User talk:103.26.194.1

Энтерпрайс архитектурын цар хүрээ
Энтерпрайс архитектурын цар хүрээ (EA framework) нь системийн энтерпрайс архитектурыг хэрхэн үүсгэх, ашиглах тодорхойлолт, зарчмыг гаргаж ирдэг бөгөөд архитектурын тодорхойлолтыг домэйн, үеүд эсвэл харагдац болгон хувааж, харагдац бүрийг баримтжуулах загварууд болох гол төлөв матриц, диаграммуудыг санал болгон архитекторуудын сэтгэлгээг бий болгодог. Ингэснээр системийн бүх бүрэлдэхүүн хэсэг дээр системийн дизайны шийдвэр гарган, тэдгээртэй холбоотой дизайны шинэ шаардлага, тогтвортой байдал, дэмжлэгийн хүрээнд урт хугацааны шийдвэр гаргах боломжийг олгодог.

Тойм
Энтерпрайс архитектур нь байгууллагыг том, нарийн төвөгтэй систем эсвэл системүүдээс бүрдсэн систем гэж үздэг.Энэхүү системийн хамрах хүрээ, нарийн төвөгтэй байдлыг зохицуулахын тулд архитектурын хамрах хүрээ нь архитекторуудыг хөгжүүлэгчдийн ажиллаж буй нарийвчилсан түвшингээс тусгаарлах, байгууллагын дизайны ажлуудад анхаарал хандуулах, архитектурыг тодорхойлсон чухал баримт бичгийг боловсруулахад тусалдаг арга, хэрэгслээр хангадаг. Архитектурын цар хүрээний бүрэлдэхүүн хэсгүүд нь гурван үндсэн хэсэгт хуваагдсан бүтэц бүхий удирдамжийг өгдөг:


 * Архитектурын тодорхойлолт: Байгууллагыг систем болгон хэд хэдэн өнцгөөс авч үзэн баримтжуулах тухай бөгөөд харах өнцөг бүр нь оролцогч талуудын сонирхсон тодорхой асуудлуудад чиглэсэн объект болон холбоосуудыг агуулсан архитектурын нэг хэсгийг дүрсэлдэг, энэ нь жагсаалт, хүснэгт, диаграмм эсвэл эдгээрийг нийлүүлж бүдүүвчилсэн хэлбэртэй байж болно.
 * Архитектурыг төлөвлөх аргууд: Архитекторуудын дагаж мөрддөг процессууд юм. Энэ нь үе шатуудаас бүрддэг, олон жижиг үйл ажиллагаануудаас нийлсэн нарийн процессуудад хуваагддаг ихэвчлэн бүгдийг хамарсан байгууллагын процесс юм. Процесс нь зорилго, орц, үе шат (алхмууд эсвэл үйл ажиллагаа) болон гарцаар тодорхойлогддог бөгөөд үүнд нь арга барил, техник, хэрэгсэл, зарчим, дүрэм журам, дадал зуршилаар дэмжлэг үзүүлж болно.
 * Архитекторуудын зохион байгуулалт: Ур чадвар, туршлага, сургалтыг агуулсан багийн бүтэц, удирдлагын талаархи удирдамж шаардлагатай.

Түүх
Одоогоор The Open Group Architecture Framework (TOGAF) болон бусад ЭА-ын цар хүрээнүүдийн дэвшүүлж буй үе шаттай төлөвлөлтийн аргачлалын хамгийн эртний үндэс суурийг Маршалл К.Эванс, Лу Р.Хейг нарын 1962 онд Harvard Business Review сэтгүүлд нийтлэгдсэн "Мэдээллийн системийн мастер төлөвлөгөө" гэсэн нийтлэлээс харж болно.

1970-аад оноос хойш МС/МТ-ийн салбарт ажиллаж буй хүмүүс байгууллагын өргөн хүрээтэй, урт хугацааны ашгийн төлөө, бизнесийн үүрэг, процессыг идэвхжүүлэх, бизнесийн мэдээллийн систем, технологийн хөрөнгө оруулалтанд нөлөөлөх үүднээс бизнес эрхлэгчдтэй холбоо тогтоох арга замыг эрэлхийлсээр ирсэн. Эдүгээ ЭА-ын цар хүрээнүүдэд ашиглагдаж буй олон зорилго, зарчим, үзэл баримтлал, аргууд нь 1980-аад онд бий болсон бөгөөд тухайн жилүүдэд хэвлэгдсэн МТ, МС-ийн архитектурын цар хүрээнээс харж болно.

