User talk:Gantulga.a77

Монгол улсын Засгийн газрын тохируулагч агентлаг Үндэсний хөгжлийн газар
Монгол Улсын хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн нэн шинэ түүх Богд хаант Монгол Улсын үе буюу 1911 онд Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалаар Манж чин улсын засаг захиргааг түлхэн унагаж төрийн тусгаар тогтнолоо сэргээснээр эхэлсэн гэж үзэж болно. Энэ үеийн гол бодлого нь Орос, Хятад улстай газар, нутгийн статус, хил хязгаарын талаарх маргааныг эцэслэж бие даасан тусгаар улс хэмээн хүлээн зөвшөөрүүлэх, бусад улсуудтай холбоо тогтоох байв. Улмаар ардын хувьсгалын үед буюу 1921 оны 3 дугаар сарын 24-ний өдөр Монгол ардын нам болон Ардын түр Засгийн газрын гишүүдийн хамтарсан хурлаар Дотоодын, Цэргийн, Сангийн зэрэг 3 яамыг байгуулсан. 1921 оны 7 дугаар сарын 9-нд МАН-ын Төв хорооноос Ардын түр засгийн газрыг өргөтгөн байгуулж, Засгийн дээд эрхийг төвлөрүүлэх шийдвэр гаргаснаар Засгийн газар нь Гадаад, Цэргийн, Сангийн, Дотоод, Шүүх гэсэн 5 яамтайгаар зохион байгуулагдсан. 1924 оны 11 дүгээр сарын 18-ны өдрийн хуралдаанаар Засгийн газрын дэргэд эдийн засгийн зөвлөл байгуулсан ба зөвлөл нь аж ахуй, санхүүгийн бодлогыг улсын хэмжээнд нэгтгэн явуулахад онцгой анхаарч, аж ахуйн үйл ажиллагааны гүйцэтгэлийг бүртгэн судлах, улс орны эдийн засгийн ойрын ирээдүйн хөгжлийн төлвийг тодорхойлох талаар идэвхийлэн ажиллаж байжээ. Энэ эдийн засгийн зөвлөл нь 1925-1932 он хүртэл ажилласан. 1932 онд БНМАУ-ын 17-р онц бага хурлаар ардын аж ахуйг хоршоолон хамтаржуулах үндсэн дээр Эдийн засгийн зөвлөлийг Сайд нарын зөвлөлийн дэргэд “Улсын төлөвлөх, тэгшитгэх, Улсын тоо бүртгэлийн газар” болгон өөрчлөн байгуулсан байна. 1940 оны 5-р сарын 24-нд Сайд нарын зөвлөлийн 21-р тогтоолоор Сайд нарын зөвлөлийн дэргэд “Улсын төлөвлөх, тэгшитгэх, Улсын тоо бүртгэлийн газар”-ыг Сайд нарын зөвлөлийн дэргэд “Төлөвлөгөө, тоо бүртгэл, хянан шалгах газар” болгон өөрчлөн байгуулсан. Эдийн засгийг нэгтгэн удирдах шаардлага улам өсч ирснийг харгалзан Улсын бага хурлын Тэргүүлэгчдийн 1945 оны 11 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 106 дугаар тогтоолоор “Улсын төлөвлөгөөний комисс”-ыг байгуулсан байна. 1988-1992 онд “Төлөвлөгөө, эдийн засгийн улсын хороо” гэж байгуулан чиг үүргийг гүйцэтгэж байсан. Улсын төлөвлөгөөний комисс нь жил, таван жилийн төлөвлөгөө, улмаар 10-20 жилийн хугацааны эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийн төсөөлөл, үндсэн чиглэлийг боловсруулж хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулж байжээ. Тухайн үед нэгдсэн төлөвлөгөө, нийгэм – эдийн засгийн бодлогын харицлан хамаарлыг маш нарийн бодож төлөвлөдөг байв. Тухайн үед хийгдсэн томоохон ажлуудаас дурьдвал “БНМАУ-ын үйлдвэрлэх хүчний хөгжил байршилын Ерөнхий схем”, “Улс ардын аж ахуй соёлыг хөгжүүлэх төлөвлөгөө” зэргийг Зөвлөлтийн эрдэмтэд мэргэжилтнүүдийн оролцоотойгоор боловсруулсан. Энэ үед Монгол Улс төлөвлөгч-эдийн засагч чиглэлээр олон тооны мэргэжилтэн бэлтгэж авсан байдаг. Улсын төлөвлөгөөний комиссын эрхэлж, хэрэгжүүлж байсан гол ажлуудыг дараах байдлаар харуулав. Үүнд: 1990 он гарч Төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгийн үеээс зах зээлийн эдийн засагт шилжиж эхлэлсэн ба энэ үед “Нийгэм, эдийн засгийн улсын хороо”, “Үндэсний хөгжлийн яам” нэртэйгээр зохион байгуулалтын бүтцээр ажиллаж байгаад 1992 онд Монгол улсын Засгийн газрын үндсэн бүтцэд “Үндэсний хөгжлийн газар”-ыг байгуулсан байна. Мөн энэ үед бодлого төлөвлөлтийн байгууллагыг Сангийн яамтай нийлүүлж, мөн Санхүү, эдийн засгийн яам гэж байгуулж үзсэн хөгжлийн бодлого төлөвлөлт тогтворгүй байсныг харуулж байгаа юм. Монгол Улсын Ерөнхий сайдын 2009 оны 1 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 8 дугаар захирамжаар байгуулагдсан “Үндэсний хөгжил, шинэтгэлийн хороо”, Монгол Улсын Засгийн газрын 2012 оны 9 дүгээр сарын 29-ний өдрийн 63-р тогтоолоор байгуулагдсан “Эдийн засгийн хөгжлийн яам” болон “Аж үйлдвэрийн яам” зэрэг хавсарсан бүтцээр энэ чиг үүргийг хэрэгжүүлж байсан. Монгол Улсын Их хурлын 2016 оны 7 дугаар сарын 21-ний өдрийн 12 дугаар тогтоолоор батлагдсан “Төрийн захиргааны байгууллагын тогтолцоо, бүтцийн ерөнхий бүдүүвчийг шинэчлэн батлах” тухай хуулийн дагуу Засгийн газрын тохируулагч агентлаг – Үндэсний хөгжлийн газар үүсгэн байгуулсан нь одоогийн байгаа бүтэц юм. Эндээс харахад Улсын төлөвлөгөөний комиссийн үед хөгжлийн бодлого, төлөвлөлт харьцангуй тогтвортой үйл ажиллагаа явуулж байсан нь харагдаж байна. Зах зээлийн эдийн засгийн үед шилжсэнээс хойш хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн тогтолцоо ерөнхийдөө нуран унаж, аль нэгэн яамны хавсарга болж явсан нь Монгол Улс урт хугацаандаа хөгжлийн бодлого, төлөвлөлт хийх боломжийг үгүй хийж ирсэн. 2016 онд байгуулагдсан Үндэсний хөгжлийн газар Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн тухай хуулийн дагуу бүрэн хүчин чадлаараа ажиллаж Монгол Улсын хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийг урт хугацаанд тогтвортой байлгах, “Монгол Улсын хөгжлийн үзэл баримтлал”, “Төрөөс баримтлах бодлого”, “Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөр”, “Үндэсний хөтөлбөр”, “Улсын хөрөнгө оруулалтын хөтөлбөр”, “Улсын эдийн засаг, нийгмийг хөгжүүлэх үндсэн чиглэл”, “Бүсчилсэн хөгжлийн бодлого” зэрэг олон төрлийн бодлогын баримт бичгүүдийн төслийг боловсруулах, хэлэлцүүлж батлуулахад холбогдох бүх шатны байгууллагуудтай хамтран ажиллаж байна. Үндэсний хөгжлийн газар нь төрийн захиргааны байгууллага буюу агентлагийн статустай ажиллаж байгаа тул цаашид хөгжлийн бодлого, төлөвлөлт хариуцсан төрийн захиргааны төв байгууллага болох хэрэгцээ шаардлага үүсээд байна. Хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгаар Үндэсний хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага байхаар тусган оруулсан.

