User talk:Hayat Sir

ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ବ୍ୟାକରଣ ଏବଂ କ୍ରମବିକାଶ

ଗ଼ଜ଼ଲ୍ କବିତା ରଚନା ର ଏକ ଅଭିନବ ଶୈଳୀ ଯାହା ପ୍ରାୟ ୭୦୦ ବର୍ଷ ତଳେ ଇରାନ ର ଉପବନରୁ ସୁଗନ୍ଧ ପରି ବାହାରି ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ର ଦେଶ ଭାରତବର୍ଷରେ ବ୍ୟାପି ଯାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଗବେଷକମାନଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ଏଇ ଶୈଳୀ ର ଜନ୍ମସ୍ଥଳୀ ସୁଦୂର ଆରବ ଦେଶ । ଆରବୀୟ କବିଗଣ ନିଜର ବାଦଶାହଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ରେ ଲେଖୁଥିବା ପ୍ରଶସ୍ତି ଗୀତି ବା କ଼ସୀଦା ର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଭାଗରେ ଥିବା ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନାଂଶ କୁ ତଶବୀବ୍ କୁହାଯାଏ । ଏଇ ତଶବୀବ୍ ହିଁ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ପ୍ରାଥମିକ ରୂପ । ଇରାନୀ କବିଗଣ ଏଇ ଶୈଳୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରିନେଇ ଏହାକୁ ଏକ ନୂତନ ରୂପ ବିନ୍ଯାସ ଏବଂ ନୂତନ ନାମ ଦେଲେ "ଗ଼ଜ଼ଲ୍" ।

ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଶବ୍ଦ ର ଉତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଦ୍ୱାନଗଣ ବିବିଧ ମତ ପୋଷଣ କରିଛନ୍ତି । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମତ ଅଧିକ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଧ ହୁଏ । ତାହା ହେଉଛି - ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏକ ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଶବ୍ଦ ଗଜାଲା ରୁ । ଗଜାଲା ର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମରୁ ହରିଣୀ । ଯେପରି ହରିଣୀଟିଏ ଆଖିରେ କଟାକ୍ଷ ହାଣି,ଲୟବଦ୍ଧ ଲମ୍ଫ ପ୍ରଦାନ କରିପାରେ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ସେହିପରି, ଏକ ଲୟବଦ୍ଧ କାବ୍ଯିକ ରଚନା ଯାହାର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟାକରଣ ରହିଛି । ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ମତଲା, ମକ୍ତା, ରଦୀଫ, କାଫିଆ ଆଦି ଉପାଦାନ ବିନା ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ । ନିମ୍ନରେ ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ବ୍ୟାକରଣ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ରୂପେ ଆଲୋଚନା କରୁଛି -

(୧) ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ପରିଭାଷା ---

ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପ୍ରେମାଳାପ। କିନ୍ତୁ ସମ୍ପ୍ରତି ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ରେ ଆମେ ସବୁ ବିଷୟରେ କହି ପାରିବା । ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଏବେ ସୁମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ର ରାଗିଣୀ ର କଳେବର ତ୍ୟାଗକରି ଜନତା ର ଆର୍ତ୍ତ ଚିତ୍କାର ରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି । ସାଂପ୍ରତିକ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ପରିଭାଷା ଦେଇ ଆମେ କହିପାରିବା - "ଶିକାରୀ ଫାଶରେ ଆବଦ୍ଧ ମୃଗଶିଶୁ ର ଆକୁଳ କ୍ରନ୍ଦନ ହିଁ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ।"

(୨) ଗଜଲ୍ କେତେକ ପଂକ୍ତିଯୁଗ୍ମ ବା ଶେର୍ ର ସମାହାର ‌। ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶେର୍ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଏକ ସ୍ୱୟଂ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କବିତା ହେବା ବିଧେୟ । ଶେର୍ ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧାଡ଼ି/ପାଦ କୁ ମିସ୍ରା କୁହାଯାଏ । ଏହାର ପ୍ରଥମ ପଂକ୍ତିକୁ ମିସ୍ରା ଏ ଉଲା ବା ପୂର୍ବପଦ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଂକ୍ତି କୁ ମିସ୍ରା ଏ ସାନି ବା ପୂରକ ପାଦ କୁହାଯାଏ । ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ବିଶେଷତା ହେଉଛି ଏଥିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଂକ୍ତି ସମଲୟାତ୍ମକ ଏବଂ ଏଥିରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମ (AA-BA-CA-DA-EA) ରେ ଏଥିରେ ସମଧ୍ୱନାତ୍ମକ ଉପଧାମିଳନ (କାଫିଆ ର ବ୍ୟବହାର) ହୋଇଥାଏ ।

