User:Zamkhual/sandbox

Ka pa, Dr.Vum Son Suantak(Thuantak), sia Ngul Zam le Pi Neam Mang tesung panin Siizaan khua, Tamdeang ah 1937kum, November tha ni 9 insuak hi. Ama sia a tapa thumna hi. A uu pa teni sia ama suama in ngilsan natnataw in thi hi. Tuahuin amate unau liat sungpan amasia lianbel suak hi.Vum son ii pa sia Kham tung sak sang khuapi thum sungah, cidamna sang (health inspecector) a hihi. Vum Son sia ano lai in apakhualhaw namun tatuam ahzui hu in, khamtungngam athupi kampautheampo sin kakawm thei hi.Chin(Zo) kam tatuam a heak baanah, minam tatuam taw kimealheakna le kingualtamna nei hi.​ ​ 1812 kum ma pawlin, Tapidaw thuson te Khamtung ngamah,hong theng hi. Anu le apa in pathian thu um mi a suak hi.Tapidaw te in kam taw kison salon taangthute dawi vai in ngai sun ahiman, tabang taang thu sasonte kikham hi. Ahi zong Dr.Vum Son ii apu in khua sau mu in taang thule ngeinate sason in nungta sak ahiman, Dr.Vum Son in Zo taangthu te tamma he hi. Ta bang ah a heakna hu in ama nun tak na sungle ngual sung ah zong nun taak pui theina in nei hi. Vum Son in Falam khuapi pan in tan sawm a on zawk ciangh, Zang Kung University ka in B.Sc, Geology Bwaih nga hi. Vum Son in University a ka ciangh,Kawl lai le Kawl ngeina sin na heakna nei thua hi.Tua bek dom ngawlin, Kawl ngam sung muntatuam pan sangpatang taw kithawl a hi hu in, Kawl ngam sung minam tatuamte ii thu zong heakna in nei hi.Zang Kung a sang ka lai in, Sen check(king) kimaina champion ci min nga in minthangin zawna nga hi. ​ Ngam sung kidemana lai huanna ah hmat phamama nga ahikom Germani ngam, Freigberg( Ni dang hun Nisuana Germani) pil na sin thua khuan nga hi. Tuakpan in MSc a nga zawk po ciangin Ph.D sin tu in Freibergs Pretroleum Exploration and Mining Academy ah kaa suak pai hi.A sangkaana ah, Ngam le lei kilamdan na le ngeina te zo ngam taw bang zaa akilamdan hang ngual taw ki tui ton theitu ahanciamna hang komin, ngualtamhau in a siate ii i (it) na/ thusimna nga hi.Ta sia hu in, a Ph.D defense tesia aman dadong in asia te in sam kikik hi. Tua hun lai takin Germani ngammi a hi kanutaw kimu in ki it hi.Kapa in Ph.D a nga zawk ciang kanutaw kiteang in kanaunu/ kaunu le keima tanu ni hongnei hi.Kapa ii student visa hong bo ciangin ka innkuan un Kawl ngamah kacia uh hi.A hihang a khua ngei ngawlin ka khial uh hunlam kaphawk uh hi. Ka inn kuan un Kalaymyo,Sagaing division le Zangkung kaom uhsia nuamsa ki hi uh hang, Ka nu in khua hun sia thuakzo ngawl het hi. Tua ahihu in kanuta thum in Germani ka ciakikna tu visa ka ngakik uh hi. ​ Kapa sia,duisung/ngamsung ton in Kawlngampan hongtai aa Kayaa(Karenni) te ngamngi Thanlwin ngunhui Sawletha a cina Ngal kaapte kung hong theng hi.Ngal kaapte in ama apai suaktu khaam in awi nagwl hi. Tuak aa om ngal kaapte sia neak tu nei ngawlin ngilkial in om hi.Kapa Vum Son in Ngasate khut tawmat daan he ahiman ngasa te man in ngalkaabassemp te avak hi. Tasia ciang ama amanngalkaap te in ama a zakta a it hi. Ta sia hu in amasia Chaingma aa ataithei na tu lam a honsak hi. Chiangmai athetciang in Germany embassy azuan aa, Germany hong theng kik thei in 1978 kum dong Germany ah nuamtak in ka inn kuan in kaomkik thei uh hi. Tua zawk ciang kapa company sia America ah hong kikhin hu in, kainnkuan in America ka theng uh hi. Ka pasia oilrigs ah a sep laipankipan Zo taangthu( Zo History) laibu a at thei na tu na siatak in thu kanna a vawt hi.