa – 	Wawakilishi wa chama waliotajwa katika Kifungu cha 62 kuhudhuria kozi zinazohusiana na kazi zao;

	Washika ofisi wa (i)	Chama cha wafanyakazi kilichosajiliwa, kufanya kazi za ofisi zao; (ii)	Shirikisho lililosajiliwa, ambalo wawakishilishi wa chama wanaingia kutenda kazi za ofisi yao.

IX. Utaratibu wa Kufuata Ili Kutekeleza Haki za Chama Chama kikitaka kufanya mkutano au kuendesha mafunzo kwa wanachama wake au viongozi wa tawi au viongozi wa chama au wawakilishi wa wafanyakazi wakitaka kukutana na mwajiri, itawapasa kufuata utaratibu uliowekwa kwa mujibu wa Kifungu cha 64. Kwa maana hiyo; Chama chochote cha wafanyakazi kitamtaarifu mwajiri katika muundo uliowekwa kwamba kinataka kutumia haki zake kilichopewa katika sehemu kisheria. Ndani ya siku 30 baada ya kupokea taarifa, mwajiri atalazimika kukutana na chama cha wafanyakazi kuhitimisha mkataba wa hiari unaotoa haki na kuratibu jinsi gani haki hiyo inaweza kutekelezwa. Kama hakuna makubaliano au mwajiri atashindwa kukutana na chama cha wafanyakazi ndani ya siku 30, chama kinaweza kupeleka mgogoro kwenye Tume kwa upatanishi. Kama upatanishi utashindwa kutatua mgogoro, chama cha wafanyakazi kinaweza kupeleka mgogoro kwenye Mahakama ya Kazi ambayo itatoa amri inayofaa.

X.	Kujitoa Katika Chama Soma (Kifungu cha 61(4) na (5)) Mfanyakazi anaweza kufuta ruhusa kwa kutoa taarifa ya maandishi ya mwezi mmoja kwa mwajiri na chama cha wafanyakazi. Kama mwajiri atafuta ruhusa chini ya kifungu cha 61 kifungu kidogo cha (4), mwajiri atalazimika kuacha kufanya makato baada ya kuisha kwa taarifa.