User talk:Mohaaden

BARO XARFAHA LABANLAABMA EE AFKA SOOMAALIGA - HAGAAJI QORAALKAAGA

SOMALI LANGUAGE GRAMMAR - LEARN CONSONANT DOUBLING / GEMINATION 

Boggan waxaan ku soo bandhigi doonaa qoraallo ama maqaallo khuseeya afka Soomaaliga oo aan ugu tala galay waxbarasho ahaan, gaar ahaan dhinaca naxwaha afka Soomaaliga. Sida badan boggan waxaa ku qori doonaa afka Soomaaliga oo keliya, balse haddii uu waqtiga ii saamaxo Insha Allaah waxaan ku beddeli doonaa afka Ingiriiska.

Naxwaha waxaan ku bilaabayaa 'Xarfaha Labanlaabma' ee afka Soomaaliga oo aan u arko in ay Soomaalida qaarkood dhib ku qabaan ama aysan sida sax ah ugu muujin karin qoraalladooda.

Xarfaha Labanlaabma ee Af Soomaaliga (Somali Double Consonants and Their Rules)

Xarfaha Labanlaabma ee af Soomaliga waxa ay ka kooban yihiin toddoba xaraf oo ka mid ah shibbaneyaasha (B T J X KH ... ilaa Y). Toddobada Xaraf waxa ay ku jiraan hal eray oo Soomaali ah oo lagu xusuusan karo. Ereygaasi waa "M A N A L A G A R A A D B A A." Haddaba sida ereygaas ka dhex muuqata xarfaha labanlaabmaya ama laba dhacaya waa 'M N L G R D iyo B.'

Sida Lagu Garto Xarfaha Labanlaabma

Xarfaha Labanlaabma waxaa lagu garan karaa si fudud. Shaqsi ahaan sida aan qabo qofka Soomaaliga ah ee afka Soomaaliga ugu hadla sidii afkiisa hooyo ama af Soomaali ku soo barbaaray oo weliba maalin walba ku hadla, ma dhibi karaan sida lagu garto labanlaabka, sababtoo ah qofkii oo si caadi ah isaga hadlaya ayaa dhawaqiisa si aad u sahlan uga dhex garan kara xarfihii labanlaabmayey.

Xarfahaas toddobada ah waxaa lagu garan karaa sida soo socota:

1. Xarfaha labanlaabmaya marka lagu dhawaaqayo ayuu dhawaqoodu adag yahay ama sida Qur'aanka Kariimka ah lagu yaqaan ayey xarfahaasina u shidan yihiin oo carrabka ayey ku dhagaan. Haddaba sida aannu ka war hayno xarfo badan (sida 21-ka xaraf ee shibbeneyaasha ah) ayaa dhawaqoodu adkaan karaa, laakiin X U S U U S N O W waxa labanlaabmi kara waa Toddobada kor ku xusan oo keliya; inta kale ee aan ku jirin toddobadaas sida uu dhigayo naxwaha afka Soomaaliga marna ma labanlaabmi karaan. Tusaale: haddii aad ku dhawaaqdo aabbe, waxaa kuu muuqaneysa in uu dhawaaqa 'b-du' adag yahay. Kolkaas waa arrin iska cad oo 'b-daasi' waa ay labanlaabmeysaa.

2. Xarafka dhawaqiisu adag yahay ee ku jira kuwa labanlaabma waa in uu laba shaqal (shaqal dheere ama shaqal gaab) u dhaxeeyaa, ama xarafkaas shaqal ayaa ka horreynaaya shaqalna waa uu ka dambeynayaa. Hase yeeshee waxaa jira xaraf labanlaabmi kara kolka lagu dhawaaqo, sida 'r-da' dhexda ugu jirta kalmadda Dhowrka, laakiin maaddaama ay 'r-daasi' dhexda ugu jirto laba shibbane, kolkaas sharcigii labanlaabka waa ay ka baxday oo hal 'r' ayaa la qorayaa. Sidoo kale, waxaa sharcigaas soo hoos galaya xarafka kolka lagu dhawaaqolabanlaabmi kara, laakiin xarafkii labanlaabmi lahaa haddii uu shibbane kale ka soo hormaro, kolkaas xarafkaasna lama labanlaabayo. Tusaale, bal ku dhawaaq: Labanlaab, dhawaq ahaan maxaa labanlaabmi kara? Jawaabtu waa 'l-da' dambe ayaa labanlaabmi karta, sababtoo ah dhawaqeeda waa mid adag ama shidan, laakiin sharcigii labanlaabka ayaa loo cuskanayaa oo lama labanlaabayo maaddaama uu shibbane ka horreeyo.

Fiiro Gaar ah (FG): Xarafka labanlaabmaya waa in uu ka mid yahay toddobada xaraf; Xarafka labanlaabmaya waa in uu dhawaqiisu adag yahay (sidii aan horay u soo sheegnay), Xarafka labanlaabmaya waa in uusan ugu dambeyn ereyga uu ku jiro; iyo, Xarafka labanlaabmaya waa in uu u dhaxeeyaa laba shaqal. Afartaas qodob ayaa ugu muhiimsan.

'''Tusaaleyaal Muujinaya Xarfaha Labanlaabma

1. Ummad ama cammuud iwm. 2. Sannad ama waxaannu iwm. 3. Lallabbo ama waxyeello iwm. 4. Xoogga ama xarigga iwm. 5. Carrab ama carro iwm. 6. Waddan ama eeddo iwm. 7. Aabbe ama ubbo iwm.'''

Haddaba halkan waxaa ka soo if-baxeysa su'aal wanaagsan oo jawaab u baahan. Su'aashaasi waxa ay noqoneysaa: war maxaa lagu doortay toddobadan xaraf oo keliya maadaama ay shibbaneyaashu yihiin 21 xaraf? Waxaan u maleynayaa jawaab lagu qanci karo waxaa laga heli karaa Guddigii af Soomaliga ee sameeyey sharcigan iyo afka Soomaaliga ee aannu maanta qoreyno, balse waxaa la yiri 'Qaniinyo ayaa qaniinyo kaa fujisa,' sidaas awgeed anigu waxaan uga jawaabi lahaa su'aal kale, oo waxaan oran lahaa: 'Maxay afafka kale oo dhan u labanlaabaan xarfaha qaarkood oo ay iyaguba u labanlaabi waayeen shibbaneyaashooda oo dhan?' Haddaba anigu ma lihi aqoon ku dhow aqoontii ay lahaayeen Guddigii af Soomaaliga ee dejiyey farta Soomaaliga ee maanta la qoro, laakiin waxaan uga jawaabay waa sida ay anigu ila tahay. Fadlan akhristihii jawaabta saxa ah haya, ha soo bandhigo, jawaabtu waxa ay noqon kartaa mid shaqsi ahaaneed ama mid laga soo xigan karo ragga ka nool Guddigii afkeenna qoray.

Raadraaca Qoraalka: Buugag badan oo laga qoray Naxwaha af Soomaaliga oo ay qoreen dad kala duwan, gaar ahaan Buugga 'Naxwaha Afka Soomaaliga' ee uu qoray Shire Jaamac (Juge), Raximahullaah.

Sidaas iyo Nabadgelyo!

Fadlan wixii talo iyo tusaale, fikrad iyo faahfaahin ah ku darso maqaalkan.

//Mahadsanid//