User talk:Archana Debb

″वक्रोक्तिविचारः″

वन्दे कवीन्द्रवक्त्रेन्दुलास्यमन्दिरनर्तकीम् । देवीं सूक्तिपरिस्पन्दसुन्दराभिनयोज्ज्वलाम् ।। (वक्रोक्ति) साहित्यशास्त्रपरम्परायां काव्यस्य महत्वपूर्ण स्थानं वर्तते । काव्यं भवति सहृदयानां हृदये आनन्दस्य मुख्यं साधनम् । सुखमनभवन्ति । सुखं तु हृदये चमत्काररूपः । आचार्य कुन्तकेन वक्रोक्तिजीविते उक्तं यत्— चतुर्वर्गफलाखादमण्यतिक्रम्य तद्बिदाम् । काव्यामृतरसेनान्तश्चमत्कारो वितन्यते ।। आचार्य कुन्तकः काव्ये सौन्दर्यम् स्वीकृत्य, वक्रोक्तेः कल्पना कृतः— व्यवहारपरिस्पन्दसौन्दर्य व्यवहारिभिः । सत्काव्यादिगमादेव नूननौचित्यमाण्यते ।। यद्यपि वक्रोक्तेः आदि कल्पना तु अलंकार सम्प्रदायस्य प्रवर्तकः भामह महोदयस्य एव । कुन्तकेन भामह महोदयस्य वक्रोक्तेः कल्पना, सम्प्रदाय रूपेण प्रवर्तिता जाता । इदानीं वक्रोक्ति विचारं स्वीकृत्य वच्मि यत् का नाम वक्रोक्तिः? अस्मिन् सन्दर्भे वक्रोक्तिजीविते कुन्तकेन उक्तम् वैदग्ध्यभङ्गीभणितिरूच्यते वक्रोक्तिः। अत्र प्रश्नः आयाति वैदग्ध्यं नाम किम् ? विदग्धस्य भावः वैदग्ध्यम् । कविकर्म कौशलम् । तस्य कविकर्म कौशलरुपस्य विच्छिन्तिः भङ्गिः उच्यते वक्रोक्तिः । अतएव कवेः काव्ये यत् शब्दार्थरुपा सुन्दरता व्यञ्ज्यते । सा च वक्रोक्तिभावात्मकेन प्रकाशिता भवति । वक्रोक्तिः सिद्धान्तरुपेण कुन्तकेन प्रवर्तितः । साहित्यसम्प्रदाये षट्सम्प्रदायाः सन्ति । तेषु वक्रोक्ति सम्प्रदायः एकः अन्यतमः आचार्यकुन्तकः अस्य सम्प्रदायस्य प्रवर्तकः अस्ति । वक्रोक्ति एव काव्यस्य आत्मा इति सिद्धान्तरूपेण उपस्थापितः । वक्रोक्तिजीवितम् इत्यस्मिन् ग्रन्थे चत्वारः उन्मेषाः सन्ति । वक्रोक्तेः षड्भेदाः सन्ति । यथा— (i) वर्णविन्यासवक्रता । (ii) पदपूर्वार्द्धवक्रता । (iii) प्रत्ययाश्रितवक्रता । (iv) वाक्यवक्रता । (v) प्रकरणवक्रता । (vi) प्रबन्धवक्रता । अतएव उपर्युक्त विवचनानुसारेण ज्ञायते यत् वक्रोक्तिः काव्यस्य आत्मतत्त्वम् । काव्यस्यात्मरूपेण वक्रोक्तिजीवितम् इति फलितार्थम् मे विचारः । इति शम् । Archana Debb (talk) 11:52, 26 February 2018 (UTC)