User talk:महेश कुमार यादव

समाजवाद

एक आर्थिक सामाजिक दर्शन हो। समाजवादी प्रणालीमा, धनको स्वामित्व र वितरण समाजको नियन्त्रणको अधीनमा छ। समाजवादले आर्थिक, सामाजिक र वैचारिक प्रत्ययको रूपमा निजी सम्पत्तीमा आधारित अधिकारहरूको विरोध गर्दछ। यसको एउटा आधारभूत प्रतिज्ञा भनेको धनको उत्पादन र वितरण समाज वा राज्यको हातमा हुनुपर्दछ। राजनीतिको आधुनिक अर्थमा समाजवादलाई पूँजीवाद वा स्वतन्त्र बजारको सिद्धान्तको विपरित ठानिन्छ। एक राजनीतिक विचारधाराको रूपमा समाजवाद औद्योगिकरणको इन्टरप्लेमा विकसित भयो जुन अठारौं र उन्नीसौं शताब्दीमा यूरोपमा देखा पर्‍यो।

बेलायती राजनीतिक वैज्ञानिक सीईएम जोडले एक पटक समाजवादलाई

जो कोहीले लगाएको टोपी

भनेका थिए। विभिन्न प्रकारका समाजवादले CEM का चित्रण ठूलो हदसम्म बनाउँदछ। बिभिन्न समाजवाद विखण्डित सोभियत संघको निरंकुश नियन्त्रणको प्रतिबिम्ब हो, जसमा मानव जीवनका सबै सम्भावित पक्षहरूलाई राज्यलाई नियन्त्रणमा राख्न आग्रह गरिएको थियो। यसको दोस्रो प्रकारले राज्यलाई अर्थव्यवस्था विनियमन गरेर कल्याणकारी भूमिका खेल्न मद्दत पुर्‍याउँछ। भारतमा समाजवादको एक अलग प्रकारको प्रयास गरिएको छ। राम मनोहर लोहिया, जय प्रकाश नारायण र नरेन्द्र देवको राजनीतिक सोच र अभ्यासबाट सुरु भएको प्रत्ययलाई 'गान्धीवादी समाजवाद' भनिन्छ।

समाजवाद अंग्रेजी र फ्रेन्च शब्दहरू 'समाजवाद' को नेपाली संस्करण हो। १ th औं शताब्दीको उत्तरार्धमा यो शब्द व्यक्तिवादको विरोधमा र समाजको आर्थिक र नैतिक आधारलाई बदल्ने उद्देश्यका साथ जीवनमा व्यक्तिगत नियन्त्रणको सट्टा सामाजिक नियन्त्रण स्थापना गर्न चाहने विचारहरूको समर्थनमा प्रयोग भएको थियो।

समाजवाद भन्ने शब्द धेरै र कहिलेकाँही विरोधाभासपूर्ण प्रसंगहरूमा प्रयोग गरिन्छ; जस्तै समूहवाद अराजकतावाद, आदिवासी जनजाति साम्यवाद, सैन्य साम्यवाद, क्रिश्चियन समाजवाद, सहकारीवाद, इत्यादि - नत्सी पार्टीको पनि पूर्ण नाम 'राष्ट्रिय समाजवादी पार्टी' थियो।

समाजवाद परिभाषित गर्न गाह्रो छ। यो दुबै एक सिद्धान्त र एक आन्दोलन हो र यसले विभिन्न ऐतिहासिक र स्थानीय परिस्थितिहरूमा फरक रूप लिन्छ। मूलतः यो त्यो आन्दोलन हो जुन उत्पादनको मुख्य साधनको समाजीकरणमा आधारित वर्गहीन समाज स्थापना गर्न प्रयास गर्दछ र जसले मजदुर वर्गलाई आफ्नो मुख्य आधार बनाउँछ, किनकि यस वर्गलाई शोषित वर्ग मानिन्छ जसको ऐतिहासिक कार्य वर्ग प्रणाली अन्त्य गर्ने हो। छ

ईतिहास

आदिम कम्युनिष्ट समाजमा मानवहरू आपसी सहयोगबाट आवश्यक चीजहरू प्राप्त गर्थे र उनीहरूलाई प्रत्येक सदस्यको आवश्यकतामा बाँड्थे। तर यो साम्यवाद स्वाभाविक थियो; मानिसको सचेत कल्पनामा आधारित थिएन। प्रारम्भिक क्रिस्टियन पादरीहरूको जीवनशैली एकदम कम्युनिष्ट थियो, तिनीहरू सँगै र समान रूपमा बाँचेका थिए, तर उनीहरूको आम्दानीको स्रोत धार्मिक चन्दा थियो र तिनीहरूको आदर्श जनतामा मात्र सीमित थिएन केवल पादरीहरूको लागि। तिनीहरूको उद्देश्य शारीरिक पनि थिएन, आध्यात्मिक थियो। मध्ययुगीन इसाई साम्यवादको सन्दर्भमा पनि यही कुरा लागू हुन्छ। पेरू देशको पुरातन ईन्का सभ्यतालाई 'सैन्य साम्यवाद' भनिन्छ, तर यसको आधार सैन्य संगठन थियो र त्यो प्रणाली शासक वर्गको लागि फाइदाजनक थियो। नगरपालिकाहरुबाट सार्वजनिक सेवाका साधनहरुको प्राप्ति वा देशको प्रगतिका लागि केवल आर्थिक योजनाहरु को उपयोगलाई समाजवाद भन्न सकिदैन किनकि पूँजीवादले उनीहरुलाई चोट पुर्‍याउँदैन। नत्सी पार्टीले बैंकहरूलाई राष्ट्रियकरण गरिसकेको थियो तर पूँजीवादी व्यवस्था भने टु .्गियो।

इ level्ल्याण्डमा सत्रौं शताब्दीमा विकास भएका स्तर र खोदिएका जस्ता कट्टरपन्थी आन्दोलनहरू र इ England्गल्यान्डमा मध्य पूर्वमा सोह्रौं र सत्रहौं शताब्दीमा विकसित एनाब्याप्टिस्ट जस्ता कट्टरपन्थी आन्दोलनहरूले समाजवादको भावनात्मक संरचना निर्माण गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। तर समाजवादको आधुनिक र औपचारिक परिकल्पना फ्रान्सेली चिन्तकहरू सान-सिमन्स र चार्ल्स फुरी र बेलायती चिन्तक रोबर्ट ओवेनको निष्कर्षबाट उत्पन्न भएको हो। समाजवादका यी प्रारम्भिक चिन्तकहरूले व्यक्तिवाद र प्रतिस्पर्धाको सट्टा आपसी सहयोगमा आधारित समाजको कल्पना गरे। उनको विश्वास थियो कि मानव प्रकृति र समाजको विज्ञान निर्माण गरेर सामाजिक बनावटलाई अझ राम्रो आकार दिन सकिन्छ। तर उनीहरू बीच चाहिएको सामाजिक फार्मको ठोस विवरण, उनीहरूलाई प्राप्त गर्ने रणनीति र मानवीय प्रकृतिको समझका बारेमा धेरै भिन्नताहरू थिए। उदाहरणको लागि, सान-सिमो र फुरी रुसूको दृष्टिकोणसँग सहमत थिएनन् कि मानव प्रकृति यसको डिजाइनमा राम्रो, उदात्त र तर्कसंगत छ, तर आधुनिक समाज र निजी सम्पत्तिले यसलाई भ्रष्ट गरेको छ। यसको बिरूद्ध उनको तर्क यो थियो कि मानव प्रकृतिका केहि निश्चित र निश्चित प्रकार छन् जुन आपसी सहयोगको आधारमा मेलमिलाप गर्न सकिन्छ। ओवेनको राय पनि सान-सिम्स र फ्युरीहरू भन्दा फरक थियो। उनले भने कि मानव प्रकृति बाह्य अवस्थाबाट निर्धारित हुन्छ र इच्छित रूप दिन सकिन्छ। तसर्थ, समाजको परिस्थितिलाई यस्तो तरिकाले बदल्नुपर्दछ कि मानव प्रकृति पूर्णतातिर जान सक्छ। उनका अनुसार, यदि प्रतिस्पर्धा र व्यक्तिवादको ठाउँमा आपसी सहयोग र एकता लाई बढावा दिईन्छ भने सम्पूर्ण मानवताले लाभान्वित हुन सक्छ।

उन्नाइसौं शताब्दीको तेस्रो र चौथो दशकहरूमा इism्गल्यान्ड, फ्रान्स र जर्मनी जस्ता यूरोपीय देशहरूमा समाजवादको राजनीतिक विचारधारा लोकप्रिय हुन थाल्यो। औद्योगिकीकरण र शहरीकरणको द्रुत गति र परम्परागत समाजको पतनले युरोपेली समाजलाई सुधार र परिवर्तनको शक्तिको क्षेत्र बनाएको छ, जसमा ट्रेड युनियन र चार्टरवादी समूहका समूहहरू थिए जसले आधुनिक समाजको ठाउँमा पूर्व-आधुनिक साम्प्रदायिकताको पक्ष लिएका थिए। थिए

मार्क्स र एंगेल्सले प्रस्तुत गरेको

वैज्ञानिक समाजवादको विचार सामाजिक र राजनीतिक अशान्तिको यस पृष्ठभूमिमा विकसित भयो। मार्क्सले सान-साइमन, फुरी र ओवेनको विचारबाट प्रेरणा लिए तर उनको वैज्ञानिकतालाई उनको "वैज्ञानिक" समाजवादको तुलनामा 'काल्पनिक' घोषित गरे। यी पहिलेका चिन्तकहरू जस्तै मार्क्सले पनि समाजवादलाई यसको स्पष्ट दर्शन लिनको लागि आदर्शको रूपमा लिदैनन्। मार्क्स र एंगेल्सले समाजवादलाई कुनै पनि स्व-भूमि सिद्धान्तको सट्टा पूंजीवादको कार्यशैलीबाट उत्पन्न भएको अवस्थाको रूपमा लिन्छन्। उनको विश्वास थियो कि कुनै पनि प्रकारको समाजवाद ऐतिहासिक प्रक्रियाबाट नै आउँछ। यस बुझाइको कारण मार्क्स र एंगेल्स समाजवादलाई विस्तृत वा परिभाषित गर्न अनिच्छुक थिए। उनको लागि समाजवाद मुख्यतया पूँजीवादको अस्वीकारको लागि एक प्रत्यय थियो, जसले लामो क्रान्तिकारी प्रक्रियाबाट आफ्नो पहिचान बनाउनुपरेको थियो। मार्क्सको समाजवादमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कार्य भनेको 'गोठा कार्यक्रमको आलोचना' हो, जसमा उनले समाजवादलाई कम्युनिष्ट समाजको दुई चरणको मध्यवर्ती चरणका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

