User:Xhesila

QYTETI I RRËSHENIT

SITUATA E PËRGJITHSHME E QYTETIT

Rrësheni është kryeqendra apo qendra administrative e Bashkisë Mirditë. I pozicionuar në zonën verilindore të Shqipërisë, kufizuar në Veri me Pukën dhe Kukësin, në Veri-Lindje me Kukësin dhe Dibrën, në Jug-Lindje me Matin e Kurbinin dhe në Perëndim me Lezhën. Territori është përhapur mbi 78 000 ha. Qyteti Rrëshen si pjesë e bashkisë së Mirditës dhe Qarkut Lezhë dhe shtrihet në një hapësirë ku kufizohet në Veri, mes rrjedhjes së mesme të lumit Fani i Madh dhe të Fanit të Vogël, në Jug: Kulmja e Dervenit, Pragu i Prosekut, në Lindje-Juglindje: Laku i Shkallgjanës dhe  në Perëndim: Pragu i Livadhësit, mali i Dervenit. Qyteti i Rrëshenit, qendra administrative e Mirditës, është krijuar si i tillë më 25 prill të vitit 1949. (Burimi: mirdita.com) Pas vitit 1949 rrethi i Mirditës për afërsisht 20 vjet kishte 4 lokalitete: atë të Rrëshenit, Rubikut, Shpalit e Selitës; dhe 3 lokalitete mirditore jashtë kufijve administativë të tij: i Gjegjanit (me Pukën), i Kashnjetit (me Lezhën), i Fanit (me Kukësin). Pikëprerja që do të krijonte me austostradën Durrës-Kukës rruga e re për Burrel do të ishte dhe si një nyje re e zhvillimit të Rrëshenit. HISTORIKU I KRIJIMIT TE QYTETIT Qytetet kanë kohët e tyre, që mund të zënë fill me antikitetin, mesjetën, apo fillimet e shekulli 20, si stacione të historisë qytetëse. Kurse Rrësheni ka vetëm dy kohë, atë të fëmijërisë së vet në vitet 1950, dhe këtë të sotmen. Historia e Bashkisë Rrëshen formohet hap pas hapi që me hapjen e shkollës së parë shqipe 1906 në Kodër Rrëshen. Qyteti i Rrëshenit u krijua më 15 prill 1949, si qendër e rrethit të Mirditës, e cila, deri në atë kohë, kishte qenë në Shpal, si Nënprefekturë. Më parë, Rrësheni ishte jo vetëm një nga fshatrat më të mëdhenj të zonës së Kthellës, por edhe një qendër e vogël tregtare, zejtare, me 3-4 dyqane që administroheshin nga vendësit, në bashkëpunim me tregtarë shkodranë e krutanë. Rrësheni është qyteti i dy unazave përgjatë përrenjve Zme dhe Lumth.dhe ka “pronë”  6 ura mbi tre përrenjtë (rast unikal për përmasat e këtij qytetit). Qyteti fillon me urë dhe përfundon po me urë.Në atë kohë kishte aq pak gjëra për t’u shënuar, një rrugë kryesore, vetëm një, që tani mban emrin “Shën Vinçensi”, që niste tek Ura e Sotirit e përfundonte tek Ura e Jakajve e ku në dy anët e saj ishin: ndërmarrja tregtare dhe ajo e grumbullimit, kompleksi i dyqaneve ushqimore dhe artikujve të përzier, postë-telegrafia, komunalja, hoteli i vjetër dykatësh, restoranti, veranda verore e birrarisë, mapo-ja me artikuj të veshëmbathjes.(Burimi: “Rrësheni 70 vjet qytet” -Ndue Gega) Ishin gjithnjë të frekuentuar: supermarketi i zarzavateve, taverna në bodrum, dyqani i artikujve me çmim të lirë ,libraria, farmacia e Ndoc Zezajt, ëmbëltorja etj. Materniteti dhe klinika e parë dentare në fillim qenë vendosur në kullën e Jakajve, e cila kishte dhe pusin publik. Pra, pjesa më e madhe e shërbimeve kryheshin në atë që sot mund të quhet si e vetmja rrugë muze e qytetit. Rrësheni ndërroi pamje me 1970, kur u ndërtua sheshi që sot mban emrin e rilindasit të shquar, Abat Prend Doçit. Buldozerët e mëdhenj zunë të sheshonin “arën” ku do të konturohej sheshi, për t’u ndërtuar njëherësh dhe Pallati i ri i Kultutrës, Hoteli i Ri, godina e Bashkisë, pallati i madh gjatësor, me katin e parë shërbime ( libraria, sigurimet shoqërore etj.) Ky ishte një “bum” për Rrëshenin, që dalëngadalë po e hiqte pelerinën e fshatit për të veshur atë të qytetit. Po në atë kohë u ngriten bustet dhe Rrësheni nga gazetarët nisi të quhej “Qyteti i Busteve”. Qyteti ka njohur dy popullata të tij. Atë të parën, themeluesen, nëpunësit që erdhën nga Shpali, si dhe familjet rrëshenase, që u bënë streha për fillimin e qytetit. Në vitet 1960-1970 banorët ishin më së shumti zyrtarë të administratës, mirditorë e të ardhur nga rrethet, gollobordas, meqë qyteti po ndërtohej, dhe sidomos shumë oficerë të ushtrisë e të sigurimit. Prej ndërmarrjeve shtoheshin banorët, shumë prej tyre specialistë nga rrethe të tjera, inxhinierë, ekonomistë, teknologë etj. Gjithashtu u krijuan dhe zonat tregtare, e grumbullimit, e ndërtimit, e ujërave, e përpunim-drurit, komunale, pyjore, bujqësore, SMT-ja, rruga-ura, parku i mallrave, fabrika e pasurimit të bakrit, rezerva e shtetit, dega e farnave, etj. Qyteti kishte dhe dy zonat e tij industriale, njëra te “Ura e Fanit” dhe tjera të “Grumbullimi”. Kishte po ashtu stacionin bujqësor, stacionin e trenit dhe stacionin metereologjik.E gjitha kjo krijoi zejet dhe punëtorinë e qytetit. Banorët e qytetit nuk janë ata që ishin, jo vetëm se vdesin e lindin brezni, as se ndodhin lëvizje demografike normale, por se nga 90-ta Rrëshenit i ka mbetur vetëm një bërthamë nga popullata e vjetër themeluese e tij, pasi në këtë tranzicion shumë familje kanë lëvizur e shumë të tjera kanë ardhur.Nuk mund të thuhet sa kjo i ka bërë mirë qytetit në çastin e dhënë, por mund të thuhet pa frikë se i ka vlejtur shumë qytetërimit shqiptar të mijëvjeçarit të ri.Ka patur disa identitete kulturore ky vend, për mbarë Mirditën e më gjerë. Është natyrisht arsimi, shkolla e parë, që këtu është shumë më e vjetër se qyteti, hapur aty nga viti 1901 prej Dom Mark Vasës. Dioqeza e Rrëshenit dhe Katedralja përbëjnë selinë qëndrore kishtare të Mirditës, Matit, Bulqizës e Peshkopisë.Prej kohësh antike kishte ardhur tradita e vreshtarisë, që në kohët moderne kulmon me vreshtën e Bukmirës dhe verën “Arbri”, nga më të kërkuarat e tregut shqiptar. Ndokush mund të shënonte, krahas këtyre identiteteve, dhe qytetarinë e bakrit, zeja më e spikatur ndër mirditorë qysh nga koha ilire; porse ajo do të kishte një tjetër “kryeqytet” të vetin, Rubikun.

