User talk:Bulli.1996

సమాసములు సమాసములు

1. సమాసములు  :  రెండు లేక అంతకంటే ఎక్కువ సమర్ధములయిన పదములను ఏక పదముగా కలుపుటకు సమాసము అనిపేరు. ఉదా           :   తల్లిదండ్రులు.

2. విగ్రహము   : సమాసము చేసినపుడు పదములు మధ్య లోపించిన విభక్తి ప్రత్యయములు మొ ||  వానిని చేర్చి సమాసము యొక్క అర్ధమును వివరించు వాక్యము. ఉదా           :   రాజపుత్రడు   -    రాజుయొక్క  ’ పుత్రుడు ’

3. పూర్వపదము   :    సమాసములోని మొదటి పదము.

ఉదా  :    "రాముని" బాణము.

4. పరపదము    :    సమాసములోని  రెండవ పదము. సమాస భేదములు  :    సమాసము  1) తత్పురుష 2) కర్మధారయ  3) ద్విగువు  4)  బహువ్రీహి 5)  ద్వంద్వము 6) అవ్యయీభావము అని ఆరు విధములు.

1. తత్పురుష సమాసము :

తెల్పినచో నఞ్ తత్పుతత్పురుషము అనబడును.

1. పెడతల ………….. తల యొక్క పెడభాగము. (ప్రధమా తత్పురుష) 2. పశువుల కాపరి…………..పశువులను కాయువాడు. (ద్వితీయా తత్పురుష) 3. బలగర్వితుడు ………….. బలముచే గర్వించినవాడు. (తృతీయా తత్పురుష) 4. ధానాశ ………….. ధనము కొరకు ఆశ. (చతుర్ధీ తత్పురుష) 5. దొంగ భయం  ………….. దొంగ వలన భయము. (పంచమీ తత్పురుష) 6. రామబాణము …………..రాముని యొక్క బాణము                                   (షషీ తత్పురుష) 7. హరిభక్తి ………….. హరియందు. భక్తి. (సప్తమీ తత్పురుష) 8. అనాయాసము ………….. న + ఆయాసము. (సఞ్ తత్పురుష)

2. కర్మధారయము  : విశేషణము, విశేష్యము కలిసి ఏర్పడునది కర్మధారయము.

1. విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయము  : ఉదా  :   సరస సల్లాపములు   -  సరసములైన సల్లాపములు.

2. విశేషణ ఉత్తరపద కర్మధారయము ఉదా  :   కపోతవృద్ధము   -   వృద్ధమైన కపోతము.

3. విశేషణ ఉభయపద కర్మధారయము ఉదా :  మృదుమధురము  -  మృదువును, మధురమును అయినది.

4. ఉపమాన ఉత్తరపద కర్మధారయము. ఉదా :  పాదపద్మములు   -   పద్మముల వంటి పాదములు.

5. ఉపమాన పూర్వపద కర్మధారయము. ఉదా :   పాదపద్మములు  -  పద్మముల వంటి పాదమలు.

6. సంభావనా పూర్వపద కర్మధారయము ఉదా :  కృష్ణానది  -  కృష్ణ అను నది.

7. అవధారణ పూర్వపద కర్మధారయము  (రూపక సమాసము) ఉదా   :    సంగీత స్రవంతి   -   సంగీత మనెడి స్రవంతి.

8. మధ్యను పదలోప సమాసము

ఉదా :   రాతిబొమ్మ   -   రాతితో నిర్మించిన బొమ్మ.

3. ద్విగు సమాసము : సంఖ్యా వాచకము పూర్వపదముగా గల కర్మధారయమే ద్విగువు ఉదా  :    మూడు బాణములు   -   మూడయిన బాణములు. ముక్కరులు  -  మూడయిన కారులు.

4. బహువ్రీహి సమాసము   : అన్యపదార్ధము ప్రధానముగా కలది. ఉదా  :    పద్మముఖుడు  -  పద్మము వంటి ముఖము కలవాడు. ముక్కంటి     -    మూడు కన్నులు గలవాడు.

5. ద్వంద్వ సమాసము    : ఉభయ పదార్ధ ప్రాధాన్యము కలది. ధైర్య సాహసములు   -   ధైర్యమును ,  సాహసమును.

6. అవ్యయీభావము  : అవ్యయము పూర్వపదముగా గల సమాసము  -   పూర్వపద ప్రాధాన్యము కలది.

ఉదా   :    యధానిధి    -   విధ ననుసరించి.

