User:Yerevantsi/sandbox/Ishkhanyan

Rafael Ishkhanyan

Rafayel Ishkhanian (Ռաֆայել Իշխանյան; March 9, 1922–February 6, 1995) was an Armenian linguist and philologist.

public intellectual

He was also a political activist and one of the first ideologues of the Karabakh movement and an early leader of the Karabakh Committee.

A nationalist

Biography
Ishkhanian was born in Yerevan on March 9, 1922. His mother died when he was 8, while his father, Avetis Kirakosyan, was executed during the Great Purge on December 10, 1937. His father (1896–1937) was born in Trabzon and later became a Bolshevik revolutionary and later a party official in Georgia. He was raised by his an uncle and grandmother. Ishkhanian was drafted to the Red Army to fight in World War II. He thereafter graduated from the Department of Armenian Philology and Literature of the Yerevan State University (YSU) in 1949. He later studied at the Moscow Library Institute in 1950–54. Ishkhanian first worked at the National Library of Armenia, then at the Matenadaran in 1961-63. He taught at the YSU Armenian Philological Department from 1963 to 1985 and then from 1985 to 1991 at the YSU Armenian Language History Department. He became a professor in 1978. Ishkhanian served as the head of the National Library of Armenia from 1991 to 1995. He died in Yerevan on February 6, 1995.

Ishkhanian was married to Byurakn Andreasyan (born 1927), the daughter of Vahan Cheraz, a pioneer of the Armenian Scout Movement. One of their sons, Avetik Ishkhanian, is a human rights defender and the head of the Helsinki Committee of Armenia, and the other, Vahan Ishkhanian, is a writer, while his daughter, Varduhi, is the wife of Vazgen Manukyan.

Publications
Ռ.Իշխանյանի հեղինակությամբ լույս են տեսել բազմաթիվ հոդվածներ ու մի շարք գրքեր, այդ թվում` «Ա.Բակունցի լեզվական արվեստը» (Եր., 1965), «Հայ մատենագիտության պատմություն» (հհ. 13, 19641968), «Արդի հայերենի հոլովումը և խոնարհումը» (Եր., 1971), «Արևելահայ բանաստեղծության լեզվի պատմություն» (Եր., 1978), «Արդի հայերենի շարահյուսություն» (Եր., 1986) մենագրությունները:

Political career
Ishkhanian was elected to the parliament (Supreme Soviet) of Armenia in the 1990 election as a member of the pro-independence Pan-Armenian National Movement (HHSh). In the parliament he was part of an independent, non-affiliated faction. Arus Harutyunyan described Ishkhanian as "one of the main ideologists" of the first administration of President Levon Ter-Petrosyan.

Armenian orthography
Հայաստանում դասական ուղղագրության պաշտպանների մեջ միակ լեզվաբանը Ռաֆայել Իշխանյանն էր

Փոխվեցին ժամանակները, փոխվեց երկրի քաղաքական իշխանությունը, եկան նոր բարքեր: Հայտնի պատճառներով Ռ. Իշխանյանը դուրս եկավ համալսարանից, բայց նրա լեզվի ու բազկի զորությունը բնավ չնվազեց: Նոր ուղղագրության երբեմնի ջատագովն ու մունետիկը դարձավ այդ նույն ուղղագրության երդվյալ թշնամին:

Եվ սկսվեց խաչակրաց արշավանքը նոր ուղղագրության դեմ, ու այդ արշավանքի գլխավոր դրոշակակիրը դարձավ նույն ինքը՝ Ռ. Իշխանյանը»:

Ռաֆայել Իշխանյանը ուղղագրական ռեֆորմի բերած վնասն ամփոփում է այսպես. «1922-40 թթ. Ուղղագրական կարգադրությունները, ջնջելով հայերենի դարավոր ավանդույթը, մեր գրավոր խոսքը հավասարեցրին 20-րդ դարում նոր միայն գիր ու գրականություն ստացող ժողովուրդների գրավոր խոսքի ուղղագրական մակարդակին» («Խորհրդային մանկավարժ», 1990թ. հ. 1):

Արդեն շուրջ մեկ տասնամյակ է, ինչ որոշ հեղինակների ջանքերով, գրավոր թե բանավոր, մամուլում թե եթերում պարբերաբար արծարծվում է հին ուղղագրությանը վերադառնալու պահանջը։ Այս պահանջի կողմնակիցներին պայմանականորեն կարելի է բաժանել երկու խմբի։ Ա. կան դրաղետներ, որոնք հարցի պատմությանը ծանոթ չեն կամ քիչ են ծանոթ, այն էլ առավելապես Ռ. Իշխան յանի ռադիո-հեռուստաելույթներից ու հողվածներից, որոնք, սկսած 1980-ական թթ. վերջերից՝ ընդհուպ մինչև իր մահը, հնչել են եթերում, հեղեղել հանրապետության կենտրոնական ե ոչ կենտրոնական, նաև շրջանային դրեթե բոլոր թերթերի էջերը։ Հարկ ենք համարում նշել, որ Իշխանյաեի և նրա համախոհների հրապարակումն ելլում առատորեն սփռված են սխալ ու անհիմն, իրականության հետ ոչ մի կապ չունեցող տեսակէտներ, որոնց համաձայն՝ իբր 1922 թ. ուղղագրական փոփոխությունը կատարվել է հայ ժողովրդից ու հայ մտավորականներից դաղտնի, «մի երկու հոգու}> (Մ. Աբեղյանի և Պ. Ս՚ակինցյանի) ջանքերով, «այն ծառայել է բոլշևիկներին}), ուրեմն բոլշևիկյան ուղղագրություն է, թե Մ. Աբեղյանին Աիբիր աքսորելու սպառնալիքի տակ են ստիպել ներկայացնելու, «դասական ուղղագրությունը արմատապես խախտող նախագծի տարբերակը}) և այլն։

Origin of Armenians
On their side, the Armenian ethno-nationalists are convinced that the Indo-European homeland was situated within the territory of Greater Armenia.

Political views
Ishkhanyan is usually described as a nationalist.

Israel Ori Hakob Zavriev Andranik

Davit Bek Aram Manukian

Legacy
http://ankakh.com/article/?id=64245/er-yuraqanchyur-ore-sksvum-e-ishkhanyani-hyet--avartvum-ishkhanyanvov%C2%BB--tsyeryekuyth%D5%9D-nvirvats-myets-hayagyeti-95-amyakin

school https://www.spyur.am/am/companies/yerevan-basic-school-n-153-named-after-raphael-ishkhanyan/84402