1980 он гэхэд IBM-ийн Бизнесийн Системийн Төлөвлөлтийг (BSP) дараах зорилгын хүрээнд байгууллагын мэдээллийн архитектурт дүн шинжилгээ хийн, загвар гаргах арга болгон дэвшүүлсэн:


 * 1) Одоогийн програм хангамж, техникийн архитектуртай холбоотой асуудал, боломжуудыг ойлгох;
 * 2) Байгууллагыг дэмжих технологийн ирээдүйн төлөв байдал, шилжилт хөдөлгөөний замыг хөгжүүлэх;
 * 3) Бизнесийн удирдлагуудыг мэдээллийн технологийн хөрөнгийн зарцуулалтын талаар шийдвэр гаргах цар хүрээ, зааварчилгаагаар хангах;
 * 4) Мэдээллийн систем (IS) -ийг хөгжүүлэх төлөвлөгөөгөөр хангах.

1982 онд IBM-ийн Бизнесийн Системийн Төлөвлөлт (BSP) дээр ажиллаж байхдаа Жон Закман байгууллагын түвшний "Мэдээллийн системийн архитектур"-ын цар хүрээг тодорхойлж, түүндээ байгууллага гэдэг үгийг бизнес гэдэгтэй адил утгаар хэрэглэжээ. Мэдээллийн системийн төлөвлөлтийн олон танил болсон арга зүй, дизайны арга барил, төрөл бүрийн хэрэгсэл, арга техникүүд нь байгууллагын түвшний шинжилгээнд саад болж, зөрчилддөггүй ч тэдгээрийн цөөн нь энтерпрайс архитектурыг тодорхой тусгасан эсвэл тодорхойлохыг оролдсон байдаг. Гэсэн хэдий ч энэ нийтлэлд " архитектур" гэсэн нэр томъёог ямар нэгэн тодорхойлолтгүйгээр зөвхөн нэг удаа дурдсан бөгөөд Захманы дараагийн бүх бүтээлүүдэд "Мэдээллийн системийн архитектур" гэсэн нэр томъёог ашигласан.

1986 онд IBM зэрэг компаниудын ивээн тэтгэсэн судалгааны төслийн үр дүнд PRISM архитектурын цар хүрээг боловсруулсан бөгөөд энэ нь хамгийн анх удаа нийтлэгдсэн ЭА-ын цар хүрээ байсан бололтой.

1987 онд IBM-ийн маркетингийн мэргэжилтэн байсан Жон Закман "Мэдээллийн системийн архитектурын хүрээ" хэмээх нийтлэлийг гаргасан бөгөөд уг нийтлэлд мэдээллийн системийн юу, хэрхэн, хаана, хэн, хэзээ, яагаад гэдгийг (хэд хэдэн түвшингээр ялгаж) тодорхойлсон дүрслэлүүдийг ангилах схемийг гаргаж ирсэн. IBM хэдийнээ Бизнесийн Системийн Төлөвлөлт (BSP) хэрэглэж байсан тул Закман төлөвлөлтийн процессыг гаргаж ирэх шаардлагагүй байв. Уг нийтлэлд энтерпрайс архитектурын талаар дурдаагүй байна.

1989 онд Үндэсний Стандарт, Технологийн Хүрээлэнгээс (NIST) бизнес, мэдээллийн систем, технологийн салбаруудын харилцан хамаарлыг харуулсан таван үет жишиг загвар болох Үндэсний Стандарт, Технологийн Хүрээлэнгийн Энтерпрайс архитектурын загварыг нийтэлсэн бөгөөд үүнийг АНУ-ын холбооны засгийн газрын хүрээнд сурталчилж байсан. Энэ нь одоогийн бидний харж байгаа ЭА-ын цар хүрээ биш байсан ч ЭА-г архитектурын домэйн эсвэл үеүдэд хуваах тухай ойлголтыг бий болгоход тусалсан юм. Үндэсний Стандарт, Технологийн Хүрээлэнгийн Энтерпрайс архитектурын загвар нь "Энтерпрайс архитектур" гэсэн нэр томъёог тогтмол ашигласан анхны хэвлэл байжээ.