DEMOGRAFIA

Bashkia e Rrëshenit numëron 16.187 banorë. Referuar moshës mesatare, mosha 15-45 vjec ka numërin më të madh të banorëve. Ndërsa mosha e tretë mbi 65 vjeç është në numër më të reduktuar, në 1022 persona, nga këto 482 meshkuj dhe 540 femra. Në vitet e krijimit të tij popullësia ishte rreth 400 banorë ,me pas në vitet 2000 arrinte shifrën e 8520 banorëve ,ndërkohë që në 2017 arriti shifrën e 16.187 banorëve. Por si tendencë për sa i përket lëvizjeve apo ndryshmeve demografike Rrësheni luhatet prej vitesh tek shifra e 8 mijë banorëve, shifër kjo e stabilizuar, pavarësisht largimeve në drejtim të rajoneve të tjera apo jashtë shtetit. Migrantët e kthyer - 139 827 Persona Ka një kundërbalancim të numrit të banorëve që rrjedhin nga zonat e thella malore dhe që kryesisht vendosen në këtë qytet.Nga përbërja kombëtare, 99% e popullsisë në Rrethin e Mirditës është autoktonë. Nga përbërja fetare popullsia e Bashkisë Rrëshen në masën 98% është e fesë katolike, tregues i së cilës janë prezenca e objekteve katolike të kultit në të gjitha fshatrat dhe Katedralja Katolike. PIKËPAMJA FIZIKE Rrësheni nga pikëpamja morfologjike ose hapësira fizike është territor malor. Lartësia mesatare mbi nivelin e detit është 557 m. Kjo lartësi në pamje të parë duket si kodrinore, por dendësia e copëtimit horizontal 7-8 km/km2 e justifikon këtë lartësi. Rrësheni ka një ekspozicion të veçantë, me lartësi që variojnë nga 83 – 118 m mbi nivelin e detit. Lartësia mbi 80 m mbi nivelin e detit e deri në 2121m (Maja e Kunorës) janë treguesit e kontrasteve shumë të mëdha të relievit. Duke e parë nga lart ,Rrësheni ka afersisht trajtën e një amfiteatri nga periferia drejt qendrës.Kuota më e ulët është 75 m mbi nivelin e detit. Ka privilegjin natyror, pasi rrethohet nga tre përrenj me ujë të vazhdueshëm gjatë gjithë vitit, të cilët janë: Zmeja, Lumthi dhe Përroi Ferraz. Kufizohet nga lagjet tradicionale që përbëjnë fshatin Fushë – Lumthi: Kaçorraj, Reç dhe Kolsh. Ka një klimë mesdhetare kodrinore. Sasia mesatare vjetore e reshjeve është 1600 mm me temperaturë mesatare vjetore 13.3 oC. .(Burimi: “Rrësheni 70 vjet qytet” -Ndue Gega) POTENCIALE FIZIKO-NATYRORE Duke pasur potenciale të mëdha natyrore vreshtaria paraqet veprimtarinë prodhuese më kompetitive dhe mjaft atraktiv për vendin, rajonin si dhe më gjërë. Rrësheni ofron mundësi të zhvillojë një vreshtari me një siperfaqe mbi 1900 ha tokë. Zona malore mbi lartësinë e kultivimit të hardhisë, përdoret efektshëm për kultivimin e pemtarisë si dhe të zhvillimit të një bujqësie biologjike.

Të nivelit “bio”, sigurohet edhe prodhimi i produkteve blegtorale pasi rrethi i Mirditës dhe Bashkia Rrëshen meqë kjo bashki përbën rreth 1/3 e sipërfaqes së tokës dhe afro ½ e popullsisë të rrethit, kanë një sipërfaqe të madhe të kullotave alpine, bazë e mirë për prodhime cilësore blegtorale. Tendencë është zhvillimi i blegtorisë së imët, pasi prodhimi i mishit, qumështit dhe sidomos i djathrave, përbëjnë një “kurs” të ri të të ushqyerit të popullsisë dhe kërkesave të tregut preferencial.Interesante është edhe tendenca e shtimit të bletarisë, ku numri i koshereve të bletëve është dyfishuar brenda këtyre dy viteve të fundit. Prirje në rritje vihen re edhe në ngritjen e komplekseve të rritjes dhe mbarështimit të shpendtarisë, si dhe të rritjes së derrit. Këto janë dy aktivitete ekonomike me një konsum të madh dhe tradicional të popullsisë së tij. Vitet e fundit vihet re zhvillim tejet i mbarë i pylltarisë si dhe mbrojtja e tyre. Me pyjet do të jenë të lidhura shumë probleme ekologjike, si dhe prodhimet pyjore, përpunimi i frutave të pyllit për prodhimin e lëngjeve vitaminor që përben elisirin e pijeve bashkohore, si dhe zhvillimin e gjuetisë sportive etj.