उल्लेखनीय कुरा के छ भने मार्क्सको यो काम उनको मृत्युको आठ बर्ष पछि प्रकाशित भयो। त्यतिन्जेल यसलाई मार्क्सवादी सिद्धान्तहरूमा त्यति महत्त्व दिइएन। मार्क्सवादको मूल सिद्धान्तमा यस भनाइलाई समाहित गर्ने श्रेय लेनिनलाई जान्छ, जसले आफ्नो काम 'राज्य र क्रान्ति' मा मार्क्सलाई कम्युनिष्ट समाजको सृष्टिमा समाजवादलाई पहिलो वा तल्लो चरणको रूपमा वर्णन गरेको उद्धृत गरे। लेनिन पछि समाजवाद मार्क्सवादी शब्दावलीमा यसरी विन्यास गरिएको थियो कि कुनै पनि व्यक्ति वा पार्टीले आफूलाई कुनै खास वैचारिक समस्याबिना समाजवादी वा कम्युनिष्ट भन्न सक्दछन्। यस छलफलको विभाजक रेखा पार्टी वा व्यक्तिका लागि क्रान्तिकारी गतिविधिहरूको तत्काल र दूरगामी लक्ष्य के हो भनेर निर्धारण गरियो। त्यो हो, यदि कसैले आफूलाई समाजवादी भन्छ भने, यसको मतलब उसले कम्युनिष्ट समाजको निर्माणको पहिलो चरणमा जोड दिएको थियो। यही कारणले गर्दा जब धेरै समाजवादी देशहरूमा शासक दलहरूले आफूलाई कम्युनिष्टको रूपमा घोषणा गरे, यो असंगत मानिएन।

बीसौं शताब्दीमा समाजवादको अन्तर्राष्ट्रिय प्रसार र सोभियत शासन प्रणाली संयोगको घटना मानिन्छ। यो तथ्य हो जसले समाजवाद र यसको भविष्यलाई गहिरो प्रभाव पार्दछ। उदाहरणको लागि, क्रान्ति पछि सोभियत संघ यसको समर्थक र आलोचक दुबैको लागि समाजवादको पर्यायवाची भयो। सोवियत समर्थकहरूले तर्क गरे कि सोभियत संघ धेरै नै छोटो अवधिमा औद्योगिक उत्पादन भएको देश बन्न पुग्छ, प्रमुख उत्पादनको सामाजिककरण, केन्द्रीकृत योजनालाई बजार अधीनता, र विदेशी व्यापार र घरेलु वित्तीयमा राज्य नियन्त्रण जस्ता उपायहरू अपनाएर। जबकि यसका आलोचकहरूले भने कि यो एक सार्वजनिक छवि हो किनकि विशाल अफसरशाही, राजनीतिक दमन, असमानता र लोकतन्त्रको उपेक्षा समाजवादको आदर्शलाई अस्वीकार गर्न पर्याप्त थियो। समाजवादको फैलावटमा सोभियत संघको दोस्रो भूमिका एक आयोजकको थियो। समाजवादी क्रान्तिको प्रसारका लागि कम्युनिष्ट इन्टरनेसनल जस्ता संगठन स्थापना गरेर उनले आफूलाई समाजवादको मोहरा साबित गरे। यो संगठनले लामो समय सम्म विश्वका कम्युनिष्ट पार्टीहरुलाई मार्गदर्शन गर्‍यो। सोभियत संघको भूमिकाको तेस्रो पक्ष यो थियो कि यसले पूर्वी यूरोपमा यस्तै धेरै प्रशासनिक प्रणालीहरू स्थापना गर्‍यो। अन्तत: सोभियत संघको समाजवादको प्रयोगशाला पनि विचार गरियो किनकि रूसी क्रान्ति पछि स्टालिनको नेतृत्वले अन्य देशहरूमा फैलिनु अघि एउटा देशमा समाजवादी क्रान्तिलाई सुदृढ पार्नुपर्ने यो सिद्धान्त प्रचार गरे। धेरै विद्वानहरूको विचारमा यो एउटा यस्तो सूत्र हो जसले राष्ट्रिय समाजवादका विभिन्न प्रजातिहरूको उत्पत्तिलाई वैधानिक बनायो।

दोस्रो War विश्वयुद्ध पछि शुरू भएको उप-उपनिवेशको प्रक्रियाको क्रममा, समाजवाद र राष्ट्रवादको यो फ्यूजन तेस्रो विश्वका देशहरूमा समाजवादको विकासको रूप भयो। यो चीन, भियतनाम र क्युबा जस्ता देशहरूमा समाजवादको फैलावटको केन्द्रीय प्रवृत्ति थियो।

सोभियत समर्थित समाजवाद बाहेक यसको अर्को रूप पनि छ जसले पूंजीवादी देशहरूलाई अप्रत्यक्ष रूपमा प्रभाव गरेको छ। उदाहरणको लागि, समाजवादको तर्क र आकर्षणको सन्तुलनको लागि पश्चिमका पूँजीपति देशहरूले आफ्नो अर्थव्यवस्थाको ढाँचा बदल्नु पर्दछ र यसलाई कल्याणकारी रूप दिनुपर्दथ्यो। यस सन्दर्भमा स्कान्डिनेभिया देशहरू, पश्चिमी यूरोप र अस्ट्रलासिया क्षेत्रका देशहरूले केनेसका परोपकारी विचारहरूबाट प्रेरित भएर समाजवादको सोभियत लाइनको विकल्प सिर्जना गर्ने प्रयास गरे। माग व्यवस्थापन, आर्थिक राष्ट्रवाद, रोजगारीको ग्यारेन्टी र सामाजिक सेवा क्षेत्रलाई नाफा कमाउने प्रवृत्तिबाट स्वतन्त्र राख्ने नीतिमा आधारित यी कल्याणकारी कदमहरूले पूँजीवाद र समाजवादको बिचको खाकालाई धमिलो पारेको थियो। राज्यको यस कल्याणकारी मोडललाई कुनै समय पूँजीवादको विसंगति - बेरोजगारी, बेरोजगारी, अभाव, अज्ञानता) को स्थायी उपचारका रूपमा वर्णन गरिएको थियो। यस मोडेलको आर्थिक र राजनीतिक सफलताको प्रमाणलाई विचार गर्न सकिन्छ कि यदि यी उपायहरूको बायाँ सर्कलमा प्रशंसा गरियो भने दक्षिणपन्थी राजनीतिले पनि उनीहरूको खुल्लमखुल्ला विरोध गर्न सक्दैन। बजारमा केन्द्रित समाजवादको यस मोडलले दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्य पछि for दशकसम्म प्रभावकारी ढ function्गले कार्य गरिरहेको छ।

तर सातौं दशकमा मन्दी र मुद्रास्फीतिको दोहोरो हिट र कल्याणकारी पूँजीवादको गढीमा बढ्दो सामाजिक तथा औद्योगिक असंतोषका कारण यस मोडेलको उपयुक्तताबारे प्रश्न उठ्न थाल्यो। मार्क्सवादी शिविरका विद्वानहरूले निरन्तर भन्दै आएका थिए कि कल्याणकारी समस्याहरूले असमानता र शोषण हटाउनको सट्टा पूंजीवादलाई मजबुत बनाएको छ। यस मोडेलको एक आपत्तिजनक पक्ष पनि यस अभिव्यक्तिको रुपमा रहेको थियो कि श्रमजीवी वर्गलाई जीवनको आधारभूत सुविधा पुर्‍याउने मेसिनरीद्वारा राज्यले यसलाई नियन्त्रणमा राखेको थियो।

नव उदार बुद्धिजीवीहरूले शुरुदेखि नै यस मोडेलको विरोध गर्दै आएका थिए, बजारलाई अबाधित राखेर समाजवादका केही तत्वहरू कार्यान्वयन गर्दै आएका थिए। सातौं दशकमा यस वर्गले ठूलो स्वरले भन्न शुरू गर्यो कि समाजवादले अर्थतन्त्रलाई जरा (निर्जीव) बनाउँदैन, बरु व्यक्तिगत स्वतन्त्रता पनि खोसेर लैजान्छ। नब्बेको दशकमा, जब पूर्वी यूरोपको समाजवादी प्रणालीहरू सोभियत संघसँग एक पछि अर्को पतन भए, समाजवादको यो आलोचना व्यापक वैधानिकता पाउन र समाजवादको साथ इतिहासको अन्त्यको कुरा गर्न थाल्यो। विजयको उन्मादमा उदार बौद्धिकहरूले पनि भने कि मानवजातिको लागि पुँजीवाद नै एक मात्र विकल्प हो, त्यसैले अब यसको विकल्प बिर्सदै पुँजीवादको अर्को रूप के हुन सक्छ भन्ने कुरा मात्र सोच्नु पर्छ।

काल्पनिक समाजवाद

मुख्य लेख: काल्पनिक समाजवाद

एन्जलस, कार्ल मार्क्स (१ 18१–-–।) का साझेदार, आधुनिक समाजवादको प्रारम्भिक धारलाई युटोपियन समाजवाद भनेर चिनिन्छ। यी विचारहरूको आधार नैतिक थियो, शारीरिक र वैज्ञानिक थिएन; उनीहरूका विचारकहरूले लक्ष्य हासिल गर्ने सुधारवादी माध्यमहरूमा विश्वास गरे; र भविष्यको समाजको विस्तृत तर अवास्तविक दृश्यको कल्पना गर्थ्यो। यसमा सेन्ट-साइमन, चार्ल्स फुरियर र रोबर्ट ओवेन आदि का समाजवादी विचारहरू सामेल छन्। ==वैज्ञानिक समाजवाद