తెలుగు సంధులు

1. ఉకారసంధి  ( ఉత్వసంధి )    :           అడుగు  +  ఇదెను     =       అడుగిడెను. ( ఉ +  ఇ = ఇ ) రూపు  +   ఒంది      =      రూపొంది. ( ఉ + ఒ = ఒ ) దెసలు +   ఎల్లను     = దెసలెల్లను. ( ఉ +  ఎ = ఎ ) ఎట్లు  +  అనిన       =  ఎట్లనిన        (  ఉ  +  అ = అ ) సూత్రము         :           ఉత్తునకు  ( ఉత్తు   =   హ్రస్వమైన ఉకారము. ) అచ్చు పరమైన సంధి నిత్యము. ( ఉకారము పొయి రెండవ అచ్చు వచ్చును. ) ఉత్తు  =   హ్రస్వమైన ఉకారము. సంధి            :           మొదటి అచ్చునకు రెండవ అచ్చునకు కలిపి రెండవ అచ్చు అదేశముగ వచ్చుట. ఉదా            :           రాముడు    +    అతడు    =    రాముడతము  (   ఉ   +  అ  =  ఆ  )

2. ఇకారసంధి ( ఇత్వసంధి )  :  మరి   +   ఒక   =   మరొక, మరియొక. (  ఇ  +  ఒ =  ఒ ) అది  +    ఏది   =  అదేది , అదియేది. (  ఇ  +  ఏ  =  ఏ ) ఇది  +    అతా  =  ఇదంతా    ( ఇ +  అ = అ ) సూత్రము :    ఏమ్యాదుల  ఇత్తునకు ( హస్వమైన ఇ కారము ) సంధి  వైకల్పికముగ( సంధి ఒక సారి జరుగును మరొక సారి జరగదు.) వచ్చును. ఏమ్యాదులు =  ఏమి, ఏది  , ఏవి , అది  , అవి , మరి మొదలగు శబ్దములు. వైకల్పికము =  ఒకమారు వచ్చుట, ఒకమారు రాకుండుట. తెలుగు పదము మద్యలొ అచ్చు అక్షరాలు రాకుడదు. సంధి లేని చొ యడాగమం సంధి అగును.

3. అకారసంధి ( అత్వసంధి )   :    ఒక  +   ఇంత    =     ఒకింత, ఒక యింత. ( అ + ఇ = ఇ ) పుట్టిన +  ఇల్లు  = పుట్టినిల్లు, పుట్టిన యిల్లు. ( అ + ఇ  = ఇ ) ఇంక   +   ఒక   =  ఇంకొక   ( అ + ఒ =  ఒ ) బహుళము :    సంధి ఒకమారు జరుగుట, వికల్పముగా జరగుట , జరుగకుండుట , అన్య విధిముగ జరుగుట

4.  యడాగమ సంధి :   ఏ   +    అది    =    ఏయది. ( ఏ + అ = అ ( య ) ) మా  +   అమ్మ   =    మాయమ్మ. ( ఆ + అ = అ (య ) ) సూత్రము :    సంధి లేనిచోట అచ్చుకంటె ( మొదటి అచ్చుకంటె ) పరమయిన ( రెండవ ) అచ్చునకు యడాగమము (య అను అచ్చు-( స్వరము ) ) వచ్చును. ఆగమము  -    ఉన్నదాని  ప్రక్కన చేరునది. { యడాగమము = ( యట్  +   ఆగమము. )  --> this is not an example. }                      ’ య్ ’ అనునది  రెండవ అచ్చునకు మొదట వచ్చును.

5. అపదాది  స్యరసంధి  :   గ్రుక్క   + ఎడు   =   గ్రుక్కెడు. మూర  +    ఏడు   =    మూరెకు. సూత్రము  :    అపదాది   స్యరము పరమగునపుడు అన్ని యచ్చులకు సంధి  వచ్చును. అపదాదిస్వరము  =     పదముకాని దాని మొదటి   అచ్చు.

6. ద్విరుక్తటకార సంధి :    చిఱు  +   ఎలుక    =    చిట్టెలుక. కడు   +   ఎదురు   =     కట్టెదురు. నిడు   +     ఊర్పు   =    నిట్టూర్పు. సూత్రము  :     కుఱు ,   చిఱు  , కడు  , నడు , శబ్దముల   ఱ  , డ లకు అచ్చు పరమగునపుడు  ద్విరుక్తటకారంబు  అగును. ద్విరుక్తము  = ద్వత్వము.

7. అమ్రేడిత సంధి  :   1)  అహా   +   అహా    =     అహాహా                                           ఎట్టా   +     ఎట్టా    =    ఎట్టెట్టా. సూత్రము   :     అమ్రేడితము పరమగునపుడు అన్ని అచ్చులకు సంధి తరచుగానగు.                         ఆమ్రేడితము   =   ఒకేమాట రెండు సార్లు ఉచ్చరింపఒడినపుడు.                        అందలి  రెండవ రూపం.  ఉదా  :     రామ  రామ.                  2)  చెదరు  +   చెదరు =  చెల్లాచెదరు. దాపు  +    దాపు    =     దాదాపు. సూత్రము :   అందదుకు ప్రభృతులు యధా  ప్రయొగబుగ గ్రాహ్యంబులు. ప్రభృతులు     =      మున్నగునవి, యధాప్రయొగంబుగ  =   ప్రయొగాలను అనుసరించి. గ్రాహ్యంబులు   =   గ్రహింపదగినవి.

