User talk:Mayuri g khade

_आयुर्वेद_*

*1. तोयवर्गस्य वर्णन -* अथातो दीर्घत्र्जीवीतीयम् अध्यायं व्याक्यास्थाम :। जेव्हा शरीरधारण केलेल्यांच्या तप, उपवास, अध्ययन, धार्मिक व्रताचरण आणि जीवनात  विघ्न टाकणारे रोग उत्पन्न झालेत. तेव्हा प्राण्यांनवर दयाभावाला महत्व देऊन पुण्य कार्य करण्यात संलग्न महर्षी हिमालयाच्या गोद मधे एकत्र जमले.सगळ्यात आधी दक्षप्रजपतीणे ब्रम्हा च्या उपदेशरूप संम्पूर्ण आयुर्वेदाचे ज्ञान प्राप्त केले. नंतर अश्विनी कुमार नि दक्ष प्रजापति पासून आणि इंद्रानि अश्विनी कुमारा पासून उपदेशरूप  आयुर्वेदाचे संम्पूर्ण ज्ञान प्राप्त केले. तेव्हा ऋषियोच्या म्हणण्यावरन भारद्वाज ऋषि इंद्रा कडे गेलेत. भारद्वाज ऋषि कढन आत्रेय पुनर्वस नि आयुर्वेदाचे  ज्ञान प्राप्त केले. पंचम अध्याय मधे आत्रेय महर्षी नि म्हटले अथातो द्रव्यद्रव्य विज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्याम:। इति ह स्माहूरात्रे याद्यो महर्षय:॥ या अध्यायात द्रव्य द्रव्यांचा व्याख्यान करूया. या विषयावर आत्रेय आदी महर्षीनि या प्रकारे म्ह्टले होते की प्राचीन भारतीय विद्वान जलतत्वा सारखेच सगळ्याचा पदार्थांना पाश्चभौतिक मानतात. अग्नीतत्वा पासून जलतत्वाची उत्पती झाली आहे. *पाण्याची आवश्यकता* - पिण्यास योग्य पाणी प्राण्यांचे जीवन आहे. पाणी देखील एक वैकल्पिक जीवन आहे. देवाने संपूर्ण जग पाणीव्याप्त निर्माण केले.पाणी न पिल्याने आपले मुख    सूखायला लागतात. हरीर ढिले पडतात। म्रुत्यू पण होउ शकतो. म्हणजेच स्वस्थ किंवा निरोगी प्राण्यांचे जीवन - वा निव ही पाण्यावीणा शक्य नाही. *गंगा चे पाणी-* आकाशातून पडलेले गंगाचे पाणी जीवन, तृप्तीकारक,  ह्रूदयासाठी हितकारक, आनंददायक, बुद्धी ला वाढवणारे, दुर्गंधी रहित, शीतल, हलके आणि अमृतासारखे  हितकर असते। आकाशातून पडल्या नंतर सूर्य, चंद्र आणि वायूंच्या सम्पर्कामूळे तसेच काल च्या प्रभावामुळे हितकर तसेच अहीतकर पण होउ शकते.

*समुद्राचे पाणी-* सांगीतलेल्या गंगाच्या विरूद्ध जे पाणी येते. त्याला समुद्राचे पाणी म्हणतात. ते पिण्या योग्य नसते. हे पाणी अश्विन महिन्यात पिण्याच्या योग्य असते.

*नदीचे पाणी-* पश्चिमेस समुद्राकडे वाहणाऱ्या, वेगात वाहणाऱ्या तसेच शुध्द पाणी असलेल्या नद्या ह्या सगळ्याच हितकारक पाणी असलेल्या आहेत। याच्या विपरीत ज्या नद्या आहेत त्या अहीतकारक आहेत. हिमालयातून तसेच मलय पर्वतातूण निघणाऱ्या नद्या ज्यांचे पाणी दगड आणि पहाडांवर आदळून पडते। त्यांचे पाणी हीतकारक असते। याव्यतिरिक्त अश्या  नद्या ज्यांचे पाणी एखाद्या भागात येऊन साचत  असते म्हणजे  संथ वाहतांना  दिसत नाहीत ते पाणी ह्रुदयरोग,  क्रीमीरोग, कष्टरोग, शिरो रोग कारक असते.

*अनूपाचे इतर पाणी -*                                        जंगलातील विहिरी, तलाव इत्यादींचा पाणी स्वस्थ साठी उत्तम असते तसेच अनूपाचे हानिकारक तथा l पहाडीभागात  वरच्या भागात हितकर तर खालच्या भागात अहीतकर असते. *पिण्या योग्य नसलेले पाणी* - काडी, कचरा , पाने जमा होऊन दूषित झालेले पाणी पिऊ नए। असे पाणी ज्यावर सूर्य,  चंद्र, तसेच शुध्द हवेचा स्पर्श होत नाहीच। पहिल्या पावसाचे पाणी, ज्याच्यावर फेस आलेला असेल, खूप थंड अथवा खूप गरम जे पील्यामूळे दातांना खूप ज्यास्त त्रास होणार,  अश्या पाण्याला नाही प्यावे। पावसाच्या पाण्याला  आर्तवजल (अंटावपाणी ) म्हणतात।

*पाणी पीण्याचा विधी -* अवश्यकतेपेक्ष्या जास्त पाणी कुणीच पिऊ नये. मण्दाग्णी, पाण्डुरोग, उदररोग, अतीसार, अर्शीरोग,  ग्रहणीरोग, शोष तसेच शोष रोग असलेल्या व्यक्तींनी थोडे पाणी प्यायला हवे।

*पाणी पिण्याचा प्रभाव-* जेवण करतना पाणी पिणाऱ्यांचे शरीर सम असते । जेवणाच्या शेवटी पाणी पिणाऱ्यांचे शरीर स्थूल असते. जेवणाच्या सुरुवातीला पाणी पिणाऱ्याचे शरीर कृश(बारीक ) होऊन जाते।

*थंड पाण्याचे लाभ -* थंड पाणी पिल्याने चक्कर, बेहोश, श्रम , थकवा, दाह, पित्तविकार, रक्त विकार,  विषविकार, भ्रम,  उष्ण वा उष्ण विकार नष्ट होतात । *कोमठ पाण्याचे लाभ-* हा जठरग्णि प्रदीप करत असतो. आमरस पचवत असतो. कष्ठासाठी हितकर, लहान,  बस्तीका शोधक, वातविकार, कफ विकार अजीर्ण,  पित्त यात कोमठ पाण्याचा प्रभाव प्रशंसक आहे.

*दूषित पाणी-* या व्यतिरिक्त गरम करून थंड केलेले पाणी  अभिषेदी नसतो तर तो लहान लघु असतो। असे पाणी वाणपित्त, कफपित्त, तसेच शरीरात पीत्तची मात्रा जास्त असेल तर् लाभदायक असते. हेच पाणी जेव्हा दूषित होते तेव्हा तो त्रिदोष कारक होतो।

*नारळाचे पाणी-* कच्या नारळाच्या आत मधे दुधा सारखे जे पाणी असते। ते स्निग्ध, स्वादु,  वीर्यवर्धक,  थंड तसेच लघु असते। हा तहान,  पित्तविकार,  वातविकाराला नष्ट करतो।  अग्नी ला शांत करतो।

*उत्तम आणि अधम पाणी-* .. पावसाळ्यात दिव्य ( पावसाचे पाणी उत्तम असते। परंतु नदी चे पाणी पिण्या योग्य नसते.