Fabianism

मुख्य लेख: फेबियन समाजवाद

फेबियन समाज १ Britain–––– AD मा बेलायतमा स्थापना भएको थियो। रोबर्ट ओवेन र चार्टिस्ट आन्दोलनको प्रभावमा स्वतन्त्र मजदुर आन्दोलनको जग यहाँ राखियो, फेबियन समाजले यो आन्दोलन देख्यो। यस सम्मेलनको नाम फेबियस कन्ट्याटरको नामबाट आएको हो। फेबियस पुरातन रोमका एक लडाकू थिए जसले प्रसिद्ध कार्टेज, हन्निबलको सामान्य लडाईको बिरूद्ध स in्घर्षमा धैर्यतापूर्वक लडेका थिए र वर्षौंदेखि गुरिल्ला नीतिले उनलाई पराजित गरे। त्यस्तै फेबियन समाजवादीहरूको धारणा छ कि केवल एक मुठभेडमा क्रान्तिलाई क्रान्तिकारी मार्गबाट ​​हराउन सकिदैन। यसको लागि पर्याप्त चिन्तन र तयारी आवश्यक छ। उहाँको विधि विकास र सुधारवादी हो। स्वतन्त्र कार्यकारी पार्टीको स्थापना हुनुभन्दा अघि उनीहरू बेलायतका विभिन्न राजनीतिक दलहरूमा प्रवेश गरेर आफ्नो उद्देश्य पूरा गर्न चाहन्थे। तिनीहरूको मुख्य उद्देश्य चरम नैतिक सम्भावनाहरू अनुसार समाजको पुनर्निर्माण थियो। तिनीहरू राज्यलाई सामाजिक शासनको साधनको सट्टा सामाजिक उपकरणको रूपमा हेर्छन् जुन सामाजिक कल्याण र समाजवाद सम्भव छ। यी चिन्तकहरूले समाजवादी प्रयोगको कार्यक्रमलाई संसदले मात्र नभई नगरपालिका र ग्रामीण क्षेत्रीय काउन्सिलले पनि अपनाए। त्यसकारण उनीहरूका विचारहरुलाई प्रजातान्त्रिक, संसदीय, मतपत्र, अक्ट्रोई, विकास वा सुधारवादी समाजवाद भनिन्छ। यी विचारकहरूका बीच प्रख्यात सिडनी वेब, ज्याज बर्नाड शा, जी। डी। एच। कोल, एनी बेसेंट, ग्रॅहम वालेस, आदि। यी चिन्तकहरू बेलायती परम्परा, उपयोगितावाद, रबर्ट ओवेन, क्रिश्चियन समाजवाद र चार्टिस्ट आन्दोलन र जोन स्टुअर्ट मिलका अर्थशास्त्रीहरूको विचारबाट गहिरो प्रभाव पार्छन्।

जर्मन recidivism मुख्य लेख: पुन: पूंजीवाद

जर्मनीको संशोधनवाद बेलायतको फेबियानिज्म र जर्मनीको परिवर्तित परिस्थितिबाट प्रभावित थियो। जर्मनी र पहिलेको युरोपेली समाजको रूप सामन्तीवादी र राज्य र निरंकुश लोकतान्त्रिक थियो, त्यसैले १ th औं शताब्दीको अन्तसम्ममा यहाँको समाजवादी विचारहरू क्रान्तिकारी र संगठन षडयन्त्रकारी थिए। यी देशहरूमा मार्क्सको विचारको प्रभाव थियो। तर १ th औं शताब्दीको अन्तमा जर्मनीमा औद्योगिक प्रगति पनि भयो र राज्यले केही व्यक्तिगत र राजनैतिक अधिकारहरू पनि स्वीकार्यो। परिणाम स्वरूप मजदुरहरुको जीवनस्तर बढ्यो र उनीहरुको राजनीतिक पार्टी - सोशल डेमोक्र्याटिक पार्टीको प्रभाव पनि बढ्यो। यसका धेरै सदस्यहरू संसद सदस्य बने। यस स्थितिमा यो शक्ति मार्क्सको क्रान्तिकारी मार्गलाई स्वीकार गरे पनि सिद्धान्तमा व्यवहारमा सुधारवादी भयो। एडुअर्ड बर्नस्टेन (१ 18–०-१– )२) मार्क्सवादलाई यथार्थको आधारमा संशोधन गर्न प्रयास गर्‍यो। बर्नस्टेन सामाजिक लिबेरटेरियन पार्टीका प्रख्यात दार्शनिक र एन्जलसको घनिष्ठ चेला थिए। उनी धेरै वर्ष ब्रिटेनमा निर्वासनमा थिए र फेबुसिज्मद्वारा प्रभावित थिए।

मार्क्सको भनाइ थियो कि आपसी प्रतिस्पर्धा र आर्थिक स to्कटको कारण पूँजीवादी र मध्यम वर्ग सिक्किनेछ र मजदुर वर्ग गरीब, फराकिलो, संगठित र क्रान्तिकारी हुनेछ र यसले चाँडै नै समाजवादको स्थापना गर्दछ। स्थिति विपरित थियो, जुन बर्नस्टेनले स्वीकार्यो र यस आधारमा उनले वर्ग-संघर्षको ठाउँमा वर्ग-सहयोग र क्रान्तिकारी कार्यक्रमको ठाउँमा सामाजिक सुधार र समाजवादको सफलताको लागि संसदीय र संवैधानिक मार्गमा जोड दिए। उनले मार्क्सको ऐतिहासिक भौतिकवादको सट्टा नैतिक र गैर-आर्थिक तत्वहरूको प्रभाव पनि स्वीकार्न शुरू गरे। बर्नस्टेनका विचारहरू पुनरावृत्तिवादलाई दिइयो। यद्यपि जर्मन श्रम आन्दोलन व्यवहारमा सुधारवादी नै रहेको थियो तर यसले कार्ल काउत्स्की (१ 185 185–-१– )38) को नेतृत्वमा बर्नस्टेनको संशोधनलाई अस्वीकार गरेर मार्क्सको विचारहरूमा विश्वास व्यक्त गरे।