8.  గసడదవా దేశ సంధి  :    { అచ్చు  +  పరుషములు  =   గసడదవ  వచ్చును.} ఎవ్వడు  +     చెప్పిన   =     ఎవ్వడు  చెప్పిన. చిలుకలు  +    పలికెను  =    చిలుకలు   పలికెను.

సూత్రము    :      ప్రధమ మీది పరుషములకు ( హల్లులలొ కటినముగా ఉచ్చరింపబడేవి  5 అక్షరాలు . ఇవి -క,చ,ట,త,ప. ) గసడదవలు   బహుళముగానగు. ప్రధము  -    ప్రధమా  విభక్తి. బహుళము  :     1)    ఒకమారు వచ్చుట    2)    ఒకమారు రాకపోవుట   3)   ఒకమారు వికల్పంగా వచ్చుట    4)    ఒకమారు వేరు కార్యము జరుగుట.

9. ద్రుత సంధి    :     మిమున్  +    కొల్చి   =    మిముఁగొల్చి ధరను   +    చెల్లు   =    ధరఁజెల్లు. సూత్రము  :       1)   ద్రుత ప్రకృతికము మీది పరుషములకు  సరళములగు.                            2)   ఆదేశ సరళములకు ముందున్న ద్రుతమునకు బిందు. సంశ్లేషలు విభాషనగు. ద్రుతము -  ని, ను , న్  - అను అక్షరములు. ద్రుత ప్రకృతకము -   ద్రుతము చివర గల పదము. వసమున్, రాముని  , ధనమున్. ఆదేశ సరళము -   ఆదేశముగా వచ్చిన గ, జ , డ , ద , బ అనుసవి. బిందువు -  నిండుసున్న, అరసున్న. సంశ్లేష   -   ద్రుతము తనలొని అచ్చును విడనాడి మీది హల్లుతో కలియుట. 10. పుంప్వాదేశ సంధి    :     రత్నము    +    కాంతులు   =    రత్నపుకాంతులు. సరసము  +   మాట     =   సరసపుమాట. సూత్రము  :       కర్మధారయమున  మువర్ణకమునకు పుంపులగు.

11. టుగాగమ సంధి   :    మదము +  ఏనుగు   =   మదపుటేనుగు చెక్కు  +   అద్దము  =    చెక్కుటద్దము. సూత్రము             :    కర్మధారయమునందు   ఉత్తునకు అచ్చు  పరమగునపుడు టుగాగమంబగు. ఉత్తు -   హ్రస్వమైన ఉకారము. టుగాగమము  -    ట్   +    ఆగమము  ,  ఆగమముగా   వచ్చునది  ’ట్’  అను అక్షరము.

12. రుగాగమ సంధి    :    1)  పేద    +    ఆలు   =    పేదరాలు.                                                 బీద   +    ఆలు   =    బీదరాలు. సూత్రము    :     కర్మధారయమున  ’పేద’   మున్నగు శబ్దములకు ఆలు శబ్దము పరమగునపుడు  రుగాగమంబగు. రుక్   +   ఆగమము   -    ఆగమముగా   వచ్చునది   ’ర్’    అను అక్షరము.                                          ధీర    + ఆలు   =  ధీరురాలు                                          గుణవంత   +   ఆలు   =  గుణవంతురాలు సూత్రము    :     కర్మధారయమునందు   తత్సమములకు ఆలు శబ్దము పరమగునపుడు అత్వబునకు ఉత్వంబును, రుగాగమంబగు. అత్వము    -    హ్రస్వమైన ఉకారము.

13. నుగాగమ సంధి    :     1)    రాజు   +   ఆజ్ఞ   =    రాజునాజ్ఞ్స్                                                    విధాతృ   +   ఆనతి   =    విధాతృనానతి. సూత్రము    :     షషీ  సమాసమునందు ఉకార బుకారములకు అచ్చు పరమగునపుడూ నుగాగమంబగు. సుక్     +      ఆగమము   =   ’న్’   అనునది   ఆగమముగ వచ్చును. 2)  చేయు   +   అతడు   =   చేయునతడు. సూత్రము   :     ఉదంత తద్ధర్మార్ధక విశేషణములకు అచ్చు పరమగునపుడూ నుగాగమంబగు. ఉదంతము -   ఉకారము చివర కలది. తద్ధర్మార్ధకము  -   మూడు  కాలములకు చెందునది.

14. ప్రాతాది సంధి   :    ప్రాత   +    ఇల్లు   =     ప్రాయిల్లు. లేత  +     కొమ్మ   =  లేగొమ్మ సూత్రము  :     సవసంబున ప్రాతాదుల తొలి అచ్చుమీది వర్ణంబులకెల్ల లోపంబు బహుళంబుగానగు. ప్రాఁతాదులు  -    ప్రాతఁ మున్నగు శబ్దములు.

15. పడ్వాది సంధి   :   భయము    +   పడు   =   భయపడు. వేగము  +    పడు    =   వేగపడు. కష్టము  +   పడి    =  కష్టపడి. సూత్రము :  పడ్వాదులు   పరములగునపుడు  ’ ము ’   వర్ణకమునకు  లోపపూర్ణ బిందువులు విభాషనగు.