1990 онд "Энтерпрайс архитектур" гэсэн нэр томъёог анх удаа "өгөгдөл, техник хангамж, програм хангамж, харилцаа холбооны нөөцийг тодорхойлж, харилцан уялдаатай архитектур, түүнчлэн байгууллагад шаардлагатай ерөнхий биет бүтцийг хадгалахад шаардлагатай архитектур гэж албан ёсоор тодорхойлсон.

1992 онд Закман, Сова нарын нийтлэлд "Жон Захман системийн шинжээчид болон өгөгдлийн сангийн дизайнеруудын өргөнөөр хүлээн зөвшөөрсөн мэдээллийн системийн архитектурын (ISA) цар хүрээг нэвтрүүлсэн" гэж эхэлсэн бөгөөд “Энтерпрайс архитектур гэдэг нэр томъёог хэрэглээгүй. Энэхүү нийтлэл нь мэдээллийн системийн архитектурын цар хүрээг ашиглан "Мэдээллийн систем ба байгууллага, түүний хүрээлэн буй орчинтой хэрхэн холбогдохыг" тайлбарлах тухай байв. Үүнд энтерпрайс буюу байгууллага гэдэг үгийг бизнес гэдэг үгтэй ижил утгаар ашигласан.

1993 онд Стивен Спевакийн "Байгууллагын архитектур төлөвлөлт" (EAP) номонд бизнесийг дэмжихэд шаардлагатай мэдээллийг ашиглах архитектурыг тодорхойлох процесс, эдгээр архитектурыг хэрэгжүүлэх төлөвлөгөөг тодорхойлсон. Бизнесийн эрхэм зорилго бол гол хөдөлгөгч хүч бөгөөд дараа нь ажил даалгаврыг биелүүлэхэд шаардлагатай өгөгдөл, эдгээр өгөгдлийг хадгалах, хангах зорилгоор бүтээгдсэн програмууд, эцэст нь програмуудыг хэрэгжүүлэх технологи юм. Энтерпрайс архитектурын төлөвлөлт нь өгөгдөлд суурилсан архитектур төлөвлөлтийн хандлага бөгөөд гол зорилго нь өгөгдлийн чанарыг сайжруулах, өгөгдөлд хандах, өөрчлөгдөж буй шаардлагад дасан зохицох чадвар, өгөгдлийн харилцан ажиллах, хуваалцах, зардлыг хязгаарлах явдал юм. Энтерпрайс архитектурын төлөвлөлт нь IBM-ийн Бизнесийн Системийн Төлөвлөлтөөс (BSP) үүдэлтэй.

1994 онд Нээлттэй нийгэмлэг нь TOGAF-ийг хөгжүүлэх үндэс болгон АНУ-ын DoD-аас TAFIM-ийг сонгосон бөгөөд архитектур нь мэдээллийн технологийн архитектур гэсэн үг юм. TOGAF нь стратегийн болон байгууллагын хэмжээнд технологид чиглэсэн үзэл баримтлалыг барьж эхэлсэн нь замбараагүй мэдээллийн технологийн үл хөдлөх хөрөнгийг оновчтой болгох хүслээс үүдэлтэй юм. TOGAF нь 7-р хувилбар хүртэл байгууллагын бүх бизнесийн хэрэглээг дэмжихэд ашигладаг технологиос шаардлагатай платформын үйлчилгээг тодорхойлохын тулд Техникийн лавлагааны загвар (буюу суурь архитектур)-ыг тодорхойлж, ашиглахад төвлөрч байв.

1996 онд АНУ-ын Мэдээллийн технологийн менежментийн шинэчлэлийн тухай хууль буюу Клингер-Коэний тухай хууль нь АНУ-ын холбооны засгийн газрын мэдээллийн технологийн салбарт оруулсан хөрөнгө оруулалтыг бизнесийн бодит ашиг хүртэхэд хуваарьлах ёстой гэж давтан үүрэгдсэн юм. Түүнчлэн, "гүйцэтгэх агентлагт мэдээллийн технологийн оновчтой, нэгдсэн архитектурыг хөгжүүлэх, хадгалах, хэрэгжүүлэх ажилд дэмжлэг үзүүлэх" үүргийг мэдээллийн технологийн гүйцэтгэх захиралд (CIO) үүрэг болгов.

1997 он гэхэд Закман мэдээллийн системийн архитектурын цар хүрээгээ Энтерпрайс архитектурын цар хүрээ болгон нэрлэсэн; Энэ нь системийг төлөвлөх эсвэл системд өөрчлөлт оруулах процесс биш харин дүрслэлүүдийн ангиллын схем хэвээр үлдсэн.

