User talk:Bikilahussen

አሚር አብዱላሂ፣ በመደበኛነት አብዱላህ II ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻኩር ወይም አሚር ሐጂ አብዱላሂ 2ኛ ኢብኑ አሊ አብዱ ሻኩር (1850 ዎቹ - 1930) የሐረር የመጨረሻው አሚር ሲሆን ከ1884 እስከ 26 መጨረሻ ድረስ ገዝቷል። ጥር 9 ቀን በጨለንቆ ጦርነት የሐረሪ ወታደሮች ሽንፈትን ተከትሎ ግዛቱ ሲቋረጥ ጥር 1887 ዓ.ም.

አር.ዐ. ካውልክ እንደዘገቡት አሚር አብዱላሂ የመሐመድ ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻኩር ልጅ በካዲጃ የአሚር አብዱልከሪም ኢብኑ ሙሐመድ ልጅ ነው። አባቱ የሐረርን ኢሚሬትስ ለመያዝ ሲል አብዱላሂን ከእርሱ በፊት የነበሩትን አህመድ 3ኛ ኢብን አቡበከርን ልጅ አግብቶ ነበር። አብዱላሂ ተማሪ እና የእስልምና እምነት አራማጅ ነበር። ግብጽ ከ1875 ዓ.ም ጀምሮ ሐረርን ተቆጣጥራ የነበረች ቢሆንም፣ ወረራውን ማስቀጠል ብዙ ወጪ የሚጠይቅ እና የሎጂስቲክስ ፈታኝ መሆኑን የዘገበው፣ ግብፆችምአሚርአብዱላሂን ከከዲቭ ፊርማን ጋር በመተው ሐረርን እንዲገዙ ወሰዱ።[5] “በአንድ የእንግሊዝ መኮንኖች የሰለጠኑ ጥቂት መቶ ወታደሮች፣ ከ300 እስከ 400 ሽጉጦች፣ አንዳንድ መድፍ እና ጥይቶች፣ የንግድ መስመሮችን ፖሊስ እና የግዛቱን ደህንነት ለማስጠበቅ ይቅርና ሀረርን እና ጃልዴሳን ለማሰር በቂ ያልሆነ ሃይል ተሰጥቶታል። ” [6] አብዱላሂ በአጭር የስልጣን ዘመናቸው የጃሚ መስጂድን አስፋፍተዋል።[7]

አሚር አብዱላሂ በግዛታቸው ላይ እየደረሰ ያለው የኢትዮጵያውያን ስጋት በጣም ተጨንቆ፣ ነዋሪውን አውሮፓውያን ከዳግማዊ ምኒልክ ጋር ተባብረዋል ሲሉ ከሰዋል። እንደ ታሪክ ጸሐፊው ሃሮልድ ማርከስ በጁላይ 1885 ሁኔታው ተባብሶ ነበር፣ “ከቁጥጥር ውጪ በሆነው ሕዝብ፣ የአውሮፓ ነጋዴዎች [እነዚያ] በቤታቸውና በሱቆቻቸው ውስጥ ምናባዊ እስረኞች ሆኑ፣ እና ከጎን ያሉት ኦሮሞዎች [ከተማዋን] ወረሩ። 8] በምላሹ አሚሩ አዲስ ምንዛሪ አስተዋውቋል ይህም የአካባቢውን ህዝብ ለድህነት ዳርጓል።አጎራባች ኦሮሞ እና ሶማሌ የሀረር ገበያ በረሃ መውጣታቸውና የከተማዋ ኢኮኖሚ ወድቋል። አሚር አብዱላሂ በከተማው ውስጥ የሚገኙ ሁሉም ዜጋ ያልሆኑ እስልምናን እንዲቀበሉ ወይም እንዲወጡ አዘዙ።[10]

የጣሊያን የንግድ ልኡካን ወደ ሐረር ማቅናቱን ሲሰማ ወታደሮቹ እንዲጠለፉላቸው እና እንዲመልሱአቸው ወይም እንዲገድሏቸው አዘዘ። ጣሊያኖች በጅልዴሳ ተገደሉ።[10] ይህም ለዳግማዊ ምኒልክ ንግዱን በመጠበቅ ላይ የተመሰረተ፣ ጣሊያን ከተማዋን ለመቆጣጠር ተጨማሪ መነሳሳትን ፈጠረ።[11][12] በ1886 ዓ.ም መጨረሻ ላይ ዳግማዊ ምኒልክ ወታደሮቹን ወደ ሐረር አቅንተው ነበር።[13]

የሶማሌው ጋዳቡርሲ ኡጋዝ (መላክ) ዳግማዊ ኡጋዝ ኑር ከአሚር አብዱላሂ ጋር ጠንካራ ግንኙነት ፈጥሯል እና በታህሳስ 1886 ሀረር በዳግማዊ ምኒልክ በተፈራረቀች ጊዜ ኡጋዝ ኑር የጋዳቡርሲ ጦር አሚር አብዱላሂን እንዲደግፍ ላከ።[14]

አሚር አብዱላሂ ለመጀመሪያ ጊዜ የኢትዮጵያ ወታደራዊ ምርመራ በሂርና በሚገኘው ካምፓቸው ላይ በምሽት ጥቃት ርችቶችን ጨምሮ ምላሽ ሰጥቷል። ኢትዮጵያውያን በፓይሮቴክኒክ ድንጋጤ ወደ አሳቦትና አዋሽ ወንዞች ሸሹ። ንጉስ ምኒልክ ከጥቂት ወራት በኋላ ሁለተኛ ጥቃትን ሲመሩ አሚሩ የነዚህን ወታደሮች ጥራት በመገመት የቀደመውን ስኬት በሁለተኛው ሌሊት ጥቃት ለመድገም ሞከረ። ማርከስ "ጥቂት ክሩፕ መድፍ ውጤታማ ሊሆን በሚችልበት ቅጥር በተከበበች ከተማ ላይ ጠላት እንዲወጋ ቢፈቅድ ኖሮ፣ ሸዋውያን ከባድ ፖለቲካዊ መዘዞችን አስከትለው ሽንፈት ሊገጥማቸው ይችል ነበር" ብሏል። ሆኖም የጨለንቆ (ጫላንቆ) ጦርነት የአሚሩን ጦር አወደመ፣ አሚሩም ከሚስቶቹ እና ልጆቹ ጋር በመሆን ከሐረር በስተምስራቅ ወደምትገኝ በረሃ አገር ሸሸ። አጎቱን አሊ አቡ ባርካን ትቶ ለምኒልክ እንዲገዛ እና ለሀረር ህዝብ ምህረትን ጠየቀ።[9][11]

አብዱላሂ በኋላ የሱፊ ሀይማኖት ምሁር ሆኖ ለመኖር ወደ ሀረር ተመለሰ። በ1930 ሞተ።[15] ዋቢ

አብዱላህ II ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻኩር
አብዱላህ II Bikilahussen (talk) 17:35, 22 October 2022 (UTC)