(୩) ମତଲା ---

ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ପ୍ରଥମ ଶେର୍ ଯହିଁରେ ଉଭୟ ପାଦ ସମଲୟାତ୍ମକ, ସମଧ୍ୱନାତ୍ମକ ଉପଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି । କେତେକ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ରେ ଏକାଧିକ ମତଲା ମଧ୍ୟ ଥାଏ ଏହାକୁ ହୁସ୍ନେ ମତଲା କୁହାଯାଏ ।

(୪) ଶେର୍

ଶେର୍ ର ପ୍ରଥମ ଧାଡ଼ି ରେ ଉପଧାମିଳନ ହୋଇନଥାଏ । ଦ୍ୱିତୀୟ ଧାଡିରେ ହିଁ ସମଧ୍ୱନାତ୍ମକ ଉପଧାମିଳନ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କବିତା ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

(୫) ମକ୍ତା ---

ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ଅନ୍ତିମ ଶେର୍ କୁ ମକ୍ତା କୁହାଯାଏ । ଏଥିରେ ଶାୟର / କବି ନିଜର ଉପନାମ/ଛଦ୍ମନାମ/ତଖଲ୍ଲୁସ୍ ର ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି ।

(୬) କାଫିଆ ---

କାଫିଆ ର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସବା ଶେଷରେ ଥିବା ଶବ୍ଦ । ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ମତଲା ର ଉଭୟ ମିସ୍ରା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶେର୍ ଗୁଡ଼ିକର ଅନ୍ତିମ ମିସ୍ରାରେ ସମଧ୍ୱନାତ୍ମକ କାଫିଆ (ଉପଧା)ର ପ୍ରୟୋଗ ହେଇଥାଏ । କେବଳ କାଫିଆକୁ ନେଇ ରଚିତ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ କୁ ଗୈର ମୁରଦ୍ଦଫ୍ / ମୁକଫ୍ଫା ଗ଼ଜ଼ଲ୍ କୁହାଯାଏ । ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ରେ କାଫିଆ ର ବ୍ୟବହାର ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ।

(୭) ରଦୀଫ ---

ରଦୀଫ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ କୁ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କରିଥାଏ । ରଦୀଫ ଏବଂ କାଫିଆ ଉଭୟକୁ ନେଇ ରଚିତ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ କୁ ମୁରଦ୍ଦଫ୍ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ କୁହାଯାଏ । ଏଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ରଦୀଫ ର ଠିକ୍ ପୂର୍ବ ଶବ୍ଦକୁ କାଫିଆ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥାଏ ।

(୮) ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ବେହେର୍ --- ଉର୍ଦ୍ଦୁ ବା ହିନ୍ଦୀ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ରେ ବେହେର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ମାତ୍ରା ଗଣନା ର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ ପରନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ରେ କେବଳ ଅକ୍ଷର ଗଣନା ଏବଂ ଯତିପାତ କ୍ରମକୁ ଧ୍ୟାନ ରେ ରଖି ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ରଚନା କରାଯାଇପାରେ ।

ନିମ୍ନରେ ସ୍ୱର୍ଗତ ସୋହୈଲ ଅଖତର ଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଅନୁଦିତ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ତକ୍ତୀ ବା କଳନ ବା ବିଶ୍ଳେଷଣ କରି ମୁଁ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ଉପାଦାନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆଲୋଚନା କରୁଛି