1998 онд Холбооны CIO зөвлөл нь Клингер-Кохэнд тодорхойлсон тэргүүлэх чиглэлийн дагуу Холбооны Энтерпрайс архитектурын хүрээг (FEAF) боловсруулж эхэлсэн бөгөөд 1999 онд гаргасан. FEAF нь TOGAF-ийн ADM-тэй адил үйл явц байсан бөгөөд үүнд "Архитектурын баг нь нарийвчилсан зөрүүний шинжилгээнд [суурь болон зорилтот архитектурын хооронд] тулгуурласан систем, программууд болон холбогдох бизнесийн практикт шилжих дарааллын төлөвлөгөөг гаргадаг."

2001 онд АНУ-ын CIO-ийн тэргүүн зөвлөлөөс Холбооны Энтерпрайс архитектурын практик гарын авлагыг хэвлэн нийтэлсэн бөгөөд энэ нь "Энтерпрайс архитектур (EA) нь үр ашигтай мэдээллийн технологийн (IT) орчинд үндсэн бизнесийн процессыг оновчтой хэрэгжүүлэх замаар агентлагийн зорилгод хүрэх арга замыг бий болгодог." гэж эхэлдэг байна. Тухайн үед TOGAF, FEAF, EAP болон BSP-ын процессууд холбоотой гэдэг нь илэрхий байв.

2002/3 онд TOGAF 8 нь Enterprise Edition дээрээ технологийн архитектурын үеүдээс бизнес, өгөгдөл, хэрэглээний үеүдэд анхаарлаа хандуулсан. Энэ нь жишээ нь байгууллагын нэгжээс бизнесийн чиг үүрэг рүү, өгөгдлийн объектоос бизнесийн чиг үүрэг рүү хүртэл зурагласан мэдээллийн технологийн инженерчлэлийн дараа бүтэцлэгдсэн шинжилгээг нэвтрүүлсэн онцлогтой. Өнөө үед бизнесийн чиг үүргийг бизнесийн чадвар гэж нэрлэх болжээ. Мөн олон энтерпрайс архитекторууд өөрсдийн бизнесийн чиг үүрэг/чадамжын шатлал/ зураглалыг энтерпрайс архитектурын үндсэн дүрслэл гэж үздэг. Тэд өгөгдлийн объектууд, хэрэглэх тохиолдлууд, программууд болон технологиудыг үйл ажиллагаа/чадамжтай холбодог.

2006 онд "Enterprise Architecture As Strategy"[16] хэмээх алдартай номонд MIT-ийн Мэдээллийн системийн судалгааны төвийн ажлын үр дүнг мэдээлсэн байна. Энэхүү ном нь энтерпрайс архитекторуудад бизнесийн үндсэн үйл явцад ("Аль процессыг сайн гүйцэтгэх ёстойг [шийдвэрлэж], тэдгээр процессыг дижитал болгох мэдээллийн технологийн системийг нэвтрүүлсэн компаниуд илүү амжилттай байдаг.") төвлөрөх, стратегийн байгууллагууд хоорондын процессын нэгтгэл ба/эсвэл стандартчиллын үр өгөөжөөр бизнесийн менежерүүдийг татан оролцуулах хэрэгцээг онцолж байна.

2008 онд Британийн Компьютерийн Нийгэмлэг (BCS)-аас гаргасан байгууллага, шийдлийн архитектурын мэргэжлийн гэрчилгээг хөгжүүлэх судалгааны төсөл нь бизнесийн хүмүүст шийдвэр гаргах, бизнесийн процессийг хэрэгжүүлэхэд мэдээлэл хэрэгтэй байдаг тул энтерпрайс архитектур нь мэдээллийн системийн архитектураас салшгүй гэдгийг харуулсан. 2011 онд TOGAF 9.1. тодорхойлолтод: "Стратегийн түвшний бизнес төлөвлөлт нь энтерпрайс архитектурын анхдагч чиглэлийг өгдөг." гэжээ. Ердийнхөөр бол байгууллагын бизнесийн зарчим, бизнесийн зорилго, стратегийн хөдөлгөгч хүч тусдаа тодорхойлогдсон байдаг. Өөрөөр хэлбэл, энтерпрайс архитектур нь бизнесийн стратеги, төлөвлөлт, менежментийн арга зүй биш юм. Энтерпрайс архитектур нь бизнесийн мэдээллийн системийн технологийг өгөгдсөн бизнесийн стратеги, зорилго, жолоодлогод нийцү үлэхийг эрмэлздэг. TOGAF 9.1-ийн тодорхойлолтод " Энтерпрайс архитектурын иж бүрэн тайлбар нь бүх дөрвөн архитектурын домэйныг (бизнес, өгөгдөл, програм, технологи) агуулсан байх ёстой, гэвч бодит байдал дээр нөөц, цаг хугацааны хязгаарлалт нь бүх дөрвөн архитектурыг хамарсан, дээрээс доош, бүгдийг багтаасан архитектурын тодорхойлолтыг бий болгох хангалттай цаг хугацаа, санхүүжилт эсвэл нөөц байлгах боломжгүй гэсэн үг юм.

2013 онд TOGAF нь хамгийн танил болсон Архитектурын хүрээ (хэвлэгдсэн гэрчилгээний дугаараар шүүгддэг) бөгөөд зарим нь үүнийг Энтерпрайс архитектурыг тодорхойлдог гэж үздэг.

Архитектурын домэйн
1993 онд Стивен Спевакийн Энтерпрайс Архитектур Төлөвлөлт (EAP) хийснээс хойш, магадгүй түүнээс өмнө ч энтерпрайс архитектурыг дөрвөн архитектурын салбарт хуваах болжээ:


 * Бизнесийн архитектур
 * Өгөгдлийн архитектур
 * Програм хангамжийн архитектур
 * Технологийн архитектур

Хэрэглээний архитектур нь нэг програмын дотоод архитектурын тухай биш (үүнийг ихэвчлэн програмын архитектур гэж нэрлэдэг) аж ахуйн нэгжийн хэрэглээний багц дахь програмуудын сонголт ба тэдгээрийн хоорондын хамаарлын тухай гэдгийг анхаарна уу. Олон Энтерпрайс Архитектурын цар хүрээнүүд нь өгөгдөл болон програм хангамжийн домэйнүүдийг бизнесийн доор (ихэвчлэн хүний үйл ажиллагааны систем) болон технологийн (платформ мэдээллийн технологийн дэд бүтэц) дээр байрлах нэг (тоонжуулсан) мэдээллийн системийн давхаргад нэгтгэдэг.

Байгууллагын архитектурын давхаргууд
Олон жилийн турш архитектурын домэйнүүдийг давхаргуудай, давхарга бүр нь процессыг гүйцэтгэдэг бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг агуулдаг бөгөөд дээд давхаргадаа үйлчилдэг гэж үзэх нь түгээмэл байв. Архитектурын домэйныг харах энэхүү хандлага нь TAFIM болон POSIX-ийн философийн дагуу "Техникийн лавлагааны загвар"-д тодорхойлсон платформ үйлчилгээний ард технологийн бүрэлдэхүүн хэсгийн давхаргыг багтаасан TOGAF v1 (1996) дээр илэрхий харагдаж байсан. Архитектурын домэйныг давхарга гэж үзвэл дараах байдлаар илэрхийлж болно:


 * Байгаль орчин (бизнесээр удирдуулдаг, дэмждэг эсвэл удирддаг гадны байгууллага, үйл ажиллагаа).
 * Бизнесийн давхарга (бие биедээ болон гадны байгууллагуудад үйлчилгээ үзүүлдэг бизнесийн чиг үүрэг).
 * Өгөгдлийн давхарга (Бизнесийн мэдээлэл болон бусад үнэ цэнэтэй хадгалагдсан өгөгдөл)
 * Мэдээллийн системийн давхарга (бие биедээ болон бизнесийн үйл ажиллагаанд мэдээллийн үйлчилгээг санал болгодог бизнесийн програмууд)
 * Технологийн давхарга (бие биедээ болон бизнесийн програмуудад платформ үйлчилгээг санал болгодог ерөнхий техник хангамж, сүлжээ болон платформ програмууд).

Давхарга бүр доод давхаргадаа ажил шилжүүлдэг. Давхарга бүрт бүрэлдэхүүн хэсгүүд, үйл явц, үйлчилгээг ерөнхий түвшинд тодорхойлж, нарийвчилсан бүрэлдэхүүн хэсэг, процесс, үйлчилгээ болгон задалж болно.

Энтерпрайс архитектурын цар хүрээний бүрэлдэхүүн хэсгүүд
Дээр дурдсан гурван үндсэн бүрэлдэхүүн хэсгээс гадна:


 * Тодорхойлолтын зөвлөгөө: зарим төрлийн Архитектурын дүрслэлийн зураглал эсвэл Viewpoint номын сан
 * Процессийн зөвлөгөө: Архитектур хөгжүүлэх зарим төрлийн арга, туслах зааварчилгаа.
 * Байгууллагын зөвлөгөө: ЭА засаглалын загвар орно.

Хамгийн тохиромжтой ЭА-ын цар хүрээ нь дараахь зүйлийг агуулсан байх ёстой:


 * 1) Бизнесийн үнэ цэнийг хэмжих хэмжүүрүүд
 * 2) ЭА санаачлагын загвар
 * 3) ЭА төлөвшлийн загвар
 * 4) Байгууллагын харилцааны загвар

Ихэнх орчин үеийн ЭА цар хүрээнүүд (жишээлбэл, TOGAF, ASSIMPLER, EAF) дээрхийн ихэнхийг агуулдаг бөгөөд Закман архитектурын тодорхойлолтод үргэлж анхаарч ирсэн байна.

Энтерпрайс архитектурын домэйнууд болон дэд домайнууд
Хэрэглээний болон технологийн домэйн (бизнесийн домэйнуудтай андуурч болохгүй) нь домэйн чадамж болон домэйн үйлчилгээгээр тодорхойлож, чадамж нь үйлчилгээнүүдээр дэмжигддэг. Програмын үйлчилгээ нь үйлчилгээнд чиглэсэн архитектурт (SOA) гэж хамаарна. Харин техникийн үйлчилгээг ихэвчлэн програм хангамжийн бүтээгдэхүүнээр дэмждэг.

Өгөгдлийн харагдац нь өгөгдлийн субьектууд болгон задалж болох өгөгдлийн ангиудаас эхэлдэг бөгөөд үүнийг цаашид өгөгдлийн объектууд болгон задалж болно. Хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг өгөгдлийн загварын үндсэн төрлийг merda гэж нэрлэдэг (мастер объект холбоосын диаграмын үнэлгээ, объект холбоосын загварыг үзнэ үү). Анги, субьект, объект нь өгөгдлийн шатлалыг бүрдүүлдэг. Байгууллагууд сая сая өгөгдлийн объекттой байж болно.

Энтерпрайс архитектурын лавлагааны уламжлалт загвар нь архитектурын домэйн (бизнес, мэдээлэл/өгөгдөл, програм/интеграцчлал ба техник/дэд бүтэц) хооронд тодорхой ялгааг гаргаж ирдэг. Эдгээр домайнуудыг дэд домайн салбаруудад хувааж болно. Байгууллагын архитектурын олон багууд нь Энтерпрайс архитектурын домэйн болон дэд домэйн салбаруудтай ажиллахад нийцсэн ур чадвартай хүмүүсээс бүрддэг. Энд зарим жишээг дурдвал: байгууллагын бизнесийн архитектор, байгууллагын баримт бичгийн архитектор, байгууллагын хэрэглээний архитектор, байгууллагын дэд бүтцийн архитектор, байгууллагын мэдээллийн архитектор гэх мэт. Хэрэглээний болон мэдээллийн архитектурын домэйн дэх лавлагааны архитектурын загваруудын жагсаалтын жишээг Архитектурын загвар (компьютерийн шинжлэх ухаан) дээрээс авах боломжтой.

Харагдацын загвар
Харагдацын загвар нь системийн шинжилгээ, системийн дизайн эсвэл энтерпрайс архитектурыг бүтээхэд ашигладаг үзэл, чиг хандлагын багцыг тодорхойлсон цар хүрээ юм. 1990-ээд оны эхэн үеэс системийн архитектурыг тайлбарлах, шинжлэх стандарт арга барилыг тодорхойлох хэд хэдэн оролдлого хийгдсэн. Сүүлийн үеийн Энтерпрайс архитектурын цар хүрээнүүдийн ихэнх нь тодорхой төрлийн харагдацын багцтай байдаг ч эдгээрийг харагдацын загвар гэж нэрлэдэггүй.

Стандартчилал
Програм хангамжийн архитектур, системийн архитектурын салбарт хамгийн танил болсон стандарт нь 2000 онд батлагдсан програм хангамжийг эрчимтэй ашигладаг системийн архитектурыг тайлбарлах IEEE 1471 стандартаар эхлэсэн байж болох талтай. Хамгийн сүүлийн хувилбартаа стандартыг ISO/IEC/IEEE 42010:2011 гэж нийтэлсэн. Энэхүү стандарт нь архитектурын хүрээг тодорхой хэрэглээний талбар ба/эсвэл оролцогч талуудын нийгэмлэгийн хүрээнд бий болсон архитектурын тодорхойлолтод зориулсан конвенц, зарчим, практик гэж тодорхойлж, архитектурын хүрээг дараахь байдлаар тодорхойлохыг санал болгодог:


 * 1) Домэйний холбогдох оролцогч талууд
 * 2) Тухайн домэйнд үүссэн асуудлын төрлүүд
 * 3) Эдгээр санаа зовоосон асуудлуудыг тодорхойлсон архитектурын үзэл санаа
 * 4) Дээр дурдсан үзэл санааг нэгтгэсэн захидал харилцааны дүрэм

Стандартад нийцсэн архитектурын цар хүрээ нь тодорхойлсоноос илүү нэмэлт арга, хэрэгсэл, тодорхойлолт, туршилтыг агуулж болно.

Энтерпрайс архитектурын хүрээний төрлүүд
Өнөө үед маш олон ЭА-ын цар хүрээнүүд байгаа бөгөөд дараах жагсаалтаас хамаагүй олон болно.

Консорциумын боловсруулсан цар хүрээ

 * ARCON – Хамтын сүлжээний лавлах архитектур – нэг аж ахуйн нэгж дээр төвлөрсөн бус харин аж ахуйн нэгжүүдийн сүлжээн дээр төвлөрсөн.
 * Cloud Security Alliance (Trusted Cloud Initiative) TCI лавлагааны архитектур.
 * Ерөнхий Энтерпрайс лавлагааны архитектур, арга зүй (GERAM)
 * RM-ODP – Нээлттэй тархсан боловсруулалтын жишиг загвар (ITU-T Rec. X.901-X.904 | ISO/IEC 10746) нь нээлттэй тархсан системийн техникийн үзүүлэлтүүдийг бүтэцжүүлэх ЭА-ын хүрээг тодорхойлдог.
 * IDEAS Group нь архитектурын хамтын ажиллагааны нийтлэг онтологийг хөгжүүлэх дөрвөн улсын хүчин чармайлт юм.
 * ISO 19439 Байгууллагын загварчлалын цар хүрээ
 * TOGAF – Нээлттэй Нийгэмлэгийн архитектурын хүрээ – архитектурын хөгжлийн арга, төрөл бүрийн архитектурыг дүрслэх стандартыг багтаасан өргөн хэрэглэгддэг цар хүрээ.

Батлан хамгаалах салбарын цар хүрээ

 * AGATE - Францын DGA архитектурын цар хүрээ
 * DNDAF[26] – DND/CF Архитектурын цар хүрээ (CAN)
 * DoDAF - АНУ-ын Батлан хамгаалах яамны архитектурын цар хүрээ
 * MODAF - Их Британийн Батлан хамгаалах яамны архитектурын цар хүрээ
 * NAF - НАТО-гийн архитектурын цар хүрээ

Засгийн газруудын цар хүрээ

 * European Space Agency Architectural Framework (ESAAF) - Европын сансарт суурилсан системүүдийн цар хүрээ
 * FDIC Enterprise Architecture Framework
 * Federal Enterprise Architecture Framework (FEAF) – 1999 онд АНУ-ын Холбооны CIO Зөвлөлөөс АНУ-ын Засгийн газарт ашиглахаар гаргасан хүрээ (ХЭАБ-аас гаргасан 2002 оны Холбооны Энтерпрайс Архитектурын (FEA) мэдээллийн технологийн хөрөнгө оруулалтыг ангилах, бүлэглэх заавартай андуурч болохгүй. АНУ-ын Холбооны удирдлага, төсвийн алба)
 * Government Enterprise Architecture (GEA) - Квинсландын засгийн газрын хэлтэсүүдэд ашиглах хууль ёсны нийтлэг цар хүрээ
 * Nederlandse Overheid Referentie Architectuur (NORA) – Голландын Засгийн газрын E-overheid NORA-ийн лавлагааны хүрээ.
 * NIST Enterprise Architecture Model
 * Treasury Enterprise Architecture Framework (TEAF) – АНУ-ын Сангийн яамнаас 2000 оны 7-р сард нийтэлсэн төрийн сангийн хүрээ.[28]
 * Colombian Enterprise Architecture Framework - MRAE - Marco de Referencia de Arquitectura Empresarial нь Колумбын бүх нийтийн агентлагуудын цар хүрээ юм.
 * India Enterprise Architecture framework IndEA- нь Энэтхэгийн засгийн газраас гаргасан лавлагааны цар хүрээ юм.

