User talk:Akshayakumardalpati

👉[स्वामिविवेकानन्दस्य शैक्षिक दर्शनम् ] [ 1863 - 1902 ] जवाहरलालनेहरुमहोदयानुसारम् - " स्वामिविवेकानन्दस्य जीवनलक्ष्यं समाजसेवा, जन शिक्षा, धार्मिक पुनरुत्थानम् एवं शिक्षाद्वारा जागृतिं कृत्वा मानवजातेः सेवाकरणं भवति" इति - "Vivekananda's life mission was the service of mankind through social services ,mass education re ligious servival and social awakening through education...(jawahar lal neheru) 👉जीवनपरिचयः( Li FE SCKETH ) 👉- स्वामिविवेकानन्दस्य कलकतानगरस्थे "सेमुलिया पल्ली" नामके ग्रामे 1863 ई. बषे जनवरीमासस्य द्वादश दिनाङ्के सायं सार्धषडवादने जनिं प्राप्तवान् । अस्य प्रारम्भिक नाम नरेन्दनाथदत्त: आसीत् । अयं जात्या बंड क्षत्रिय: आसीत् । अस्य पितरौ विश्वनाथदत: भुवनेश्वरो चास्ताम् । तस्य पितरौ साधुस्वभावो धर्मनिष्टौ सत्कर्मप्रवणौ एकचिन्तौ चाभूताम् । 1879 ई. बषे प्रवेशिकापरोक्षायाम् प्रथमश्रेष्णाम् सः उतीर्णवान् । ततः उच्चशिक्षायाः कृते नरेन्द्रदत: प्रेसिडेन्सी नामक महाविद्यालये इतिहास - दर्शनादिविषयाणामध्ययने प्रवृत्ती अभवत् । तदा क्षणकालमपि परिशीलनेन कस्यापि विषयस्य पठनेन अखिलमपि पाठयजातं तस्य बुद्धो अङ्कितमभवत् । अर्थात् सः कदापि तत् न विस्मृतवान् । विवेकानन्दस्य विषये तस्य प्रधानचार्य: मिस्तर हेस्टो अवदत् - " नरेन्दनाथ दत: प्रतिभाशाली वर्तते । अहं विस्वस्य विभिन्न देशानां यात्राम् अकुर्वम् किन्तु किशोरावस्थायाम् एव अनेन समं योग्य एवं महान् युवक: माम् जर्मन विश्वविद्यालयेषु अपि न प्राप्तम् " । आमेरिकादेशस्य शिकागीनगरे 1893 तमे वर्षे विश्वसर्वधर्मसम्मेलनस्य आयोजनम भवत् । स पाश्यात्यानां विदुषां पुरतः भारतीयज्ञानस्य प्रभावीतपदकरीत्या प्रस्तुतिकरणं कृतवान् । भाषणस्यअरम्भे " अमेरिका देशस्य भ्रातरो भगिन्यश्य " इति सम्बोधनमाकर्य सर्वे मुग्धा: सन्तो बहुकालपर्यतं सानन्दं करतलध्वनि: कृतवन्तः । एतेन सम्बीधनेन पाश्चात्य जगतो जनानां हृत्सु मानवताया एक्यस्य च भावना: जागरिता: आसन् । अनेन विश्वे हिन्दूधर्मस्य प्रतिष्ठा पुनः संवद्धिता सज्जाता । स्वामिविवेकानन्दस्य सदा सदादशे: प्रभाविता: तत्रत्याः सुशिक्षिता: जनाः तस्यानुयानिनी भूत्वा संन्यासंपि गृहितवत्त: । ख्रीष्टस्य 1902 तमेऽद्वे जुलाई मासस्य चतुथे दिने एकीनचत्वारिश (39) स्वामिविवेकानन्दः परलीकं प्राप्तवान् । 👉[ स्वामिविवेकानन्दस्य शिक्षादर्शत्रम् ] - स्वामिविवेकानन्दस्य जीवनदर्शनमपि तेषां समन्वयवादिदृष्टिकोणस्य द्योतकमासीत् । तेषां शिक्षा दर्शनेअपि एतादृशस्यैव दृष्टिकोणस्य प्रतिबिम्ब परिलक्ष्यते । ते तदानी भारते प्रचलिताया: शिक्षा प्रणाल्या: प्रखरा आली चका आसन् । तेषां समर्थन व्यावहारिकशिक्षायाः कृते आसीत् इयं प्रचलिता शिक्षा मानवं बालकं वा जीवनाय कटिबद्धं न विदधाति अपितु एनं शवतोहीनं कारयति । सः भारतस्य विकासं शिक्षयैव मनुते स्म । 