ଅଛି ଟିକେ ଅଭିମାନ ଯାହା ମୋ ଭିତରେ ନହେଲେ ତ ଖାଲି ଏ ଶୂନ୍ୟତା ମୋ ଭିତରେ ।

ଭିତରୁ ଭିତରୁ ମୋତେ ଖାଇ ଯେ ଚାଲିଛି ଅଛି କେହି ତ ପ୍ରେତ ଭୋକିଲା ମୋ ଭିତରେ ।

ଭଗ୍ନ ରାଜବାଟୀ ପରି ଚାଲିଛି ମୁଁ ଭାଙ୍ଗି ଭଟକେ ଅତୃପ୍ତ କେହି ଆତ୍ମା ମୋ ଭିତରେ ।

ସବୁ କଥାରେ ମୁଁ ରାଜି ହୋଇଯାଏ ଏବେ କେଜାଣି କିଏ ସେ ମରିଗଲା ମୋ ଭିତରେ ।

ମୋ ପାଗଳପଣ ଦେଖି ଡରି ଯାଇ ଏବେ ବାଙ୍କି ଗଲା ମୋହର ହିଁ ରାସ୍ତା ମୋ ଭିତରେ ।

ଦେଖିକରି ମୋତେ ଏତେ ମାତ୍ରାରେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଭରି ଗଲା ଗୋଟିଏ ଦରିଆ ମୋ ଭିତରେ ।

ମୁହିଁ ରଖି ନ ପାରିଲି,କାବୁରେ ତାହାକୁ ରହିଥାଏ ସେ ଯେଉଁ ପାଗଳା ମୋ ଭିତରେ ।

ଏପରି କେବେ ମୁଁ ଥିଲି କୁହ ତ "ସୋହୈଲ" ଏବେ ତ ଅଛି କେହି ଅଲଗା ମୋ ଭିତରେ ।

( ମୂଳ ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ : ସୋହୈଲ ଅଖତର ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ : ଜ୍ୟୋତି ଶଙ୍କର ପଣ୍ଡା "ହୟାତ")



ବେହେର୍ --- ୧୪ ଅକ୍ଷର ବିଶିଷ୍ଟ ବେହେର୍

ଓଡ଼ିଆ ଛନ୍ଦ --- ଆଶାବରୀ

କାଫିଆ --- ଯାହା, ଶୂନ୍ୟତା, ଭୋକିଲା, ଆତ୍ମା, ମରିଗଲା, ରାସ୍ତା, ଦରିଆ, ପାଗଳା, ଅଲଗା ଇତ୍ୟାଦି ।

କାଫିଆ ପ୍ରକାର --- ଆକାରାନ୍ତ କାଫିଆ

ରଦୀଫ --- ମୋ ଭିତରେ

ରଦୀଫ ପ୍ରକାର --- ମଧ୍ୟମ ଆକାରର

ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ପ୍ରକାର --- ମୁରଦ୍ଦଫ୍ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଅର୍ଥାତ୍ ରଦୀଫ୍ ଅଛି ।

ଗୈର୍ ମୁସଲସଲ୍ ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶେର୍ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ।

ମତଲା --- ଅଛି ଟିକେ ଅଭିମାନ ଯାହା ମୋ ଭିତରେ ନହେଲେ ତ ଖାଲି ଏ ଶୂନ୍ୟତା ମୋ ଭିତରେ ।

ମକ୍ତା --- ଏପରି କେବେ ମୁଁ ଥିଲି କୁହ ତ "ସୋହୈଲ" ଏବେ ତ ଅଛି କେହି ଅଲଗା ମୋ ଭିତରେ ।

ତଖଲ୍ଲୁସ୍ --- ସୁହୈଲ

ବର୍ତ୍ତମାନ ଆସନ୍ତୁ ଆମେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ଜୟଯାତ୍ରା ସମ୍ବନ୍ଧରେ । ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରଚନାକାର, କବିଚନ୍ଦ୍ର କାଳୀଚରଣ ପଟ୍ଟନାୟକ ବୋଲି, ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇତିହାସ ରେ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଗବେଷକ ଡ଼. ମହମ୍ମଦ ଆୟୁବ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି । କବିଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ "କୌତୁକ ଚିନ୍ତାମଣି" ନାଟକରେ ଏକ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଶ୍ରେଣୀୟ ରଚନା ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଛି ---

"କା ନିକୁଞ୍ଜେ ପୁହାଇ ରାତି ଆସିଲ ରଙ୍ଗେ ନାଗର ଗୋ ଡାକି ଦେଲାକି କଜଳପାତି ଫୁଲ ଶେଯ ଭୁଲ ସାଗର ଗୋ ।

ଶରତ ଚାନ୍ଦେ ରଜନୀ ଗନ୍ଧା ମେଲିଛି ଛାତି ମାନିନୀ ଖୋଲିଛି ଦ୍ୱାର ଦେ ଆଙ୍କି ଦେ ଗଣ୍ଡେ ଚୁମ୍ବନ ର ଗାର ଗୋ ।"

କବିଚନ୍ଦ୍ର ଙ୍କ ନାଟକ ଟି ୧୯୨୫ ରେ ରଚିତ । କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ପ୍ରକାଶିତ "ଗୀତି" (୧୯୬୮) ସଙ୍କଳନରେ ଅମର ଗୀତିକାର ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତି ଦୃଢୋକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ଯେ ସେ ହିଁ ଆଦ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲକାର । ମାତ୍ର ଅଧୁନା ଅଧିକ ତଥ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ ଉପରୋକ୍ତ ଦୁଇଟି ଯାକ ତଥ୍ୟ ଭ୍ରମାତ୍ମକ ବୋଧ ହୁଏ କାରଣ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରୂପେ ନହେଲେ ହେଁ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଗୋତ୍ରୀୟ କବିତାମାନ ରୀତିକାଳରୁ ଆଧୁନିକ କାଳ ଯାବତ ରଚିତ ହୋଇଥିଲା । ପୁରାତନ କବିମାନେ ଯଥା କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥ,ଉତ୍କଳଘଣ୍ଟ ଯଦୁମଣି ମହାପାତ୍ର, ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ପଟ୍ଟନାୟକ, ଭକ୍ତକବି ସାଲବେଗ, ଗଣକବି ବୈଷ୍ଣବ ପାଣି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କତିପୟ ଗୀତିକବିଙ୍କ ଲେଖନୀରୁ ଝରି ଆସିଥିବା କେତେକ ଗୀତରେ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ଉପାଦାନ ଗୁଡ଼ିକ ସଠିକ୍ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥିବାର ନଜିର ରହିଛି । ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ବ୍ୟାପକତା,ଗଭୀରତା ଏବଂ ଭାବବିନ୍ଦୁ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ହୋଇଥିବାରୁ ପୁରାତନ କବିମାନେ ଯେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ନଥିବେ ଏହା କିଏ କହିପାରିବ ? ତେବେ ଏଇ କାଳଖଣ୍ଡକୁ ଆମେ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ଆଦିକାଳ ବା ଉନ୍ମେଷ କାଳ କହିପାରିବା । କିନ୍ତୁ ବିଧିବଦ୍ଧ ରୂପେ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ବିକାଶ କାଳ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କଲେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଯେ ସ୍ୱର୍ଗତ ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତି ହିଁ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଧାରାର ପ୍ରଥମ ପୃଷ୍ଠପୋଷକ । ତାଙ୍କର "ଗୀତି" ସଙ୍କଳନରେ ସଙ୍କଳିତ ୩୧ ଗୋଟି ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ହିଁ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଦସ୍ତାବିଜ । ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତି ଙ୍କ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ବିଷୟ ପଙ୍କ୍ତି ନିମ୍ନରେ ଦେଖନ୍ତୁ -

(୧) ସେ କାହିଁ ଆଜି କହୁଥିଲା ଯିଏ ଭଲ ପାଇବାଟା ସହଜ ସହଜ ମାନିବି କୁହ ଯଦି ତୁମେ କରଜ କରିବା ସହଜ । (୨) ଏମିତି ଲୋଡ଼ିବା ନାୟିକାଟିଏ ଆସି ଯେ ଏକ ରାତି କାହାଣୀ କହି ବିତେଇ ଦେବ ହଜାରେ ଏକ ରାତି ।

