User talk:Raghubansha

"काव्यस्य कारणम्" कवेः कर्म काव्यम् । केनाचित् उच्यते यदि कवेः कर्म काव्यं तर्हि अवगाहनावसरे कविः यत् वस्त्रप्रक्षालनं करोति, तत् कर्मत्वेन तत् काव्यं भवतु ? परन्तु तत्र समीचीनम् । कविशब्दस्य व्युत्पत्तिज्ञानानन्तरं दुर्भावनेयं दूरीभविष्यति । उपरि या व्युत्पत्ति कृता तदनुसारं शब्दलिखनादिकर्म कविकर्मत्वेन ग्राह्यत्वात् तदेव काव्यपदवाच्यं भवति, नावगाहनादि वस्त्रप्रक्षालनादि वा कर्म काव्यपदभाग् भवति । हेतुर्ना कारणं वीजमिति अमरशासनानुसारेण हेतुशब्दस्यार्थः कारणम् । कारणेन विना कार्योत्पत्तिः नैव सम्भवेत् । अत्र काव्यरूप-कार्याय किं कारणमिति चेत् । तत्रोच्यते - शक्तिर्निपुणता लोकशास्त्रकाव्याद्यवेक्षणात् । काव्यज्ञशिक्षयाभ्यास इति हेतुस्तदोद्भवे ।। मम्मटवचनानुसारं शक्तिः लौककवृत्तान्तशास्त्रकाव्याद्यवेक्षणात् दक्षता, तथा काव्यज्ञशिक्षयाभ्यासः इति त्रितयं काव्यस्य हेतुत्वेन विदितम् । अत्र कवित्वबीजरूपः संस्कारविशेषः शक्तिः । अनया शक्त्या विना काव्यं कदाचिदपि न प्रसरेत् । यद्यपि शक्तिं पूर्वजन्मसंस्कारं विना काव्यं लिख्यते तर्हि तत् काव्यं सहृदयमनोहारित्वाभावात् उपहसनीयं भवेत् । अतः उक्तम् अग्निपुराणे - नरत्वं दुर्लभं लोके विद्या तत्र सुदुर्लभा । कवित्वं दुर्लभं तत्र शक्तिस्तत्रापि न दुर्लभा ।। अत्र तात्पर्यम् इदं यत् यदि कस्यचित् पूर्वजन्मसंस्काररूपा शक्तिः अस्ति, विभिन्नशास्त्राणाम् अध्ययनेन निपुणतास्ति, पण्डितानां सकाशात् शिक्षानुसारेण अभ्यासः चास्ति, तर्हि सः एतत् त्रयस्य योगेन काव्यं कर्तुं प्रभवेत् । काव्यहेतुविषये पण्डितराजमतेन- तस्य च कारणं कविगता केवला प्रतिभा  । ता च काव्यघटनानुकूलशब्दार्थोपस्थितिः ।। अतः दण्डचक्रादीनां सहयोगेन घटादिनिर्माणवत् शक्त्यादियोगेन काव्यनिर्माणम् । एतेषां मिथः मिलनेन हेतुरिति एकवचनं युक्तियुक्तम् । Raghubansha (talk) 05:59, 2 March 2018 (UTC)