👉शिक्षायाः अर्थः ( Meaning of Education ) - स्वामिविवेकानन्दस्य मते शिक्षा हि मानवाना पूर्णतायाः अभिव्यक्तिः प्रददाति । केवलं " सूचनैव शिक्षा "इति न सम्भवति अपितु बालकस्य मानवरुपे निमिति रेव " शिक्षा" वर्तते । विवेकानन्दमते इयं शिक्षा मानवेषु गुणानां निमितै: तेषां विकासे च अक्षमा वर्तते । एतस्मिन् तत्वंज्ञानस्य अभावो दृश्यते । एषा निषेधामिका शिक्षा वर्तते । अग्लैः प्रचलितायां शिक्षायां निषेधेषु बलं दीयते । एतया बालानां मौलिकताया: विकासो न सम्भवती । तन्मते अन्त निहितस्य प्रच्छन्नस्य ज्ञानस्य प्रवाहः शिक्षयैव निर्वाधगत्या भवितुं शक्नोति । शिक्षा अभ्यन्तरे स्थितं ज्ञानमनावृतं विदधाति । बाल को अन्त निहितास्य ज्ञानस्य अन्वेषणं प्रकटनस्य करोति । मनस्येव समस्तं ज्ञानं निहितं भवति ' अनया प्रेरणया जनः स्वीकीयस्यान्त: प्रदेशस्य अध्ययनाय आत्मानं योजयति । 👉शिक्षायाः उद्देश्यानि ( Aims of Education ) 1- आत्मानुभुति : 2- मनुष्यस्य मानवरुपे निर्मितिः - मानवस्य स्वाभाविकगुणानां विकासः । ३ - शारिरिक मानसिक विकासश्च 4- वैयक्तिकं सामाजिकश्च विकाशः 5 - चरित्रनिर्माणम् 6- श्रद्धायाः विकासः 👉पाठ्यचर्या (curriculum ) - स भारतीयदर्शने वाक्‌मये च सन्नद्धो भूत्वापि अन्येषामपि प्रचलित विषयाणां सन्दर्भे स्वमते प्रकटितवान् । स आध्यात्मिक पूर्णतायाः हेतोधर्मस्य दर्शनस्य, पुराणस्य, उपनिषदश्य ज्ञानं लौकिक समृद्धये च भाषायाः, भूगोलस्य, अर्थशास्त्रस्य, राजनितीशस्त्रस्य, मनोविज्ञानस्य, कलाया: व्यवसायिकविषयाणाम्, कृषेः, क्रोडाया: व्यायामादि विषयाणाश्च पाठय चर्यायां वाञ्छति स्म । तन्मते प्रौद्योगिकविषयाणाम् ( Techhi cal Education) ज्ञानमपि छात्रेषु भवेत् येन ते औद्योगिक दृष्ट यापि: विकासिता: भवेयु: । 👉शिक्षणविधिः ( methods of Teaching ) - I - आध्यात्मिक विधिः 2 - अभ्यास विधिः 3 - उपासन विधि: 4 - अनुकरणविधिः 5 - योगविधिः 👉गुरुशिष्य सम्बन्धः - ( Realations between Teacher and students) - स्वामिदयानन्दस्य मतमासीत् यत् आचार्यः विशिष्टगुणसम्पर्ण भवेत् । यदि गुरुषु विशिष्ट गुणः न स्यात् तर्हि छात्राः सुशीलाः सत्यवादीनः जितेन्द्रियाः कदापि त्र भवन्ति इति । सः स्वीकरोति यत् यः शब्दं, शब्दार्थ तथा शब्दार्थयो: सम्बद्धम् अधिगच्छति । मिथ्याभिमानात् कपटा चरणात् य: मुवतः यः सर्वान् छात्रान् प्रेम्णा अध्यापयति, यः उदारवान् पक्षपात रहित: च भवति स एव आचार्यपदवाच्य: भवतीतिः । 👉स्त्रोशिक्षा ( woman education ) -

स्वामिदयानन्दः स्त्रीशिक्षायाः आवश्यकता विषये सत्यार्थ प्रकाशनामके ग्रन्थे स्पष्टयति । यत् - समाजस्य हिताय यथा पुरुषाणाम् मध्ये शिक्षा प्रसारस्य आवश्यकता वर्तते, तथैव स्त्रीणामपि आवश्यकता अस्ति । 👉अनुशासनम् ( Disciplane ) - स्वामिदयानन्द : उत्तम- अनुशासनार्थ दण्डव्यवस्थाम् आवश्यकम् मनुते । छात्राः यदि स्वीयकार्य सम्यक् रूपेण न कुर्वन्ति, तर्हि ते कठीरदण्डेन दण्डनिया: इति महोदयानाम् आशयः । ब्रह्मचर्यपालनार्थम्, सत्यं वाक्परिपालनार्थम्, उत्तम चरित्र निर्माणार्थश्च दण्डः अनिवार्य: भवेत् । स्वामि दयानन्दस्य अनुशासनम् हि नैतिकानुशासन् वर्तते । धन्यवाद: