User:Zaza melikidze/sandbox

სოფელი ბალანთა შედის ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, ის მდებარეობს ჯავახეთის ზეგანზე, ტაბაწყურის ტბის სამხრეთ-დასავლეთით, მდინარე ბარალეთის აუზში, ზღვის დონიდან 1860 მეტრზე, ბორჯომიდან 70 კილომეტრის სავალზე.

ბალანთის ეტიმოლოგია
სამეცნიერო წრეებში მიღებული მოსაზრების თანახმად სოფელი ბალანთის ეტიმოლოგია მომდინარეობს ადრე გავრცელებული მამაკაცის სახელიდან „ბალა“. ბალა, რომ ნამდვილად მამაკაცის სახელია ეს დასტურდება „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“. ამ მოსაზრების თანახმად სოფლის სახელდების წარმომავლობა ასე წარმოგვიდგება: ბალაანთა → ბალანთა, სადაც „ბალა“ მამაკაცის საკუთარი სახელია, „ან“ მისი ოჯახობის ან შთამომავლობის კრებსითი სახელის მაწარმოებელი სუფიქსია (ბალაანი), ხოლო „თ“ - კუთვნილების გამომხატველია (ბალაანთ მიწები). მაგალითად ბალას ოჯახობას ვესტუმროთო, - ძველად ხალხი ასე იტყოდა: ბალაანთას წავიდეთო, რაც შეიძლებოდა გამხდარიყო ბალას კუთვნილი სამოსახლო ტერიტორიისთვის - სოფლისთვის ბალანთის სახელდების მიზეზი.

ბალანთა ისტორიულ დოკუმენტებში
ბალანთა დოკუმენტებში პირველად ნახსენებია 1595 წელს ოსმალების მიერ ფისკალური მიზნით შედგენილ „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“, სადაც აღწერილია სამცხე-საათაბაგოს თითოეული სოფელი და მათზე დაკისრებული გადასახადის ოდენობა. ამ დოკუმენტიდან ვიგებთ, რომ ბალანთელებს ყოველწლიურად უნდა გადაეხადათ 12000 ახჩა (ოსმალური ფულის ერთეული), თუმცა მოსახლეობა დამპყრობლებს გამორიდებია და სოფელი დაცარიელებულა. ბალანთის შესახებ მომდევნო ინფორმაციას უკვე ვხვდებით საქართველოს საისტორიო ცენტრალური არქივის საბუთებში (ფონდი 80, საქმე 143), საიდანაც ჩანს, რომ 1830 წლამდე ბალანთა ისევ დაცარიელებულია, 1830 წლიდან კი სოფელში სახლდებიან ზედა თმოგველი მელიქიძეები და ზველელი ზედგინიძეები.

ბალანთის არქეოლოგია
ბალანთის თავშია კლდოვანი მთა-გამოქვაბული, ეგრეთ წოდებული „ოქროს ქვაბი“, რომელიც მიჩნეულია პირველყოფილ ადამიანთა საცხოვრებლად. სოფლის ტერიტორიაზე არქეოლოგიური გათხრებიც არის ჩატარებული ძველი ბალანთის ნასახლარების, ეგრეთ წოდებული „ბიჭების სახლის თავის“ ბორცვის ფერდობზე და აღმოჩენილია ისტორიული ღირებულების მქონე მრავალი არტეფაქტი, კერძოდ: ბრინჯაოს ზოდები, ბრინჯაოს ანთროპომორფული ფიგურა (ძველი წელთაღრიცხვით VIII საუკუნე), ცული, ანტიკური ხანის ქამრის ბალთები ბრინჯაოსი, გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის სამეურნეო იარაღები და სხვადასხვა სახის კერამიკული ნაკეთობები.

ბალანთის ღირსშესანიშნაობები
სოფელში შემორჩენილია 1830 წლით დათარიღებული, ტრადიციული მესხური ერდოგვირგვინიანი საცხოვრებელი სახლი, რომელიც მისი სიძველისა და გამორჩეული ფორმების გამო, შესულია საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა ნუსხაში. ბალანთის ცენტრში დგას XIX საუკუნის წმინდა გიორგის სახელობის დარბაზული ეკლესია. სოფლის სასაფლაოზე კი 1914 წელს აგებული ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის საყდარი.

ბალანთა ჯავახურ ფოლკლორში
ჯავახეთში სააღდგომო ჭონაზე გამოსული ბავშვები ერდოიანი სახლის ბანიდან ჩაუშვებდნენ ხოლმე თოკზე მობმულ კალათს და თან მღეროდნენ: „ალანთასა ბალანთასა, ჩამოვკიდავ კალათასა, ერთი კვერცხი ჩვენ მოგვეცი, ღმერთი მოგცემს ბარაქასა.“ ეს ხალხური ლექსი პროფესორ სერგი მაკალათიასაც ჩაუწერია თავისი მოგზაურობის დროს ჯავახეთში.

ბალანთის ტოპონიმიკა
ბალანთის ჩრდილოეთით ჩამოდის ორი ხევი: მარჯვნივ - ოქროქვაბის ხევი (ხანჯიანთ ხევი) და მარცხნივ - იმედა ხევი, მათ შორის ფერდობის ძირში ქვაყრილს ჰქვია თეთრი კარკლები. ეს ორი ხევი პატარა ჭალაში იყრის თავს, რომელსაც დამპალი ჭალა ჰქვია. მის მარცხნივ ძველი დროინდელი მუხებია, მუხების ზევით კი - გრძელი ჭალა, „ბიჭების სახლის თავის“ ბორცვის უკანა მხარეს ეძახიან უკანჭალას, ალანთის ნასახლარებს - ვერანას, მის ქვევით არის ყეჯელყანები, სოფლის დასავლეთ საზღვართან - ყანიდარა, დასახლებული ტერიტორიის სამხრეთით - ქვეშაჭალები, ადრე სოფელში გამოყოფილი იყო ადგილი, საიდანაც მშენებლობისთვის ქვებს იღებდნენ. ამ ადგილს ჰქვია ქარხნები. სოფლის დასახლებულ ტერიტორიას ჩრდილოეთიდან უშუალოდ აკრავს ჩაურმები. ყეჯელყანების ქვევით არის ქვიანი ადგილი, რომელიც დასამუშავებლად უვარგისია და მხოლოდ საძოვრად შეიძლება მისი გამოყენება, მოსახლეობა ამ ადგილს გოხებს ეძახის.