Нээлттэй эх сурвалжийн цар хүрээнүүд

 * Lean Architecture Framework (LAF)[29] нь мэдээллийн технологийн орчин өөрчлөгдөж буй бизнесийн нөхцөл байдалд тууштай, хурдан хариу үйлдэл үзүүлэхийн зэрэгцээ тогтвортой хэлбэрээ хадгалах сайн туршлагын цуглуулга юм.
 * MEGAF[30] нь ISO/IEC/IEEE 42010 стандартад заасан архитектурын цар хүрээний тодорхойлолтод нийцсэн архитектурын хүрээг хэрэгжүүлэх дэд бүтэц юм.
 * Praxeme нь Нээлттэй байгууллагын аргачлал болох Enterprise System Topology (EST) гэж нэрлэгддэг аж ахуйн нэгжийн архитектурын цар хүрээг агуулдаг.
 * TRAK – MODAF 1.2 дээр суурилсан, GPL/GFDL-ийн дагуу гаргасан ерөнхий системд чиглэсэн цар хүрээ.
 * Sherwood Applied Business Security Architecture (SABSA)[31] нь байгууллагын аюулгүй байдлын архитектур, үйлчилгээний менежментийн нээлттэй тогтолцоо, аргачлал бөгөөд эрсдэлд суурилсан бөгөөд аюулгүй байдлыг бизнес болон мэдээллийн технологийн удирдлагад нэгтгэхэд чиглэдэг.

Өмчлөлийн цар хүрээ

 * SSIMPLER Framework – 2002 онд Wipro дахь Мандар Ванарсегийн бүтээл дээр суурилсан архитектурын цар хүрээ.
 * Avancier Methods (AM)[32] Сургалт, баталгаажуулалтаар дэмжигдсэн аж ахуйн нэгж, шийдлийн архитекторуудад зориулсан процесс, баримт бичгийн зөвлөгөө.
 * BRM (Build-Run-Manage) Framework - 2000 онд IBM-д ажиллаж байхдаа Санжеев "Нарлаг" Мишрагийн бүтээсэн архитектурын цар хүрээ.
 * Capgemini Integrated Architecture Framework (IAF) - 1993 онд Capgemini компаниас гаргасан.
 * Dragon1 - Нээлттэй нийгэмлэг саяхан Архитектурын хүрээ гэж хүлээн зөвшөөрсөн нээлттэй Visual Enterprise Архитектурын арга
 * DYA 2004 оноос хойш Sogeti боловсруулсан цар хүрээ.
 * Dynamic Enterprise Вэб 2.0 технологид суурилсан ЭА-ын үзэл баримтлал
 * Extended Enterprise Architecture Framework - 2003 онд ЭА-ын хөгжлийн хүрээлэнгээс
 * EACOE Framework [3] – Жон Захманы бүтээлийн боловсруулалт болох ЭА-ын хүрээ.
 * IBM Information FrameWork (IFW) - 1996 онд Рожер Эверден зохион бүтээжээ.
 * Infomet - 1990 онд Питер Вильжоен зохиосон
 * Labnaf [33] – Байгууллагын өөрчлөлтийг жолоодох нэгдсэн тогтолцоо
 * Pragmatic Enterprise Architecture Framework (PEAF)[34] - 2008 онд Прагматик ЭА-ын Кевин Ли Смитийн боловсруулсан Прагматик цар хүрээний бүлгийн нэг хэсэг.
 * Purdue Enterprise Reference Architecture - 1990-ээд оны эхээр Пурдюгийн их сургуулийн Теодор Ж.Уильямсын боловсруулсан.
 * SAP Enterprise Architecture Framework
 * Service-oriented modeling framework (SOMF) Майкл Беллийн бүтээл дээр суурилсан.
 * Solution Architecting Mechanism (SAM) – Интеграл модулиудын багцаас бүрдэх уялдаатай архитектурын цар хүрээ.
 * Zachman Framework - 1980-аад онд IBM-ийн Жон Зачманы бүтээл дээр суурилсан архитектурын цар хүрээ.