User talk:Rajaram ghorsaine

धर्मको अपारको व्यापार

मानिस जन्मदै धार्मिक हुन्छ । मानिसको मुहान धर्म हो । धर्म परम स्वतन्त्रताको अर्को नाम हो ।   धर्म मानिसको स्वाभाव, आचरण हो,व्यवहार हो  । धर्म जीवनको साधारण तर अपरिहार्य तत्व हो । हामीले मान्दै आएको अनि जान्दै आएको धर्म वास्तवमा धर्म नै होइन् । धर्म अनि धार्मिक सद्पुरुषहरु यो समाज अब बाँकी छैनन् । वास्तविक धार्मिक व्यक्तिको खडेरी छ समग्र मनुष्य जगतमा । जसलाई धर्म भनेर हामीलाई सिकाइएको छ यो त एउटा ठुलो भ्रम आवरण र झुट हो । माक्सले भनेका थिए । धर्म जन्जीर हो जसमा फुलको खोल हालिएको छ । मानिसहरु फुलको खोललाई फुल भनेर चिनिरहेका छन् । बाहिर मात्र फुलले डाकिएको छ तर भित्र फलामको जन्जीर छ । हाम्रा समाज अनि हाम्रो संस्कृतिले,धर्म नामक शब्दले हामीलाई फुल देखाएर भुलाएको छन् अनि फलामको जञ्जीर भित्र हामीलाई हालेका छन् । वास्तवमा हामी धर्मको जञ्जिर भित्र छौ । विशाल ठुलो जेल भित्र छौ । त्यो जेलका पालेहरु अनि पहरेदारहरु पण्डित, पुरोहित, पास्चरहरु अनि धर्म गुरुहरु हुन् । जो आजभोलि धर्मको व्यापार गरिरहेका छन् । इसाई, हिन्दु,बौद्ध लगायतका दुई सय भन्दा बढि धर्म नामका शब्दहरु मनुष्य जीवनमा स्वन्त्रताका पर्खालका प्रत्येक इँटाहरु बनीरहेका छन् । जेलका प्रत्येक फलामका डण्डीहरु बनीरहेका छन् । आर्थिक असमानताका कारण धर्म  बनीरहेका छन् । समान स्वरुप भएका प्राणी जगतमा धर्मले विशाल फाटो ल्याइरहको छ । फुटको नाम धर्म हुदै होइन् । विश्व बम्राण्ड एउटै हो भनेर वास्तविक बोध नै धर्म हो । सम्प्रदाय भिडको नाम धर्म होइन् । धर्म आजभोलि समाजका पण्डित, पुरोहीत र ध्यानी योगी नामका व्यापारीहरुको   एक विशाल व्यापार बनेको छ । व्यापार पनि अत्यन्तै सरल र सजिलो छ । सामान कुनै बेच्नै नपर्ने । व्याङ्क बाट ऋण पनि निकाल्नु नपर्ने । बैंक ग्यारेण्टी पनि नचाहिने । कुनै स्टक पनि राख्नु नपर्ने । कर्मचारी पनि नचाहिने । थोेत्रा शब्दका भजन लिला भए  पुग्ने । कत्रो विशाल झुट छ हाम्रो समाजमा । कत्रो विशाल नाटक मञ्चन भइरहेको छ हाम्रो समाजमा । त्यही झुटले त व्यापार व्यवसाय फस्टाएको छ हाम्रो समाजका