Монгол Улсын хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн институцийн тогтолцоо нь бүтэц, зохион байгуулалт, чиг үүргийн хувьд тогтворгүй, шинэ Засгийн газар байгуулагдах бүрд өөрчлөгдөж байжээ. Монгол Улсын “Хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн тухай хууль” болон Засгийн газрын тухай хуулиудын зарим заалтууд хоорондоо зөрчилтэй, хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн чиг үүргийг Ерөнхий сайдын болон Сангийн сайдын эрхлэх асуудлын хүрээнд давхцуулж тусгасан байдаг. Одоогийн байдлаар хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийг Үндэсний хөгжлийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага буюу Засгийн газрын тохируулагч агентлаг – Үндэсний хөгжлийн газар хариуцаж байна.

Үндэсний хөгжлийн газар нь Монгол Улсын хөгжлийн гол үзэл баримтлал болох 1. Монгол Улсын Үндсэн хууль, 2. Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал, 3. Монгол Улсын гадаад бодлогын үзэл баримтлал, 4. Монгол Улсын Бүсчилсэн хөгжлийн үзэл баримтлал, 5. Монгол Улсын тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлал – 2030, “Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн тухай” хууль, “Бүсчилсэн хөгжлийн удирдлага зохицуулалтын тухай” хууль, “Хөгжлийн бодлогын баримт бичиг боловсруулах нийтлэг журам”, “Бодлогын баримт бичгийн хэрэгжилт, захиргааны байгууллагын ажиллагаанд хяналт-шинжилгээ, үнэлгээ хийх нийтлэг журам” зэрэг хууль, дүрэм журмуудыг хүрээнд үйл ажиллагаа явуулдаг. Эдгээр хууль тогтоомжоос гадна “Хөрөнгө оруулалтын тухай” хууль, “Концессийн тухай” хуульд заасан бүрэн эрх, чиг үүргийг хариуцаж, энэ талаар бодлогын баримт бичигт тусгагдсан арга хэмжээг зохион байгуулан хэрэгжүүлж, Засгийн газар, Ерөнхий сайдыг мэргэжил, аргазүйн зөвлөгөө дэмжлэгээр хангах үүрэг, хариуцлага хүлээнэ.

Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн байгууллагын тогтолцооны бүдүүвч Үндэсний хөгжлийн газрын үндсэн зорилго нь эдийн засгийн тэргүүлэх чиглэл, салбарыг тодорхойлж, хөрөнгө оруулалтын нэгдсэн бодлого, гадаадын хөрөнгө оруулалтын бодлого, төр-хувийн хэвшлийн түншлэлийн бодлого, бүсчилсэн хөгжлийн бодлого, улсын хөрөнгө оруулалтын хөтөлбөр боловсруулах, хөгжлийн чиглэлээр судалгаа, шинжилгээ хийж хөгжлийн бодлого боловсруулах асуудалд өргөн хүрээтэй, нарийн тооцоо судалгаатай хандаж, улс орны эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийг зөв зохистой төлөвлөх үүрэгтэй.