POTENCIALE UJORE

Rrësheni është gjithashtu një zonë e pasur me burime natyrore si pyje, vendburime minerare, burime hidrike me potencial ujitës e hidroenergjitik. Në territorin e saj veprojnë 16 subjekte me leje minerare aktive, nga këto 15 me leje shfrytëzimi dhe 1 me leje kërkim-zbulimi. Sipas llojit të mineralit ato ndahen në 4 leje për mineralin Bakër, 7 leje për Bazalte, 2 leje për Gëlqerore, 2 leje për Krom, 1 leje për mineralet Ultrabazike. Territori që mbulojnë lejet minerare është 20.1618 km2 (2.3% e territorit), nga këto 11.4508 km2 nga lejet e shfrytëzimit dhe 8.71km2 nga lejet e kërkim zbulimit. Qyteti përshkohet nga disa arterie lumenjsh si Lumi i Fanit që përbëhet nga dy degë, Fani i Madh dhe Fani i Vogël.Këta lumenj kanë kapacitete të mëdha hidroenergjitike ende të pashfrytëzuara si duhet.Rrjeti kullues shumë i amortizuar,pjerrësia e terrenit dhe mungesa e investimeve për rregullimin e regjimit ujor në parcela ndikojnë në shtimin e gërryerjeve dhe degradimin e vazhdueshëm të tokave.

Sipas të dhënave të zyrës së kadastrës, fondi i tokës është gjithsej 86710 ha, prej te cilave shumicën ose 64216 ha (74%) e përbëjnë pyjet, 11910 ha (13.7%) toka jobujqësore, 6284 ha (7.2%) toka bujqësore nga të cilat 5467 (6.3%) ha toka arë, 541 ha për pemëtari dhe 276 ha vreshta. Kullotat zënë 4015 ha, nga të cilat 3758 ha natyrore dhe 257 ha të kultivuara. Në përgjithësi fermerët kanë pak tokë, por ka edhe fshatra e fermerë sidomos në njësitë Rrëshen e Kthellë që kanë toka të mjaftueshme. Toka shtetërore zë 80392 ha ose 92.7% të sipërfaqes së tokës. Blegtoria dhe bujqësia janë dy nga drejtimet kryesore të ekonomisë së rrethit të Mirditës. Sipërfaqja e kullotave dhe pyjeve është e konsiderueshme dhe janë të përhapura bimët mjekësore e tanifere. Për sa i përket kulturave bujqësore, kultivohen drithërat, perimet, patatet e fasulet, vreshtaria, foragjeret, pemët frutore, arrorët. Këtu peshën kryesore e mbajnë foragjeret. Gjithashtu edhe vreshtat, për shkak të kushteve të përshtatshme klimatike dhe sigurimit të zinxhirit të prodhimit janë të përhapura. Kushtet klimatiko-tokësore të kësaj zone janë të përshtatshme për mbarështimin e të imtave, gjedhit për mish, bletarisë, derrit e shpendëve.

