User talk:Gyanaranjannath.p

"विश्वनाथकृतं काव्यलक्षणम्" अस्माकं संस्कृतसाहित्यजगति वहवः कवयः मुनयः च सन्ति । तेषु विश्वनाथकविराजः अन्यतमः प्रसिद्धः आसीत् । आचार्यविश्वनाथेन मम्मट-भोजराज-आनन्दवर्धन-वामन-कुन्तकनामधेयानामाचार्याणां काव्यलक्षणस्य खण्डनं विधाय स्वकाव्यलक्षणं प्रस्तुतम्-"वक्यं रसात्मककाव्यमिति" । रसयुक्तं वाक्यमेव काव्यं भवतीति लक्षणस्यास्य अर्थः । एवं विधाय विश्वनाथेन रसं प्रति परम्परागत आदरः प्रकटितः । विशवनाथात् प्राक् अलङ्कारशेखरकार- काव्यप्रकाशदीपिकाकारप्रभृतयस्तु रसमेव कव्यस्यात्मा अस्तीति स्वीकृतवन्तः । रसात्मकम् विश्वनाथेन 'रसः सर्वप्रधानतत्त्वमस्ती'ति स्वीकृतम् ।यतः रसं विना काव्यत्वमसम्भम् । रस शब्दस्यार्थरुपेण शृङ्गारादय एव अपेक्षिता न । यतो हि "रस्यते इति रसः" इति व्युत्पत्त्यानुसारं य आस्वादितो भवति तदेव रसो भवति । अनेन रसः, रसाभावः, भावः, भावाभासादयो गृह्यन्ते । उदाहरणं यथा- "शून्यं वासगृहं विलोक्य शयनादुत्थाय किञ्चिज्जनैर्निद्राव्याजमुपागतस्य सुचिरं निर्वण्य- पत्युर्मुखम्" इत्यादि । अत्र नायिकानायकौ आलम्वनविभावौ, शुन्यवासगृहादयः उद्यीपनविभावाः, बालाकृतविलोकनादयः अनुभावाः लज्जाहासादयः व्यविचारभावाः । एतैः व्यक्तः रत्याख्यः स्थायिभावः रसरुपतां प्राप्तः । स च रसः शृङ्गारः, स च द्विविधः, सम्भोगः विप्रलम्भश्च । अत्र सम्भोगशृङ्गाररसो वर्तते । वक्यम् काव्यलक्षणस्थस्य वाक्यम् इत्यस्यार्थस्तु योग्यता आकाङ्क्षा आसत्तियुक्तः रसयुक्तः पदोच्चय एव काव्यं भवति । पुनश्च तेनोक्तं यत् दोषाः काव्यस्यापकर्षकाः गुणालङ्काररीतयश्च उत्कर्षहेतवः भवन्ति अर्थात् काणत्वादयः दोषाः शरीरं तथा दूषयन्ति यथा श्रुतिदुष्टादयः दोषाः काव्यशरीरं दुषयन्ति । अपि च शौर्यादयः गुणाः कटककुण्डलादयः अलङ्काराः च, हस्तपादादीनाम् अवयवानां शरीरस्य आत्मनः शरीरिणः च यथा उत्कर्षतां प्रतिपादयन्ति, तथैव काव्यशरीरस्य आत्मभूतस्य रसस्य च गुणालङ्काररीतयः  उत्कर्षतामेव  प्रतिपादयन्ति । अत एव दोषगुणालङ्काररीति  इत्येषां  काव्यलक्षणे  कथनमनावश्यकं  वर्त्तते  इति  तस्याभिप्रायः । अतः विश्वनाथानुसारं  रसयुक्तं  वाक्यमेव काव्यं स्यात्  । Gyanaranjannath.p (talk) 16:44, 28 February 2018 (UTC)