समूहवाद र अराजकतावाद सम्पादन गर्नुहोस् मुख्य लेख: अराजकतावाद

फेबियसवादी र समृद्धिवादी विचार समाजको स्थापना को लागी राज्य को आवश्यक कुराकानीहरु छन्। साम्यवादी विचारहरू पनि संक्रमण कालको लागि एड्डमको शक्ति प्रयोग गर्नु पर्ने हुन्छ। अत: इनको समूहवादी (सामूहिक) बोलेको छैन। अराजकतावादी विचारक पनि पूंजीजीववाद विरोधी र समाजवादको शक्ति हो राज्य, राजनीति र धर्मको शोषण प्रणाली का शक्ति मान्दछन् र आरम्भबाट उनी अन्ततः जान्छन्। अराजकतावाद जीवन र आश्रमको एक सिद्धान्त भनेको शासनविहीन समाजको कल्पना छ। यो समाजको तपाईको स्थापना र नियमन द्वारा गरिएको छैन, वरन् व्यक्ति र स्थानीय र व्यावसायिक समूहहरूको स्वतन्त्र अनुसंधान द्वारा अनुरोध गरिएको छ। यो विचार अनुसार उपर्युक्त समूहहरू द्वारा उत्पादन, वितरण आदि धेरै मानवीय आवश्यकताहरू पूरा हुन्छन्।

अराजकता शब्दहरु फ्रान्सीसी रूपान्तरण को प्रयोग को लागी एक बार फ्रांसीसी क्रांति समय (१89 89)) जो क्रान्तिकारिओं को लागी सम्भव भएको थियो जहाँ जमीनमा अवरोध र धनिकन्सको आय सीमित हुनु पर्छ। तत्पश्चात्मा सन् १4040० मा फ्रान्सीसी विचार प्रुधों (प्रढधोन) ने "" के सम्पत्ती के हो? "" यो शब्द प्रयोग भएको थियो। सन् १ 1871१ पछि अन्तर्राष्ट्रिय मजदूर संघमा फूट पारी त्यसपछि मार्क्सको संघीय निर्णयहरूलाई अजराजत्ववादीले भने। आए दिनको भाषामा आतंकवाद र अराजकतावाद विकल्पवाची शब्दहरू; वस्त परंतु वस्तुतुतुत वस्त परंतुुत राजकीय केवल पक्ष राजकीय पक्षमा

विश्वको पहिलो अराजकतावादी चिन्ता चीनी दार्शनिक लाओ त्से (लाओ त्से) छत छ। चौध यूनियनले विचार गर्ने अरिस्टीप्पस (अरिस्टिप्पस) र जीनो (जेनो) अवलोकन गर्दा पनि ती विचारहरू हुन्। ब्रिटेन का गोडविन (गोडविन) र फ्रान्सीसी प्रुधों राज्य र प्रशासनिक अवस्था-अदालत आदि आदिवासीहरूले भेटे। प्रुधोनको सम्पत्ति चोरीको माल छ। ऊ श्रमको आधारमा विनिमय र लेन्डेडमा एक प्रतिशत ब्याजको दर पक्षमा थियो।

यस सम्बन्धमा रसियाका तीन अराजकतावादका विचारहरू महत्वपूर्ण छन्। बाकुनिन (बाकुनिन) क्रान्तिकारी अराजकतावादी थाई, पिन्सरस क्रपोटकिन (क्रोपोकिन १ 1842 -19 -१ 21 २१) वैज्ञानिक अराजकतावादी र लिओ टाल्सटाय (लियो टोलस्टय) ईसाई अराजकतावादी। बाकुनिन राज्य को लागी एक दुर्गुण र पछाडिपट्टि को चिन्ह चिन्ह र सम्पत्ती र शोषण का ध्यान मानতা थियो। राज्य व्यक्तिको स्वाधीनता, ध्यान प्रतिभा र क्रयशक्ति, यो विवेक र नैतिकता को सिमित हो। यस प्रकारको अराजकतावाद व्यक्तित्वको चरम सीमा छ। बाकुनिन क्रान्तिकारी मार्गहरू द्वारा राज्य र मद्दत संस्थानहरू पुलिस, जेल, अदालत आदि आदि अन्ततः स्वतन्त्र स्थानीय संस्थानहरूको स्थापना को पक्ष हो। हो समुदाय पारस्परिक सहयोग को लागी अपनाईएको राष्ट्रीय संघ स्थापना गर्न सकिन्छ। रूसो र कांट (कांत) पनि त्यस्तै प्रकारको स्वतन्त्र समुदायहरू र संघहरूका समर्थकहरू छन्।

क्रपोटकिन ने वैज्ञानिक अध्ययन द्वारा यो सिद्धान्त समाजको विकास स्वतन्त्र समर्थन को दिशा छ। शिल्पिक उन्नति का कारण धार्मिक आवश्यकताहरू कम भए पनि यसको आवश्यकताहरू पूरा हुन्छन् र शेषको समय स्वतन्त्र जीवन हुन्छ। धर्म स्वभावत: समाज, अत: सहयोगी प्राणी हो। स्वतन्त्रता र सहयोग को बढावा संगै राज्यको आवश्यकता कम हुन्छ।

टाल्स्टाए पनि राज्य र व्यक्तिगत सम्पत्तिको विरोध भयो, उनी हिंसात्मक र क्रान्तिकारी मार्गको पोखरे होइनन् इन्साई र अहिशल्टिकल समस्याको समस्या थियो। ऊ बुद्धिसंगत ईसाई था, अंधविश्वासी होइन। गांधीजी विचारहरु मा टाल्स्टाय गहरी छवि छ।

अराजकतावादहरू विचार गर्छन् कि आत्मिक स्वभावले राम्रो गर्छ र यदि माथि राज्य नियन्त्रण गर्दछ भने त्यो समाजमा शान्त रहन सक्छ। राज्यको अन्त्य बौद्धिक, नैतिक र रागोलिक विकास संख्या छैन। अनुसन्धान अनुसार समाजवादी समाजवाद (समूहवाद) नौकरशाही धर्म र अस्पताल पुँजीवाद हो। हो युद्ध र सैन्यवाद (मिलिटारिसन) का विरोध र विक्रिद्रीकरणको पक्षमा छन्।