INDEKSI I ZHVILLIMIT URBAN DHE CILËSIA E JETËS

Qyteti i Rrëshenit mund të themi është i jetueshëm optimalisht, ndaj dhe ka patur gjithnjë balancim numerik të popullatës së migruar apo të emigruar me atë të ardhur. Fakti është se në qytet e fshat asnjë hyrje apartamenti apo banese nuk është e abandonuar.Ka tendencë për ndërtime të reja si në qytet dhe fshat. I krijuar në vitet e para të pasçlirimit, aty nga viti 1949, Rrësheni ka provuar kulme dhe rënie, urbanizim dhe rrënim, ngjitje-ulje, mirëqenie dhe depresion ekonomik e social, ku dukuritë e negativitetit u shfaqën në vitet e post-komunizmit anarshist, me rënie ekonomike, papunësi, mungesë strehimi e zhvillilmi.etj.Në zonën përreth qytetit janë krijuar lagje të tëra me ndërtime të reja tip vilash 2 e 3 katëshe. Mozaiku ndërtues i qytetit përbëhet nga pallate të tipit të para ’90-s me tulla dhe parafabrikat, që e bën të nevojshme ndërhyrjen në fasadat e eroduara, në pallate të reja e vila të ndryshme, si dhe ne një sërë ndërtimesh biznesi, apo qendra kulturore, administrative e sociale. Dy portat hyrëse dhe dalëse të qytetit janë ura e Fanit dhe ura e Zmesë .Deri në vitin 1990 territoret përreth ishin polet e zhvillimit ekonomik të qytetit Rrëshen. Parku i mallrave ,ndërmarrja e mirëmbajtjes ,ndërmarrja pyjore ,magazinat e grumbullimit ,të ndërmarrjes tregtare etj ishin përreth këtyre dy urave.Si “zemra e Mirditës”, Rrësheni, do mund të organizohet gjithnjë e më mirë në pikëpamjen urbane, sistemimit të plotë të nyjeve lidhëse si me rrugën e Kombit apo rrugën Rrëshen-Klos i Matit, rrugën e Lurës turistike e me radhë.