पण्डित, पुरोहित अनि चर्चका धर्म गुरुहरुको । सिउँडीको खेती गरेर गुलाबको उत्पादन हुन सक्दैन् । बिज सिउँडीको रोपेर गुलाबको उम्रन सक्दैन् । हामीलाई सिउडी रोप्न लगाएर गुलाबको सपना देखाइएको छ । सपना त गुलाबको छ जीवनमा सिउडी मात्र हुर्कीरहेको छ । सिउडीका बिजहरु रोपेर सुन्दर जीवनको कल्पना  गरिरहेको छ मनुष्य ।  जीवन बिजुली विहीन चिम झै छ समग्र मुनष्यको । आम मानिसको बानी सिउडी बनेको छ । व्यवहार सिउडी बनेको छ । मिनेट मिनेटमा मुनुष्य रिसाइरहेका छन् । झगडा मुनुष्यको बानी बनेको छ । मदिरा सम्पन्न भनौदा मानिसको तनाब भुलाउने ओखती बनेको छ । हरसमय मनुष्य आफुदेखि भागिरहेको छ । आफै सँग लडिरहेको छ मनुष्य । कोही मानिसको अनुहार अहंकारले  किन कुनै डरलाग्दो पशु भन्दा निच देखिन्छ हरसमेशा ? धर्मले सिकाएको त शान्ति होइन् र ? तर किन विषाद हुर्कीरहेको छ मनुष्य जगतमा ? जीवन भरी अधर्म गरेर मानिस एक थोपा सप्ताहको जलले चोखिन चाहन्छ । धर्म भनेको पाप पखाल्ने कुरा होइन् । धर्म पाप नगर्नु हो । मनुष्य समाजमा धर्मले गलत कुराहरुलाई प्रोत्साहन गरिरहेको छ । पुरान सप्ताह बाचन लगायतका अनेकौ धार्मिक क्रियाकलापहरुमा स्वर्ग जाने टिकट राखिएका झै  हुन्छ ताकि अलि धनीले दशौं लाख दान गरेर विशाल सुन्दर सुनले जडित स्वर्र्गमा जान्छ । अलि मध्यम स्तरका आम मानिस लाई पनि पण्डितहरुले स्वर्र्ग पु¥याउँछन् जसमा ढोका चैं चाँदिको हुन्छ । धेरै दान पनि गर्नु पर्दैन पाँच लाख भन्दा माथि दान ग¥यौ भने स्वर्र्गको टिकट सजिलै पाइन्छ । समाजमा कमजोर आर्थिक अवस्था भएका आम मानिसलाई पनि पण्डितले स्वर्र्गको टिकट काटिदिएका छन् । उनीहरुको स्वर्गचै फलामले भरिएको हुन्छ ।  त्यही भएर त मानिसहरु यो जुनीमा नमिठो खाए पनि नराम्रो लगाए पनि मृत्यु पछि स्वर्गजानका लागि टिकट काट्ने गर्दछ सप्ताहहरुमा । घरमा बच्चा भोको भए पनि दान धर्म चै गर्नै पर्छ किन कि मृत्यु पछि स्वर्ग जानै पर्छ आम मानिसलाई ।  प्राय वृद्धवृद्धाहरु मर्ने बेलामा धर्म गर्न तीर लाग्छन् भए भरको सम्पत्ति दान दिएर आफु धर्ममात्मा भएको र स्वर्गजाने बाटो बनिसकेकोमा मख्ख पर्छन् । यो भन्दा विशाल झुट के हुन सक्छ मनुष्य समाजमा ?