​ Zo History( Zo Taang thu) Laibu sia1986 kum in lai bu hong suak hi.Hi Laibu huin Zo(Chin) a kitheampo tung ah pupa thuheakna le kinaina thuheak na innei aa, na sia takin phat tuamna omhi. KapaVum Son le alai bu inMaangkaang te ih hong uk sung le hongzawk ciang Zomite Kawlngam sungah Chin hong ki ci in,India ngamah Mizo hong kici in,Bangladesh ngamah Kuki ahibaleh Bawm hongkici in Minamkhat hi nginge ka sap hong kikhen thap sak sia hongpualak hi.Zo History lai bu in tuni dong anungta, Zomite kipawlkikna/ kilomkhop thei natu hanciam/nasepna hong khanglosak hi. Kapa Dr.Vum Son in Naingnganyee avawtlaitak/kawm in kumpilangpan ngamsung thau tawite in kawl kumpinagaalkapte adosangin ahu ngingena ahihunlam aheak ciangin,thau ngawl ngallhiamngawl taw athutaw langpan langpan zawtu in a ngaisutna alai hi. Tua a hihu in Ne Win ngaisutnapi( Ne Win Doctrine) ci lai(thesis) khat a aat aa, tuasungah Kawlngamsung aanaashin masa Ne Win ama ukna a kho sa seam na tu in thau tawi alangpante dei saseam hanthawn aa, khawiku nginge hi, ci in aat hi.Minamno/tawmte bup amot/mong natu(ethnic cleansing) sia amate le amate thautawi langpan sakte dadamdadam le systematic aa,Kawlngaalkaap te in monsak tu hici sia Ne Win ngaisutna hici in alaisungah aat hi. ​ Kapa Dr.Vum Son in,Naingnganyee asep kawmin, mi hing ngimnga ngambealte tam mama ahu hi. Amasa Kawlngampan Germanyngam hong tai angimngate 1970 kum zawk ciangkipan in hu hi.A zi taw kikhen in America athet zawkciangin ,a inn sia mihingngimnga theampo atu in zang hi. Kum12 apha a tanunozaw Liana sia akeamhi. A tatak cileang atanu tengeal in khamtung mi thathongte ngeina bang hingawl in apasia apa bang bek hi ngawl anu bangin zong ngaisun hi. Azi taw akikhen tatakzawk ciangin,nuntakna aphat zawkna tu in Washington D.C a kikhin hi.Tua bekdomngawlin D.C ah Mizo( luseite) tamzaw a omna mun a hi hang hi zaw hi.Kapa in Mizotetaw a ki sik sim kinaina kipena a sason ciang in Mizote in zong unaukhat in sangin itmama hi.Bang hangziam cile, Apuapa te thu/taangthu kikumin akilomtangh thei minamkhat le khua le tuikhatbang hong suakkik hi.Hun ngeingawlin,Zomite le midang ngimnga ngambeal te USA ah hong thenglialuain, Ka pa in tamma a innah samin koi hi. Hu in aapii in naingnaganyee ngambeal tea sua na tu in hu hi.Pawl khat bangin ama sia kawlngam pan suatak nga na tu kalsuan kipatna hi ciliang hi. Ama inn kong kha sia Zomi ngimngate bek hingawlin,Mikaangmi vom Asia mi American mi tetheampo atu in hon sa in om hi.Nikhat Vietnam mikhat in kainn uhah hong pain Vumson kung pai lete amana na omna/tunna tu mun hong pia tu hi ci in hong kison a kongpai ci hi.Atatak tua Vietnampa,Vin sia California pan Washington D.C dong nasep kisam te zongaa, hong pai ahi hi.Amasia company tetung phone veu set aa,naseptu ngen in om natu zong nei ngawlkhuhi ason pahi. Vin sia ko mataw nuamtak om khawm aa dadam anuntaak na tu zongin azi atate