अराजकतावाद बाट चिन्जीवी र मजदूर, दुबै समस्याले आयो। धेरै लेखक र शार्शनिकहरू स्वाधीनता सम्बन्धी विचारहरू स्वीकार्य छन्। इन जॉन स्टुअर्ट मिल, हार्बर्ट स्पेंसर, हेरोल्ड लास्की र बट्रेंड रसलको नाम मुख्य छन्। यो विचारधारा के विचारजीवी शक्ति फ्रांस, स्पेन, इटली, रसिया, जर्मनी, संयुक्त राज्य अमेरिका आदि धेरै देशहरूमा सम्बोधन गरिएको थियो, फ्रान्स र ब्रिटेनको मजदूर आन्दोलनहरू पनि त्यस्तै विचारधारामा स्वीकृत भए। यो फ्रान्सीसी ढाँचा नाम सिन्डिकवाद (सिन्डिकलवाद) र ब्रिटिश गिल्ड समाजवाद (समाज समाज) हो।

सिंडिकवाद सम्पादन गर्नुहोस् मुख्य लेख: सिंडिकवाद

सिंडिकवाद र गिल्ड समाजवाद जन्म उन्निस्वीन शतब्दीको अन्त र बीसवींको आरम्भमा भयो। त्यो समयसम्म फेबियस र समयविन्दुमा मजदुरों विश्वास कम हुने भयो। लोकतान्त्रिक मजदुरोंको समस्या सुल्झाइएको असफल, आर्थिक संकट विक्ट रूप धारण गर्नु र युद्धको सम्भावना बढ्ने। सँगै मजदुरीको संख्यामा बृद्धि भएको थियो, आफ्नै संगठनको स्थिर भयो र उहाँकै माँग्गोन्सको पूरा यात्राको लागि ठूलो समस्यामा हडताल हुनु होस्। यस परिस्थितिहरूमा संसदीय र संयोजकहरूको स्थानमा मजदूर वर्गको समस्याको समाधानको सिद्धान्तको आवश्यकता छ। यो कम उपर्युक्त विचारधाराओं ने पूरा भयो।

सिन्डिक धर्म अन्य समाजवादको भतिथि समाजवादी प्रशासनको पथ ऊ यो नियन्त्रणको मात्र उत्पाद वर्ग (मजदूर) सम्म सीमित राखिएको चाहिन्छ। अराजकतावादको भाँति सिंडिकावादी राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय संघको शक्ति र राज्य, दल दल, युद्ध र सैन्यवादको विरोध हो।

कीयय की की की प्राप प्राप प्राप का का का सि सि सििकावादीवादीवादी मार्ग मार्गवादी क्र मार्गवादी मार्ग मार्ग मार्गवादीवादी, मार्ग ,वादीवादीवादी वह राजनीतिक वह वह वादी वह दल वह वह वह वह राजनीतिक वह वह वह दल वह कमजोर वह कमजोर राजनीतिक दल दल दल कमजोर दल दल दल कमजोर कमजोर कमजोर मज कमजोर इच्छा कमजोर कमजोर इच्छा कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर कमजोर भय भय कमजोर भय भय भय भय भय भय। भय भय भय भय भय भय भय।। भय भय।।।।। भय भय भय भय।।।।। भय भय।।।। यो हडतालल्समा अटुट विश्वास छ। सोरेल अनुसार ईसाई पौराणिक पुनरुत्थान (पुनरुत्थान) को भंकति यो पनि मजदूरों मा जादू को चोटपटक थियो र उनको भित्र र क्रान्ति को भावनाहरु को घटनाहरु छन्। हो विचार मशिनहरु को तोड़फोड, बाइकट, पूँजीपतिको निर्माणको नाम बदल्न, काम टलनाथ आदि पक्षहरुमा पनि छन्। अन्त मा एक आम हडताल द्वारा पूंजीवादी प्रशासन अन्ततः हो सिंडिकवादी समाज को स्थापना गर्न चाहानुहुन्छ।

यस विचारहरूले धेरै लाटनी (ल्याटिन) देश फ्रान्स, इटली, स्पेन, मध्य र दक्षिण अमरीका प्रभावित भएका छन्। आईका समस्या संयुक्त राज्य अमेरिकामा पनि थामिएको थियो, विकीद्रीकरणमा जोड दिईएको थिएन तर त्यस देशमा उनीहरूको अनुभव भएको उद्योगको वास्तविकता आएको छ। रुसी विचार प्रिन्स क्रपोटकिन ने प्रेरणा प्राप्त र ब्रिटेन ने यो को रूपान्तरण मा स्वीकार गरियो।

