User talk:Masxaf Maxamud

Jawaari Ka Hor, Guddoomiye Axmed Sh. Maxamed Cabsiiye ayaa wajjahay Mooshin Kalsoonida Loogala noqday 1966-kii

Sharciga iyo siyaasadaha kala duwan ee ku hareeraysan mooshinka ka dhanka ah Af-hayeenka aqalka hoose ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, Maxamed Sheekh Cusmaan Jawaari, wuxa uu maskaxdeenna dib ugu celinayaa 1966-kii markaas oo Baarlamaanku sidan oo kale mooshin ay ugu yeedheen in ay xilka kaga tuurayaan ka keeneen Af-hayeenkii xilligaasi ee golaha qaranka (Baarlamaanka). Mooshinku waa hindise qoraaleed rasmi ah kaasi oo la hor keeno golaha baarlamaanka si uu uga doodo isla markaana uga go’aan qaato. Xaqiiqdii, sannadkii 1966-kii ayaa mooshin ay dabada ka riixayeen 51 xildhibaan oo Baarlamaanka ah kana tirsanaa xisbigii talada hayay waxa ay ka keeneen Af-hayeenkii golaha Baarlamaanka ee xilligaasi Axmed Sheekh Maxamed Cabsiiye, kaasi oo ay sabab uga dhigeen “Xil-gudasho la’aan” shaqadiisa ah. Cabsiiye ayaa waxa uu ku soo baxay doorashadii Baarlamaanka ee dhacday sannadkii 1964-kii iyada oo laga soo doortay degmada Berbera, waxaana isla bishii May loo doortay af-hayeenka golaha Qoranka. Xildhibaannada mooshinka taageerayay ayaa waxa ay cuskadeen Qodobbada 55aad iyo 57aad iyo weliba xeerarka 74aad iyo 2aad ee guddiga joogtada ah ee golaha. Intaas kadib Guddoomiyahii golaha ayaa la yimid dedaal uu ku doonayay in uu kaga hortago sharcinnimada mooshinka, waxaana uu hor istaagay oo uu joojiyay fadhigii aan caadiga ahayn ee golaha shacabku isugu yimid 26-kii Feebarwari 1966-kii, isaga oo ku dooday in mooshinka aan lagu salaynin qodobbada dastuuriga ah taasina aanay siinaynin in Guddoomiyaha golaha qaranka xilka laga qaado. Arrintan ayaa markaa waxaa loo gudbiyay khabiirro sharci iyo Guddiga joogtada ah ee Golaha Qaranka taasi oo ah hay'ad awood u leh inay go'aamiso khilaafaadka ra'yiga ku saabsan turjumidda iyo isticmaalka Xeerarka taagan ee la isku maandhaafsanyahay. Guddiga ayaana go'aansaday in qodobbada 2aad iyo 74aad ee Xeer-dejiyeyaasha (Regolamento Interno) aanay ka hor istaagaynin Golaha Qaranka in ay ka doodaan mooshinkan laga keenay guddoomiyaha islamarkaana loo dhaqaajiyo sida ugu habboon. Bishii Feeebarwari ayaa guddiga dhexe ee xisbiga Leegada (Lega Dei Giovani Somali) iyo xubnihiisa golaha Baarlamaanku go'aan wadajir ah ka qaateen arrinta waxaana ay xisbiga ka eryeen kana saareen Af-heyeenka kadib markii ay sheegeen in uu u hoggaansami waayay shuruucda iyo xeerarka u degsan Xisbiga (Somali News February 10,1966) iyaga oo tixraacaya diidmadiisa in uu istiqaaladda uu soo gudbin waayay taasi oo uu xisbigu ka dalbaday. Wax yar ka dib markii la dhisay doodihii sharciga ahaa, Golaha Qaranka ayaa u fadhiistay kalfadhi caadi ah bishii 2-aad ee 1966-kii, mooshinkii ka dhanka ahaa Guddoomiyuhuna wuxa uu ka mid ahaa qodobada ajendihiisa. Golaha Baarlamaanka oo uu hogaaminayay Af-hayeenka laftiisu 4-tii bishii March ayaa mooshinka ka dhanka ah ku ansaxiyay 85 xildhibaan oo oggolaaday mooshinka 33 na way diideen waxaana ka aamusay Hal Xildhibaan (Somali News March 4, 1966) Cod-bixinta ayaana ahayd qaabka cod-bixinta qarsoodiga ah. Sida muuqata dhammaan xildhibaannada xisbiga Leegada ayaa u codeeyay mooshinkii xilka lagaga tuurayay Af-hayeenka halka Xildhibaannada diiday mooshinkana ay ahaayeen kuwa mucaaradka. Tallaabadan xilka lagaga qaaday Af-hayeenka ayaa noqonaysa tii ugu horraysay guddoomiyaha Golaha Qaranka xafiiska looga eryo. Xildhibaannada Xisbiga mucaaradka ah ee Somali Democratic Union (SDU) ayaa waxa ay ku eedeeyeen Ra’iisal wasaarihii wakhtigaas, Abdirisaaq, ahaana Xog-hayaha Xisbigii talada dalka hayay in uu dabada ka riixayay dhaq-dhaqaaqii xilka looga tuuray Af-hayeenkii golaha Axmed Sheekh Maxamed Cabsiiye. May caddayn sababta si deg deg ah Baarlamaanka loogu qabtay kulan aan caadi ahayn islamarkaana Af-hayeenka looga tuuray xilka, sidoo kalena looga saaray xisbigii uu ka tirsanaa ee leegada, xilligaasi oo Baarlamaanku ku mashquulsanaa baadhitaanno uu ku samaynayay maamul xumada lagu soo eedeeyay Af-hayeenka. Baadhitaannadii ay sameeyeen guddiga Baarlamaanka oo uu hoggaaminayay guddoomiye ku xigeenkii golaha Cabdi Bulle ayaa u muuqday inay muujiyeen god madaw ama farqi u dhexeeya Sh. So. 400,000 iyo Sh. So. 490,000 oo ah miisaaniyadda Golaha Qaranka. Xil ka xayuubinta Cabsiiye waxay ahayd kiiskii ugu sarreeyay tan iyo intii madax-bannaanida ka dambaysay lagu qaado mid ka mida madaxda ugu sarreysa saddexda hay’adood ee ugu waaweyn waddanka. Dabcan, maamulka Cabsiiye wuxa uu ka tagay meel lagu dhaleeceynayo, wax qabadkiisa xafiiska, iyo tayadiisa hoggaamineed taasi oo aad uga duwan qaabkii maareynta anshaxa iyo ee uu soo bandhigay Aden Cabdalle intii uu xilka golaha Qaranka hayay Sannadihii 1956-kii illaa 1960-kii. Iyada oo xoog lagaga tuuray Cabsiiye xilka, haddana saddexda jago ee ugu sarreeya hay’adaha dalka waa (Madaxweynenimada Jamhuuriyadda, Guddoomiyaha Baarlamaanka iyo ka Guurtida) dhammaantood waxa ay gacanta ugu dhaceen koonfurta. Cigaal, oo ka tirsanaa qabiilka uu ka soo jeeday Guddoomiyaha Xilka laga qaaday ayaa u muuqday in uu yahay musharraxa dabiiciga ah ee baddeli doona Guddoomiye Cabsiiye iyada oo loo raacayo qaacidada qaabaa’ilka ee aan qornayn taasi oo lagu kala dhaxlo buuxinta boosaska la doorto. Si kastaba ha ahaatee, waxaa jirtay shuruud ku adkayd in uu buuxiyo Cigaal taasi oo ahayd in uu ka tirsanaa Xisbigii mucaaradka ahaa ee SNC, waxaana xisbiga talada hayay ee Leegadu uu rabay in Guddoomiyaha uu u doorto xubin ka tirsan Xisbigooda. Bishii March 8-deedii, Sheekh Mukhtaar Maxamed Xuseen oo Ka mid ahaa saddexda guddoomiye ku-xigeen ee Golaha Shacabka ayaa loo doortay in uu baddelo Cabsiiye waxaana uu helay 69 Cod, halka Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal oo la tartamayay kana tirsanaa Xisbigii SNC uu helay 42 Cod. . (Somali News March 11, 1966). Guntii iyo Gebo-gebadii farqiga u dhexeeya hannaankii siyaasadeed ee 1966-kii iyo xaaladda 2018 ayaa waxa ay muujinayaan qodobbadan soo socda:

Ugu horreyn, 1966-kii Soomaliya waxa ay ahayd waddan mideysan oo leh hay'ado si buuxda u shaqaynaya iyo dawlad dhexe oo xooggan. Maantana, waddanku waa uu kala daadsanyahay, iyada oo aanu lahayn dowlad dhexe oo awood u leh Xakameynta iyo xukunka dhulkeeda guud ahaan, waxaana tan iyo 1991-kii adduunku Soomaaliya u tixgaliyaa sidii waddan guul-darraystay. Marka labaad, Sannadkii 1966-kii waddamaada ajinnabiga ahi wax saameyn ah kuma ay lahayn arrimaha gudaha ee Jamhuuriyadda Soomaaliya. Waddamada Gacanka Carbeed ayaa waxa ay iyaguna ahaayeen qaar liita mana ay ahayn qaar awood buuxda u leh in ay si fiican u kharash gareeyaan hay’adaha dawladda, sida maanta kiisku yahay ee ay saameynta weyn ugu leeyihiin maxsuulka kasoo baxa doorashooyinka ama Xil ka xayuubinta Madaxda jagooyinka saree ee Qaranka haya. Seddexaad, tan iyo 60-kii, Sharci dejintu waxay shaqadoodii ka dhigteen Sameynta iyo dejinta shuruucda iyo xeerarka Baarlamaanka. Maanta waxa aynu markhaati ka nahay oo si joogto ah aynu u aragnaa Xildhibaanno ka tirsan Baarlamaanka iyo qaar ka mid ah saraakiisha dawladda dhexe oo warbaahinta isu marinaya hadallo aflagaaddo ah ama weerarro ka dhana ku qaada Af-hayeenka golaha shacabka.

Waxa Qoray: M.Trunji Waxa Tarjumay: Mohiyadin Mohamoud Hussein