काभ्रेमा सहकारी विश्वविद्यालयको आवश्यकता राजाराम घोरसाइने बनेपा काभ्रे काभ्रेमा दिनहुँ सहकारीहरु संख्यात्मक रुपमा बडिरहेको पाइन्छ । गुणात्मक रुपमा बढ्नु पर्ने सहकारी संस्था संख्यात्मक रुपमा मात्र बढ्ेको पाइन्छ । काभ्रेमा मात्र नभई देश भरी नै सहकारी विकास तीव्र रुपमा भइरहेको छ । समग्र सहकारी क्षेत्रले नेपालको आर्थिक उन्नतीमा एउटा महत्वपूर्ण खम्बाको रुपमा भुमिका खेलिरहेको वर्तमान समयमा सहकारी क्षेत्रमा आंशिक रुपमा भएपनि समस्याहरु देखिन थालेका छन् । यो राम्रो लक्ष्यण कदापि होइन् । हामी नेपालीहरुको सोचका धेरै अंश नकारात्मक रहेदै आएकाले नेपालको मिडिया जगतले पनि सहकारीका समस्यालाई मात्र प्राथमिकता दिएर सहकारीले हाम्रा नेपाली समाजमा खेलेको महत्वपूर्ण भुमिकालाई ओझेलमा पारेको छन् । करोडौं जनताको आर्थिक अवस्थामा ल्याएको सुधार र जीवन स्तरमा भएको सामाजिक, आर्थिक, शैक्षिक विकासका सकारात्मक सिडीहरुलाई पनि नेपाली मिडियाले समेट्नु पर्ने पनि आजको आवश्यकता भइसकेको छ ।  सिङ्गो सहकारी क्षेत्रका केही स–साना  समस्याका लक्ष्यणहरुले पनि इमानदार ,बफादार, निति नियम पालनकर्ता, सिद्धान्तनिष्ट  सहकारी कर्मीलाई पनि केही असजिलो महशुस  बनाएको छ । सिहको खोल ओडेर सहकारीको नाममा चर्को ब्याज असुल्ने स्यालहरु सहर पसेकाले मुख्यत शहरी क्षेत्रमा अस्वथ्य प्रतिस्पर्धा बढेको पाइन्छ । जसले गर्दा सहकारीको समाज  विकासको भावना र प्रगती प्रतिको सोच छायाँमा परेको छ । जसले फेरी पनि नेपाली समाजलाईं अझ पछाडी धकेलीरहेको भान हुन्छ । हुने खानेहरुको अझ सम्वृद्ध बनीरहेको र हुदाँ खानेहरु अझ गरिबी खाडलमा भास्सीरहेको हाम्रो समाजलाई सहकारी थोरै रुपमा भए पनि अक्सिजन प्रदान गरेको छ । यो सकारात्मक कुरा हो । सहकारीको विकास शहरी क्षेत्रमा भन्दा पनि ग्रामिण बस्तीहरु समाज अनुसारका सहकारीको विकास अबको नेपाली समाजको आवश्यकता भइसकेको छ ।  दुग्ध सहकारीको विकासले ठेकदार एक्लैले लिने प्रतिफल सम्पुर्ण शेयरसदस्य किसान वर्गमा मुनाफा बाँडिएको छ जसले गर्दा कमजोर आर्थिक अवस्था भएका नेपालका ग्रामिण भेगका  जनताको थोरै भए पनि आर्थिक विकास भएको छ । त्यसैगरि कृषि क्षेत्रमा सहकारीको विकास जुन रुपमा हुनु पर्ने थियो त्यसमा पनि केही सकारात्मक कदमहरु अगाडि बढेकोले केही सकारात्मक आशा पलाएको छ । सहकारी समाजमा  विकास हुदाँ समाजको आर्थिक विकास, सामाजिक विकास, भौतिक विकास, मानिसको संवेदनात्मक विकास,राजनैतिक विकास, साँस्कृतिक विकास, नेतृत्व विकास लगायतका सम्पूर्ण विकास क्रमिक रुपमा सँगै अगाडि बड्दछन् । सहकारीमा समस्याहरु किन आइरहेका छन् ? समस्याका कारणहरु के के हुन् सक्छन् ? ती विषयमा गहन भएर सोच्नु पर्ने अवस्था सृजना