User talk:Qeti777

ძველი ქართული ოქრომჭედლობაქართველი— ერის კულტურულ ცხოვრებაში უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა მელითონეობის ხელოვნებას.იგი თან სდევდა ხალხის ყოფას მისი არსებობის მანძილზე. ჩვენი ერის მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის თითქმის ყველა ეტაპზე იქმნებოდა ხელოვნების ამ დარგის დიდებული ნაწარმოებები ქართველი ოსტატები მათ შესაქმნელად იყენებდნენ ლითონის სხვადასხვა სახეობას -ოქროს, ვერცხლს, ბრინჯაოს, სპილენძს. ისტორიული განვითარების სხვადასხვა ეტაპზე სხვადასხვა ლითონს ეძლეოდა უპირატესობა. იცვლებოდა მასალა, იცვლებოდა მხატვრულ ნაწარმოებთა გამოყენების სფეროები, მაგრამ უცვლელი რჩემოდა ამ ნაკეთობათა შესრულების დახვეწილი ოსტატობა, მათ შემქმნელ ქართველ ოსტატთა ნატიფი გემოვნება და მასალის საუკეთესო შეგრძნება. ჩვენამდე მოაღწიაქართველ ოსტატთა უძველესმა ნახელავმა, ლითონის მრავალგვარმა სამკაულმა, ჭურჭელმა, სხვადასხვა ნივთმა, რომლებიც წარმოდგენას იძლევიან ხელოვნების ამ დარგის განვითარების ეტაპებზე, მათ თავისებურებაზე. მელითონეობის ადგილობრივი კერების არსებობაზე მიგვითითებს დიდი რაოდენობით შემონახული უძველესი ხანის მხატვრული ნაწარმოები, რომელიც ქართველი ერის მხატვრული საგანძურის ერთ - ერთ უმნიშვნელოვანეს ნაწილს შეადგენს. დღესდღეობით შემონახული ქართული ოქრომჭედლობისა და ლითონის პლასტიკის ძეგლები ოდესღაც არსებული მხატვრული საგანძურის მხოლოდ ნაწილს წარმოადგენს და ამიტომაც ჩვენამდე მოღწეული მხატვრული ხელოსნობის ყოველი ძეგლი მნიშვნელოვანია ხელოვნების ამ თვითმყოფადი დარგის განვითარების მრავალსაუკუნოვანი გზის გასაცნობად. თითოეული მათგანი თითქოს ამ უძველესი ხელოვნების გარკვეულ ეტაპს აღნიშნავს. ლითონის მხატვრული დამუშავების საწყისები საქართველოში ათასწლეულთა მიღმა უნდა ვეძიოთ, რადგან საქართველოს მიწა - წყალზე მცხოვრები უძველესი ტომები, ქართველი ხალხის წინაპრები უკვე ბრინჯაოს ეპოქაში ძვირფასი ლითონებისგან ქმნიდნენ ისეთ ნაწარმოებებს, რომელნიც დღესაც აღტაცებას იწვევენ მხატვრული სრულყოფითა და ვირტუოზული ოსტატობით. ქართული ლითონმქანდაკებლობისა და ოქრომჭედლობის ისტორია ძველი წელთაღრიცხვის III ათასწლეულის ბოლოდან იწყება. ლითონმქანდაკებლობისა და ოქრომჭედლობის ძეგლები განვითარების სხვადასხვა ეტაპზე არათანაბრადაა წარმოდგენილი. მაგრამ რა არასრულიც უნდა იყოს ჩვენს ხელთ არსებული მასალა, განსაკუთრებული მკაფიოობით გამოიკვეთება ხელოვნების ამ დარგის განვითარების რამდენიმე მნიშვნელოვანი ეტაპი, რომელიც განსაზღვრავს ევოლუციის ზოგად მიმართულებას. განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს ოქრომჭედლობის განვითარების შემდეგი პერიოდები: უძველესი ხანა (ბრინჯაოს ეპოქა, ძვ. წელთაღრიცხვის II ათასწლეული), დაკავშირებულითრიალეთის დიდებულ კულტურასთან ადრეანტიკური ხანა (ძვ. წ. V–IV სს.)