गिल्ड (संघ) समाजवाद सम्पादन गर्नुहोस् मुख्य लेख: श्रेणी समाजवाद

गिल्ड समाजवाद सिन्डिकवादको प्रतिलिपि मात्र होइन, ब्रिटिश परिस्थितिहरूमा अभ्यनु परिस्थिति (अनुकूलन) हुन्छ। गिल्ड समाजवाद माथि स्वाधीनता को परम्परा र फेबियसिसम्म पनि प्रभाव छ। यो यूरोप मध्य मध्य व्यावसायिक संगठनहरु पठाइएको छ। त्यो समयदेखि संघीय आर्थिक र सामाजिक जीवन मा हावी थियो र विभिन्न संघहरु को पुनर्वितरण नगरहरू चलाउँछन्। गिल्ड समाजवादी उपर्युक्त संघ प्रशासनबाट प्रेरणा ग्रहण गरिएको छ। वेष्ट क्षेत्र र उद्योग धन्दहरुमा लोकतान्त्रिक सिद्धान्त र स्वायत्तशासन स्थापना गर्न चाहानुहुन्छ। यो सोच्नुहोस् उद्योगहरूको राष्ट्रियकरण मात्र संतुष्ट होइन तर नौकरशाहीको डरमा छ तर राज्यको अन्तमा चाहिँदैन। राज्यको अधिक लोकतान्त्रिक र विकेन्द्रित पछि गएको देश र भोक्ता (उपभोक्ता) को हितैदानको लागि राख्नु हो। यसको अनुसार वातावरणीय संसद्मा केवल वातावरणीय हिसाबले सम्भव छैन, व्यावसायिक संरक्षणको साथ पनि हुनुपर्दछ। हो राज्य र उद्योगहरु मा मजदूरों को नियन्त्रण हुन आउँछ: सिन्डिकवाद निकट को लागी राज्य राज्य चुनाव हुन सक्दैन कारण इनका झुकाव समूहको पक्ष पनि हो। हो असफलता डर बाट क्रान्तिकारी मार्ग स्वीकार्य छैन केवल पर्याप्त वैधानिक मार्ग को भी अपर्याप्त सम्झौता र मजदूरों को सक्रिय आन्दोलन, हडताल आदि का समर्थन छ।

पहिलो महायुद्धको पूर्व र यस बीचमा यस विचारधाराको प्रभाव विकास। युद्धको समयको मजदूरहरू बचाव उद्योगहरूमा नियन्त्रणको माँग्गको र त्यसपश्चात मजदूर संघहरू स्वयं मकान निर्माणको कामका लागि आएका थिए, केही समय पछि सहयोगको लागि आएको थिएन जब प्रयोग गरियो। गिल्ट समाजवादका प्रमुख समर्थकहरूमा आर्थर पेंटी (आथर पेन्टी), हब्सन (हब्सन), अरेंज (सुन्तला) र कोल (कोल) का नाम उल्लेख गरिएको छ। ब्रिटेन का पाठ्यदुर दल र मजदूर आन्दोलन यस विचारधाराबाट खास प्रभावित भएका छन्।

साम्यवाद सम्पादन गर्नुहोस्

पेरिस कम्यूनको चुनाव जश्न मनते मानिसहरू (२८ मार्च १८७१); समाजवादी विचारहरु को पहिलो पहिलो चरित्र को काम पेरिस कम्यून भयो। मुख्य लेख साम्यवाद हेर्नुहोस्।

मार्क्स ले सन् १484848 मा तपाईको "साम्यवादी घोषणापत्र" जसको क्रान्तिको साक्षात्कार थियो उनलाई हिंसा थियो: सत्य घटना भयो र त्यस बर्ष पछि र धेरै वर्षसम्म यूरोपमा क्रान्तिको ज्वाला फैलती रह्यो; यो समाजवादी प्रशासनको आशा हो कि उहाँ स्थापना हुनुभयो, एकदम क्रान्तिकारी दवाब दिईएको छ र पट्टि स्थानमा पून्जीवादको विकास भयो। फ्रान्स र भेटेको बीचको युद्ध (१71 के१) को समयमा पराजयको कारण प्यारीसमा पहिलो समाजवादी (पेरिस कम्यून) स्थापना भएको थियो तर केही दिनहरूमा त्यसलाई थिचेको थियो। पेरिस कम्यूनको प्रतिक्रिया देखा पर्‍यो र मजदूर आन्दोलनहरूको दमन भयो जसको फलस्वरूप मार्क्सद्वारा स्थापना गरिएको अन्तर्राष्ट्रिय मजदूर संघ पनि छिटर बिट्रर भयो। मजदूर आन्दोलनहरु को समस्या प्रश्नहरु थियो कि समाजको स्थापना को क्रान्तिकारी मार्ग को लागु गर्न केहि सुधारवादी मार्ग ग्रहण। यस परिस्थितिहरूमा उमेर सुधारवादी विचारधाराओं का जन्म भयो। इनमेन्ट ईसाई समाजवाद, फेबियसवाद र हर्षितवाद मुख्य हुन्।

ईसाई समाजवाद सम्पादन गर्नुहोस् मुख्य लेख: ईसाई समाजवाद

ईसाई समाजवादको मुख्य प्रचारक ब्रिटेन जान मेलम लुडलो (जोन माल्कोहम लुल्डो १ 18२१-१-19११), फ्रान्स के बिशप क्लाड फोसे (क्लाउड फाउचेट) र जर्मनीको विक्टर आइमे ह्यूबर (भिक्टर एमे ह्युबर) छन्। पुंडजीवादी शोषण द्वारा मजदूरों को दुर्दशा देखो यी विचारकर्ताहरु को यस व्यवस्थाको विवादित प्रश्न र मजदुरहरुमा आन्दोलनको विरोध गरियो। उनले उत्पादन र भोक्ता सहकारी समितिको स्थापना पनि गरे। ईसाई समाजवाद का प्रभाव ब्रिटेन, फ्रान्स र जर्मनी अतिरिक्त अस्ट्रिया र बेल्जियममा पनि थाई।

Read and got the knowledge In Nepal

।