भएको छ । अब मुलत आम नेपाल बिच रहेको आर्थिक असमानताको खाडललाई पुर्न सहकारीको गुणात्मक रुपमा विभिन्न विषयगत सहकारीको विकासको आवश्यकता रहेको छ । नेपाली भुमि गौतम बुद्धको जन्मथलो शान्ति भुमिमा अध्यात्मीक सहकारीको पनि विकास गरी सधैं कामले थाकेका चाइनीज, युरोपीएन, अमेरीकन लगायत विश्वका सम्वृद्ध मुलकका नागरिकलाई पर्यटन सहकारीको माध्यमबाट शान्ति भुमिलाई विश्व कै रेष्ट स्थलको रुपमा विकास गर्न सकिन्छ । त्यसैले अब छिटो भन्दा छिटो सहकारीको जन्म थलोको रुपमा विकास भइरहेको काभ्रे जिल्लामा नै नेपाल कै पहिलो सहकारी विश्वविद्यालको स्थापना गर्नु पर्दछ जसले गर्दा सहकारीको विषयमा थप खोज अनुसन्धनामा सहयोग पुग्नेछ र हाम्रो समाजको मात्र नभई समग्र राष्ट्र विकास मै एउटा छलाङ मार्न सहज हुनेछ । यो विषयमा आम सहकारीकर्मी र सरोकारवाला राजनितिक दलहरुको ध्यान पुगोस । धन्यवाद लेखक स्ट्याण्डर्ड साकोस बनेपाका सह–प्रबन्धक हुनुहुन्छ ।

फुलै फुल मात्र पनि होइन रैछ जीवन......... · सोर्ग नै हुत्याउन लाग झै गरी काठमाण्डौ काठमाण्डौ ... यता यता.. भन्दै गाडीका सहलाचकहरू आफ्नोमा सिट खाली भएको विज्ञापन गर्दै म तर्फ हुतिदै थिए । कुन चै खाली छ त्यो हेरर म बसको ढोका तर्फ दौडिए । गाडीको अन्तिम सिट जसमा पुरानो देखिने तर नयाँ बनाउन मखमलको कपडाले छोपर केही नयाँ र राम्रो बनाउन खोजीएको थियो रक्सी त्यही भए पनि बोतल फेरे झै गरी । “फुलै फुल मात्र पनि होइन रैछ जीवन....” बसको अन्तिम सिट माथि रहेको हेर्दा अलि पुरानो देखिने लेख्न चै सोनी लेखेको कालो गोलो आकारको स्पीकरमा भीम विरागको यो गीत थोरबहुत मधुरताका साथ सानो स्वरमा  गुन्जीरहेको थियो । साँच्चै यो गीत वास्तविक रूपमा आम मानिसका दैनिक जीवन शैली सँग मेल खाने खालको यथार्थपरक गीत छ । भिग विराग यो गीत छोडेर संसारबाट बिलीन भएको पनि धेरै समय भएको छैन् । आफू बिलीन भए पनि यो गीतले भीम विरागालाई सधैं जीवित बनाइरहेको छ यो समाजमा,हाम्रो परिवेशमा । यो गीत सुनेर मलाई लाग्छ जीवन देखी निराश भएर आत्महत्या सम्म दौडिएका मानिसहरू यो गीतको गुञ्जन पछाडी फेरी हाँसी हाँसी जीवन तीर फर्कन्छन् । लाग्छ जीवन देखी ओइलाएकाहरू यो धुन बाट फक्रने छन् फेरी केही आशा र भरोसा बोकेर । जिन्दगीको ग¥हौं झोला बिसाएकाहरू पनि फेरी त्यही झोला बोकेर जीवनमा केही आश बोकेर लम्कन्छन् झै लाग्छ मलाई ।