zong damin samzo hi. ​ Ni khat kapa in American te khat inn ah hong cia pui hi. Koma taw omkhawmin ngaultam khat bang kasuak uh hi.Kapa in kotung hong sonna ah, Ama sia thong sungpan hongpusauk tawm hi aa,om na tu nei ngawl hi cihi. Atatak kapa in mihing namkim en in hu hi.Prick aci siase Piantit te hi aa Mizo(Lusei) tekhat taw teang hi. A ngei ngawl in koinn kuantaw ngualtambang kasuak uh hi.Ahi zong amasia Upadi khaam vawtpa hi aa,khat vei bang ka pa Dr. Vum Son aa kiheang(kinei) aa, Kapana thong sungpan pusua tontung hi. Ahi zong kapa in maw siat ngawlin AmaPtirck le ama bangmihing te a tuin a innkong honsa in koitontung hi.Kapa in anasep na apai ciang atanutetaw nipi tam mama aki khen kul hu in oilrigs a nasepna pan in tawp aa nasepthak zontu kipanhi. Ama ii naingnganyee uk/heakteng a tanutetung ahil/piakson nop hu in atanute omkhawm theina tu vai hawm in mun khat om khoptu vai hawm hi.Inn mun leiin in saktu aki pan (Songphiat) hi. Inn pam inn veang tam aa anuam na mun khat ah inn mun ham khat lei in, ni pii ni no tuak a tawk ngak na zangin, ni taak sang veu inn pua hi. Tua hun lai tak in,Na sep ta tuam hau peum aa,sum buuk sai zuak pakipan taxi hawl dong seam hi.Kham tung Zo ngam ah ei ma inn ei ma ki sa hi.Kapa sia akhan tontung phial inn saa hi.Khat va vei a nu aphaw na in buk no a saa hi. Ko u nau zong kapa inn hui ah ka sa uh hi.Amaan' ci leang kapa in ko u nau inn sak daan ngai sut thei na hong hil bek dom ngawl in tu ni dong thaa le ngai sut thei na pha tam ma ma hong pia hi. Kapa Dr. Vum Son in Inn sak uk peu ma hi.Kapa in Washington area ah inn kuan no khat veu om thei na tu inn li sak tu in a ngeal hi.Ka pa in a nau no bek Ngo Cin Thawng Atu in inn khat a saa aa, tu dong in ka pa no Ngo Thawng te inn kuan tua sung ah om lai hi. Kapa Dr. Vum Son in a khan sung mual dawn ni bang a taan' muan mawk ngawl het lai tak in thi na mual hong khup san hi.A hi zong a sun mang sung a mat inn a sa zo hi.A ta te a liat dong khoi aa tu in amate le amate nung ta thei zo hiKapa in ama aa(at) saa Zo History sia a belap na tu in taang thu kan sawn na taang thu he te tawh kipawl in aseam a vawt khawm nuam lai hi.A ma in kipawl na ta tuam ah ki hel in Internet sung pan a hi zong lai bu thuk in ahi zong lai tam ma a at lai hi.South East Asian scholars te in am sia Zo taang thu he pa ci in aciam te aa, Ta sia hang Zo taw kisai thu akn tel khang no laisin te in thu adong ton tung hi. The Institute for History for Amsterdam te in ka pa lai aa(at) te le thu dok na zona tele lai ki thak na te kep cing na tu in atuam ( Pya Thaik) Archive khat avawt hi.​ ​ Kapa Dr. Vum Son sia Pathian( Biakna) um ngawl hi. A hi zong mihing thaate thu thaa te ii aomzia, apian zia, apian kik zia, a khan to daan, a thu heak thei zia, mai lam sang hong pian tu zia cite um hi Kapa sia mihing lam dang mama khat hi. Dr. Vum Son in tanu ni Mang Khan Cing (Bianca Son) le Zam Lian Vung Liana Suantak) a nei hi. Tuu' li nei hi . A tuu te, Otilio, Dim Hau ( Sonora), Son Za khai( Alina) le Neam Mang 9Joule) te hi. A nung ta lai asua pui nga teng sia: Suak Kaang, Vung Khai, Cin Za Dal, Lian Kop Cin, Ngo Cin Thawng te a hi hi.