ବହୁତ ମିଠା ବହୁତ କଡ଼ା ଅକ୍ଷୟ ତୋର ପ୍ରୀତି ନ ଭାବି କେବେ ନାୟିକା କଥା ପାହେନା ଏକ ରାତି ।

୨୦୦୧ ମସିହାରେ ଡ଼. ରେଣୁବାଳା ମିଶ୍ର ଙ୍କ ସମ୍ପାଦନା ରେ ପ୍ରକାଶିତ "ମଧୁଶାଳା" ସଙ୍କଳନରେ ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତି ଙ୍କ ୫୧ଟି ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ସଂକଳିତ ହୋଇଛି । କିନ୍ତୁ ସ୍ଥଳବିଶେଷରେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ଯେ ଏଥିରେ ଅନେକତଃ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ବ୍ୟାକରଣ ପାଳନ କରାଯାଇନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସ୍ତରରେ ଏପରି ବିଚ୍ୟୁତି କୁ ନଜର ଅନ୍ଦାଜ କରାଯାଇପାରେ ।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ନନ୍ଦକିଶୋର ସିଂହଙ୍କ "ଗୀତି ଓ ଗ଼ଜ଼ଲ୍" (୧୯୭୭) ପୁସ୍ତକରେ "ପାଉଁଶ" ଏବଂ "କଳଙ୍କ" ଶୀର୍ଷକରେ ଦୁଇଟି ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ । ଏତଦବ୍ୟତୀତ କେତେକ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଗୋତ୍ରୀୟ ରଚନା ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ସ୍ଥାନିତ । କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ମଧ୍ୟ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ବ୍ୟାକରଣ ର ଉଲ୍ଲଂଘନ ହୋଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ।

ଏହାପରେ ୧୯୮୯ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀଧର ନାୟକ ଙ୍କ "ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଝର୍ଣ୍ଣା" ସଂକଳନ ଟି ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ କାରଣ ଏଥିରେ ଶୃଙ୍ଗାରିକ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ବ୍ୟତୀତ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବନାର ମଧ୍ୟ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଛି । ଏବଂ ଏହାର ଦୁଇବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ସ୍ୱର୍ଗତ ନାୟକଙ୍କ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଗୁଡ଼ିକ ମଞ୍ଚସ୍ଥ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏଚ୍ ଏମ୍ ଭି କମ୍ପାନୀ ଦ୍ଵାରା ସ୍ୱର୍ଗତ ନାୟକଙ୍କର ୮ଟି ଗ଼ଜ଼ଲ୍ କୁ ନେଇ ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ରେକର୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା । ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଇଥିଲେ ବର୍ଷୀୟାନ କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ ସୁବାଷ ଦାସ ।

ଏହାପରେ କୌଣସି ଅଜ୍ଞାତ କାରଣରୁ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ରଚନା ର କ୍ରମ ବାଧିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହା ବହୁବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଧାରାର ସେହିପରି କିଛି ବିକାଶ ହୋଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ ।

ପୁନଶ୍ଚ ୨୦୦୬ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ନୂତନ ଉତ୍ସାହ ଦେଖାଯାଇଥିଲା । ଏଇ ବର୍ଷରେ କବି କୁଦରତ ଅଲୀ କୁଦରତ, ଜଫ଼ର ଅକ଼ବରୀ ଏବଂ ଡ଼. ମହମ୍ମଦ ଆୟୁବଙ୍କର ଯଥାକ୍ରମେ ବୀଚିବିଚିତ୍ରା, ଶ୍ରାବଣୀ ଏବଂ ସ୍ମୃତି ଲହରୀ ସଂକଳନ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ସଂକଳନଗୁଡିକରେ ଯଦିଓ ଗୀତିକବିତା ଏବଂ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ମିଳିତ ରୂପେ ରହିଛି କିନ୍ତୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ କୋଷର ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଅସରପି । ନିମ୍ନରେ ତିନିଜଣ କବିଙ୍କ ର ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଶେର୍ ଦେଖନ୍ତୁ --

(୧) ପ୍ରେମର ନିୟମ ବଦଳାଇ ଦେଖ ମୋର ଏ ସରାଗ କମିବନି କେବେ ପରଖିବା ଧାରା ବଦଳେଇଲେ ବି ମୋର ଅନୁରାଗ କମିବନି କେବେ । (କୁଦରତ ଅଲୀ କୁଦରତ)