KULTURA, TRADITA, KULINARIA ,SPORTI

Të flasësh për traditat, zakonet, doket shqiptare nuk është aspak e lehtë, pasi kjo trashëgimi mijëravjeçare e krijuar prej popullit shqiptar është jashtëzakonisht e pasur dhe e larmishme. Nga pikëpamja etnografike, Shqipëria, me të gjitha trevat e saj, duke përfshirë edhe ato që sot ndodhen jashtë kufinjve shtetëror, ndahet në dy zona të mëdha, kufiri ndarës i të cilave është lumi Shkumbin. Siç dihet, sipër tij është përcaktuar zona etnografike gege dhe poshtë tij zona toske. Pavarësisht se të dy zonat i përkasin të njejtës etni, midis tyre shfaqen dallime dialektore dhe etnografike të dukshme. Gjithashtu, brenda këtyre dy ndarjeve të mëdha, sipas krahinave, ndonjëherë edhe lokaliteteve më të vogla, studiuesit kanë përcaktuar edhe dallime të tjera. Rrësheni bën pjesë në ndarjen etnografike veriore apo gege, duke trashëguar kështu disa karakteristika të përgjithshme të folklorit shqiptar të zonës si në pikëpamje të muzikës së kënduar, të isntrumenteve, ashtu edhe të tipologjisë. Të gjitha këto veçori paraqiten në mënyrë më të sintetizuar në këngët rituale të dasmës. Konkretisht, kur flitet për dasmën mirditore nuk mund të anashkalohen disa faktorë të ndryshëm që kanë përcaktuar veçoritë tipologjike të saj, duke filluar nga faktorët historikë e deri tek ato gjeografikë. Padyshim se një nga pasuritë më të rëndësishme turistike të zonës së Mirditës, konsiderohet dasma tradicionale si dhe folklori i pasur i kësaj treve.Dasma është një rit i lashtë dhe çdo popull e trajton atë sipas mënyres dhe zakoneve të tij, por sa do të ndryshme të jenë këto zakone, baza e tyre mbetet e përbashkët. Popujt e mbështesin ritin e dasmës në folklorin e tyre, i cili e shoqëron ritualin në të gjitha momentet e tij. Këto, të gjitha së bashku, e bëjnë dasmën një ngjarje të paharrueshme. Dasmat festohen në të gjithë vendin me një larmi të madhe zakonesh, kostumesh, këngësh e vallesh, të cilat shërbejnë për krijim e atmosferës festive. Dasma Mirditore është një ndër manifestimet më të veçanta të traditave të shumta e të pasura mirditore. Në tërësinë e trashigimisë folkloristike, këngët e dasmës përbëjnë një nga ciklet më interesante për gjërësinë dhe vlerat e tyre estetike, për elementet social-kulturore të kultivuara ndër shekuj. Ky fakt, së bashku me pasurinë dhe variacionet e këngëve, valleve e melodive të larmishme, dëshmojnë për cilësitë e virtytshme të marrëdhënieve të banorëve të krahinës, si edhe të temperamentit të tyre. Këngët e dasmes, në tërësinë e tyre, shprehin optimizëm për aktin e martesës, për vazhdimësin e jetës, për forcimin ekonomik të familjes. Përsa i përket kulturës burimore, mjafton të përmendet ansambli “Mirdita”, për më shumë se dyzet e pesë vjet, ku kulmi ka qenë viti 1978 kur në Festivalin e Gjirokastrës kur ky ansambël mori flamurin kombëtar. Aktiviteti i parë zyrtar kulturor në Rrëshen ishte në fund të vitit 1950 me pjesën koncertale “Dasma Mirditore”Në vitin 1954 ndërtohet godina e shtëpisë së kulturës e qytetit.Aktivitetet kulturore e artistike u bënë më të shpeshta dhe të organizuara.Mund të përmendin si një ngjarje mjaft me rëndësi edhe krijimin e bandës muzikore të qytetit në vitin 1973.Gjithashtu ansambli “Mirdita” i pallatit të kulturës Rrëshen ka marrë pjesë në të gjitha festivalet kombëtare,ku në tetor 1978 zuri dhe vendin e parë në festivalin kombëtar të Gjirokastrës. Një pjesë mjaft me rëndësi që dëshmon edhe një herë rëndësinë e fesë apo besimit fetar ne këtë krahinë janë dhe festat e rëndësishme fetare ku ndër to mund të përmendim: -7 Janar: “Dita e ujit të bekuar” -17 shkurt: “T’lidhnat”, festohet në gjithë krahinën. -Mars: E diela e Larit -Prill: Java e Pashkëve -Maj: Shna Krygja-Shën Llezhdri -Prill: Rrshajat, kremtohet në gjithë zonën si festë familjare. -Qershor: Korpi i Krishtit -13 Qershor: Dita e Shnandojt. -Korrik: Sha Prendja, kremtohet në pjesën më të madhe të krahinës. -Tetor:Shën Mri -Nëntor:Dita e të shumtëve-dita e të vdekurve, meshë dhe vizita në varreza. -Dhjetor:Shën Nikolla -Kshnellat -Krishtlindjet Ndër shekuj feja ka patur një ndikim shumë të madh tek banorët e qytetit. Gjithçka përbën traditën kulinare të mirditorëve i dedikohet françeskanëve. Nëse ka një kulturë të vogël kulinarie kjo është falë fretërve françeskanë të cilët sollën në këtë zonë jo vetëm dije e kulturë por dhe traditën e tyre të gatimit. Ndoshta ka qenë varfëria e madhe që se ka lënë të zhvillohet traditën e kulinarisë ashtu siç mund ta kenë zona të tjera të Shqipërisë, sepse për shumë shekuj mbijetesa ka qenë problemi kryesor i mirditorëve. Prodhimi kryesor bujqësor kryesor i zonës është misri dhe rrushi. Misri është në bazë të shumë recetave që përgatisin gratë mirditore. Kurse rrushit i bëjnë hyzmet burrat vetëm për rakinë. Pak preferohet që rrushi të bëhet verë, përgjithësisht musht (verë e ëmbël). Derri mbetet ushqimi kryesor dhe baza e shumë prej recetave që gatuhen në Rrëshen. Për “nder” të tij mirditorët çdo prag Krishtlinjdesh të shtrojnë dhe darkën e derrit ku gatuhen të gjitha recetat që si bazë kryesore kanë gjithçka të derrit, madje dhe gjakun e tij. Një ndër gatimeve tradicionale të zonës është laknuri me rena, që gatuhet me gjakun, trutë e derrit dhe dhjamin e shkrirë. Një tjetër identitet është ai sportiv, me ekipin e famshëm të volejbollit për femra, “Minatori”, kategoria e parë, me trajner Haki Halilin e shumë kontribues të tjerë në vite, ekip që ka afërsisht dyzet vite në fushë e që në vitet 2010- 2011 ka fituar Kupën e Republikës dhe Kampionatin Kombëtar.vitin e kaluar fitoi Kampionatin Kombëtar, një kapitull më të vërtetë afirmues i historisë së re të Mirditës e mbarë trevave veriore. Një identitet i ri kulturor i këtij areali kulturologjik është libri, shtypi, botimet, që aq sa të munguara ishin në të kaluarën, aq të lëvruara janë sot.