ელინიზმის ეპოქა (ძვ. წ. III-I სს.), გვიანანტიკური პერიოდი ( I – III სს. ახ. წ.) და შუა საუკუნეები (VIII საუკუნიდან X I X საუკუნის დასაწყისამდე). პირველი სამი ისტორიული ეტაპი წარმოდგენილია ოქრომჭედლობის ძეგლთა დიდი რაოდენობით, რომელიც ჩვენს ტერიტორიაზე  არქეოლოგიური გათხრების შედეგადაა მოპოვებული. საქართველომ უდიდესი როლი შეასრულა ლითონის დამუშავების ხელოვნების განვითარებაში მთელს კავკასიაში. ქართული მელითონეობის განვითარების უძველესი პერიოდი დაკავშირებულია მახლობელი აღმოსავლეთის ხალხთა ლითონის დამუშავების ხელოვნებასთან. მელითონეობის განვითარებისთვის აუცილებელი პირობაა ძვირფას ლითონთა საბადოების არსებობა. ძველი მწერლები მოგვითხრობენ საქართველოს უძველეს მიწაზე ლითონის ბუნებრივი მარაგის არსებობაზე. მაგალითად, ბერძენი ისტორიკოსი სტრაბონი თავის „გეოგრაფიაში“ საგანგებოდ აღნიშნავს, „ხალიბთა“  ანუ  „ალიბთა“ ქვეყანაში ვერცხლის მნიშვნელოვანი საბადოები მოიპოვებოდა.არაერთი ისტორიული ცნობაა დაცული იმის შესახებაც, რომ ქართველთა ტომები შესანიშნავ იარაღსა და მაღალმხატვრულ ჭურჭელს ამზადებდნენ არა მარტო  საკუთარი საჭიროებისთვის, არამედ  სხვა ქვეყნებთან სავაჭროდაც. ერთ-ერთ წარწერაში, რომელშიც ჩამოთვლილია ასურეთის მეფის სარგონის (ძვ. წ. VIII ს. ) კავკასიაში მერვე ლაშქრობის დროს მოპოვებული ნადავლი, უძვირფასეს ნივთთა შორის მოხსენებული ,,...კათხები თაბალთა ქვეყნიდან,ოქროს სახელურებით... ოქროთი მოოჭვილი ვერცხლის ხანჯლები... 34 ვერცხლის კათხა, მძიმე და მსუბუქი (ლარნაკები)... ვერცხლისა... კოლოფი ვერცხლისა...მაღალი თასები ვერცხლისა... სასაკმეველეები თაბალთა ქვეყნისა“. საქართველოს ტერიტორიაზე მოსახლე უძველესი ტომები - ხალიბები, ტიბარენები ლითონის დამუშავების ხელოვნებით განთქმული იყვნენ მთელ ანტიკურ სამყაროში. კავკასიის უძველეს მკვიდრთ - მოსინიკებს - ანტიკური ავტორები სპილენძის დამუშავების უბადლო ოსტატებად მოიხსენიებენ. ბევრი მკვლევარი ზოგიერთ ევროპულ ენაში სპილენძის სახელწოდებას ამ უძველესი ტომების სახელს უკავშირებს (გერმ. Messing, ანგლო - საქს. -და სხვა).საგულისხმოა, რომ ქართულ ენასა და მის კილოკავებში თითქმის ყველა ლითონის სახელწოდება ადგილობრივია და არა სხვა ენებიდან ნასესხები. ეს ფაქტი, უთუოდ, ლითონის დამუშავების უძველესი ადგილობრივი ტრადიციების არსებობაზე მიგვანიშნებს. გასათვალისწინებელია ისც, რომ ბევრი ლითონის სახელწოდება სხვადასხვა ხალხმა ქართული ენიდან შეითავსა. საქართველოში ლითონის პლასტიკის უძველესი ნიმუში კახე, ალაზნის ველის ერთ - ერთ გორა - სამარხშია აღმოჩენილი (გორა - სამარხი ძვ. წ. III ათასწლეულით თარიღდება). ეს არის ლომის მინიატურული ოქროს ქანდაკება, რომელიც ლითონის პლასტიკის ბრწყინვალე ნიმუშია, რაც ქანდაკების წინარე განვითარების მნიშვნელოვან და ხანგრძლივ პერიოდს გულისხმობს.

ლიტერატურა ოქრომჭედლობები

 * მაჩაბელი კ., „საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918-1921), ენციკლოპედია-ლექსიკონი“, უნივერსიტეტის გამომცემლობა, გვ. 393,394, თბ., 2018 წელი.