(୨) ତୋ ପରି ମୋତେ କେହି ମିଳିବ ନାହିଁ ତୋ ଭଳି ମୋତେ କେହି ନାଶିବ ନାହିଁ । (ଜଫ଼ର ଅକ଼ବରୀ)

(୩) ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟବାଲା ଏଇ ଆଇନା ନିତି ତା ଚେହେରା ଦେଖୁଥିଲା ଏଇ ଆଇନା । (ଡ଼. ମହମ୍ମଦ ଆୟୁବ)

ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ରଚନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଉ ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ଡ଼. ମହମ୍ମଦ ଆୟୁବ । ସେ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ପ୍ରଥମ ଅନୁଷ୍ଠାନ "ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଏକାଡେମୀ" । ଏଇ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆନୁକୁଲ୍ୟରେ ସେ ଆୟୋଜନ କରାଇଥିଲେ ଓଡ଼ିଆ - ଉର୍ଦ୍ଦୁ ମୁଶାୟରା ର । ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧିତ କରିଥିଲେ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ନନ୍ଦକିଶୋର ସିଂହ ଏବଂ ସୁବାଷ ଦାସ ଙ୍କୁ । ଏବଂ "ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଛାୟାରେ ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତି ଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍" ଓ "ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇତିହାସ" ଭଳି ଦୁଇଟି ଅମୂଲ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ପ୍ରଣୟନ କରି ସେ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଗବେଷଣା କୁ ଦେଇଥିଲେ ଏକ ନୂତନ ଦିଗ । ଯଦି ଅଧୁନା ଶ୍ରୀମାନ ଦୀପୁନ ପୁହାଣ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ବିଷୟରେ ଗବେଷଣା କରି ଏମ୍ ଫିଲ୍ ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି ତେବେ ଏହା ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦିଗର ଏକ ନବୀନ ଅନ୍ୱେଷଣ । ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଉ ଦୁଇଟି ସଙ୍କଳନ ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ସେଗୁଡିକ ହେଉଛି ଯୋଗାନନ୍ଦ ସାହୁଙ୍କ "ଝଡ଼ର ଗ଼ଜ଼ଲ୍" ଏବଂ ମହମ୍ମଦ ଇନାୟତ ଅଲୀ ଖାଁଙ୍କର "ଜୀବନ ଗୀତ" । ଏହାପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ହରପ୍ରସାଦ ଦାସଙ୍କର ମଧ୍ଯ ଏକ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ସଂକଳନ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା "ଅବଧୂତ ର ଦୀୱାନ" । ଦ୍ୱିଭାଷୀ ଗୀତିକବିତା ରଚନା କରୁଥିବା ବିଶିଷ୍ଟ ଉର୍ଦ୍ଦୁ କବି ମୁବାରକ ହୁସେନ "ସଲାମତ" ମଧ୍ୟ କେତେକ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ରଚନା କରିଛନ୍ତି । କେତେକ ଗୀତିକବି ଯଥା ପ୍ରେମଚାନ୍ଦ ମହାନ୍ତି,ଅଜୟ କୁମାର ମହାନ୍ତି "ମଜନୁ", ଅରବିନ୍ଦ ବିଶ୍ୱାଳ ଆଦି ମଧ୍ୟ କେତେକ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ରଚନା କରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ । କରୋନା କାଳରେ ପୁନଃ ଏକ ହ୍ୱାଟସପ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ରୂପେ "ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ସଫର୍" ଆକାରରେ, ୨୦୨୧ ମସିହାରେ ଡ଼. ମହମ୍ମଦ ଆୟୁବ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲକାରମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ କରେଇ ଥିଲେ । ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ର ଦୁଇଟି ଆଭାସୀ ଆସର ହେବା ସହିତ ଇ ପତ୍ରିକା ଆକାରରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର ରେ ରତ । ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ସଫର୍ ଗ୍ରୁପ୍ ସୃଷ୍ଟି ହେବାପରେ ଅନେକ ନୂତନ ସାହିତ୍ଯିକ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ରଚନା କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି । ଏଇ ସମୟ ଖଣ୍ଡରେ ଅର୍ଥାତ୍ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ସାଂପ୍ରତିକ ଯୁଗର ରଚନାକାର ହେଉଛନ୍ତି - ସର୍ବଶ୍ରୀ ଦୁର୍ଗାମାଧବ ପଣ୍ଡା "ଗାନ୍ଧାର",ଇଂ. ଦୁଃଶାସନ ବାରିକ୍,ଜାକିର ଖାନ୍, ରାଧାଶ୍ୟାମ ମହାନ୍ତି "କାମଦେବ", ଅଧ୍ୟାପକ ମନୋରଞ୍ଜନ ବିହାରୀ "ମନୋଜ",ତାରାପ୍ରସାଦ ଜେନା, ବୈଦ୍ୟନାଥ ଖିଲାର "ରିନ୍ଦ୍" ଆଦି । ଏମାନଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ନବ ପ୍ରଜନ୍ମ ର ମଧ୍ୟ କେତେକ ଯୁବକବିଗଣ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ରଚନା କରିଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରୀ ଜ୍ଞାନୀ ଦେବାଶିଷ ମିଶ୍ର,ସୂର୍ଯ୍ୟସ୍ନାତ ତ୍ରିପାଠୀ, ନିଖିଳେଶ ମିଶ୍ର,ସୌମ୍ୟ ସାରସ୍ୱତ ଦାସ,ପ୍ରଣୟ ସୁଧା ଆଦି ପ୍ରମୁଖ । ଅଧୁନା ସୂର୍ଯ୍ୟସ୍ନାତ ତ୍ରିପାଠୀଙ୍କ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ସଙ୍କଳନ "ଶବ୍ଦ ସବୁ ଅଣସର ଘରେ" ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି । ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନୁବାଦ ର ମଧ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ଯୋଗଦାନ ରହିଛି । ସ୍ୱର୍ଗତ ଲକ୍ଷ୍ମୀଧର ନାୟକ, ମହଜବୀନ ବାଲେଶ୍ଵରୀ, ନନ୍ଦକିଶୋର ସିଂହ, ହରପ୍ରସାଦ ଦାସ, ଡ଼ ମହମ୍ମଦ ଆୟୁବ ଆଦି କିଛି ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଅନୁବାଦ କରିଥିବାର ଦେଖାଯାଏ । ସଂପ୍ରତି ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଗାୟନ ର ମଧ୍ୟ ଏକ ପରମ୍ପରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ଯେଉଁଥିରେ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ପ୍ରେମଚାନ୍ଦ ମହାନ୍ତି, ଅଜୟ ଶତପଥୀ, ଦିବ୍ୟଜିତ ସାସମଲ୍ ଏବଂ ସ୍ୱରାଜ ମହାନ୍ତି ପ୍ରମୁଖଙ୍କ ଯୋଗଦାନ ସ୍ମରଣୀୟ । ଏହିପରି ଭାବେ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ଜୟଯାତ୍ରା ଜାରି ରହିଛି ଏବଂ ଏହି ଧାରା ଅବ୍ୟାହତ ରହୁ ବୋଲି ଆମ୍ଭେ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ । ଏଥିନିମନ୍ତେ କେତେକ ସ୍ୱାଗତଯୋଗ୍ୟ ପଦକ୍ଷେପ ହେଉଛି -

(୧) ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ବ୍ୟାକରଣ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଇତିହାସ ପ୍ରଣୟନ । (୨) ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଏବଂ ଆଲୋଚନା । (୩) ଓଡ଼ିଆ ଗ଼ଜ଼ଲକାରମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ କରେଇ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ଆସର ଆୟୋଜନ କରିବା । (୪) ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଏବଂ ହିନ୍ଦୀ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ ର ଅନୁବାଦ ପରିସରକୁ ବ୍ୟାପକ କରିବା ।

!! ଜୟ ଗ଼ଜ଼ଲ୍ !!

Literary Criticism
About Odia Literature 14.139.212.115 (talk) 12:02, 25 September 2023 (UTC)