TURIZMI

Duke qenë se Mirdita shtrihet në një reliev kodrinor dhe malor dhe pa dalje në det, mbetet si e vetmja mundësi atraktive për vizitorët vendas dhe të huaj pozicioni i saj mjaft i favorshëm gjeografik me një reliev të larmishëm për t’u zhvilluar turizmi malor kryesisht në verë, por dhe në dimër.Joshëse duken kurrizet malore, por dhe malësitë, pllajat karstike, luginat lumore, gropat dhe pragjet. Të njohura në harta dhe si Bjeshkët e Kuzhnenit, përbëjnë një bllok të pandarë, Bjeshkët e Kaçinarit me bjeshkët e Tërbunit (Pukë), me majën më të lartë atë të Suçelit 1476 metra.Bjeshka e Kaçinarit shtrihet në pjesën veriore të lumit Fani i Madh.Është përgjithësisht një bjeshkë nga më interesantet në veriun e Shqipërisë, dhe shfrytëzuar për disa dhjetëvjeçarë lënda pyjore e saj, si dhe bimët industriale që gjenden në këtë zonë.Burimet ujore të kësaj bjeshke sigurojnë bimësi të shëndetshme në fshatrat Kuzhnen, Gjegjan, Kaçinar, Arrës, Shtuf.Nga kjo bjeshkë nis burimi i lumit të Gjadrit që përshkon Zadrimën me të cilën kufizohet rrethi i Mirditës në pjesën perëndimore të saj.Kjo është një zonë me bukuri të rrallë natyrore ku mund të praktikohet turizmi gjithpërfshirës, i gjelbër, i bardhë, kulturor dhe historik.Në lindje të Rrëshenit ndodhet dhe fshati Orosh, një zonë malore mjaft atraktive me mundësi të shumta për zhvillimin e llojeve të turizmit malor. Zona më e vizituar dhe më atraktive është Nënshejti me burime uji dhe Fushat e Lugjeve me mundësi për turizmin malor.Në Orosh gjendet dhe një shpellë tepër e veçantë, “Shpella e Pashës”. Që ky atraksion turistik të bëhet i prekshëm, kërkohet një vëmendje më e madhe në drejtim të infrastrukturës rrugore. Oroshi është gjithashtu një vend i rëndësishëm historik pasi në këtë fshat ka qenë edhe abacia e Mirditës.Këtu ndodhej bërthama e krijimit të krahinës së Mirditës dhe njëkohësisht në shek. XV ka qenë një nga qendrat më të rëndësishme të re zistencës anti – osmane. Që ky atraksion turistik të bëhet i prekshëm, kërkohet një vëmendje më e madhe në drejtim të infrastrukturës rrugore. Ajo është e vjetëruar dhe tepër e konsumuar, gjë që e bënë të vështirë turizmin në këtë zonë mbreslënëse.