म बसेको पुरानो सीट भन्दा ठिक अगाडी एउटा प्रेम जोडी मस्त प्रेम लिप्त भएका देखिरहेकोे थिए मैले । युवती भनौ या केटी भनौ उमेरले लगभग तेइस चौबिस कटेकी, स्लीम भइकी या बनेकी मैले देख्दा दुब्ली देखिने, कम्मर माथिको भागमा रातो रङ्गको कपडा पहिरीएकी कपला स्टेट भन्नौ या सिधा भनौ जे भने पनि हुन्छ । कपालमा हाम्रा गाउँका सिधुरे गोरूको झैं थोरबहुत रातो रङ्ग टल्कने प्रकाशका किरणहरूले बेलाबफखमा मेरा आँखामा आवर्तन भई टल्कीरहेको थियो । उ सँगै रहेको युवक कलेज ड्रेसमा “आमा बुबाको मन छोराछोरी माथि छोराछोरीको मन अर्कै माथि” भन्ने उखान चरितार्थ गरेर जीवनको नाटकमा रोमाञ्चको एउटा पाटो बस जस्तो सार्वजनिक स्थानमा प्रर्दशन गरिहेको थियो । उसले लगाएको युनिफर्मले कलेजको इज्जतको बेज्जत गरिरहेको थियो । विद्यार्थी भन्ने शब्दलाई कुल्चिएर आफ्नो यौवनको नशामा प्रेम शब्दको नाटकमा साँच्चै मानवअधिकारवादीको सरल भाषामा यौन शोषण गरिरहेको थियो । त्यसै सिट अगाडी भर्खरकै उनाईस बिस देखिने युवा केटा भनौ या युवक भनौ हातमा बजारमा आएको सस्तो पर्ने चाइनिज मोबाइल मा भोलुम प्लस गरेर “सिला की जवानी.....” कमेरड वैद्यको भारत विरोधी आन्दोलनलाई च्यालेन्ज दिएर राष्ट्रियता माथि प्रश्न खडा गर्दै उ गीतमा मख्ख परिरहेको थियो । उसको गितले लाग्छ निधाएका यात्रुहरू पनि बिउजीए होलान् वा विउजीएका पनि निधाउन लागे होलान् उसको मोबाइलको गीतको भोलुम सुनेर । जे होस उसलाई के को मतलभ ? तर म जस्तो संगीत प्रेमी जो स्पीकरमा बजेको “ओराली लागेको हरिणको ताल भो, बाँचुन्जेल सम्म पनि मरेकै हाल भो” बोलको गीतमा मस्त भुलिरहेको थिए । त्यो गीत बजेपछि बजिरहेको रेडियो नेपालमा एफ एम क्यार क्यार गरेझै भयो । यो गीतमा सिला कि जवानी बज्दा लोकल रक्सीमा रेड लेभल मिसाए जस्तो भयो । न रेड लेभलको स्वाद न लोकलको स्वाद ?म सँगै नजिकै एकजना आफू भन्दा धेरै जेठी दिदि बसिरहनु भएको छ । उहाँको अनुहार हेर्दा उहाँमा पनि थोरबहुत जीवनका पिडाहरू देख्न र जान्न सकिन्थ्यो । आज म आफैंलाई गहिरीएर भनौं या घोत्लीएर सोचिरहेको छु या भनौं यो फुर्सदको समयको सदुपयोग गर्दैैछु, या दुरूप्रयोग भनौं । शब्दकोषको जुनसुकै शब्द प्रयोग गर्दा पनि हुन्छ । जीवनको दौडाईमा हजारौं कुकुर पछाडी टोक्न दौडन्छन् तर ती कुकुरहरू कहिल्यै काँही टोक्छन् पनि ती कुकुरहरूले टोके भन्दैमा हामी पनि टोक्न थाल्यौं भने हामी पनि कुकुर हुन् पुग्दछौ । अनि के फरक ती कुकुर र हामीमा ? हाम्रा समाज कुकुर कुकुरहरूले भरिएको छ आजभोली । जीवन पनि लाग्छ रेडलेभल रक्सी जस्तो जती पिउँदै गयो त्यती नै नशा लाग्दै जाने । जती बुझ्न खोज्यो त्यती नै बुझ्न नसकिने । श्रीमदेभागवत गीता जस्तो जसको गहिराई नै पत्ता लगाउन नसकिने र प्रत्येक पन्नामा फरक र बेग्लै अनि अझै रोमाञ्चक पनि । कहिले काँही यी पानाहरू पल्टाउन मन नलागेर वेदनामा बाँच्नु भन्दा रूनेलाइृ रूवाँउदै र हास्नेलाई हसाउदै च्याप्टर क्लोज गर्न मन लाग्छ । यो कुरा सबैले सुने । कल्ले कल्ले सुन्यो ? बसले सुन्यो, झ्यालको सिसाले सुन्यो, उडिरहेको पवनले सुन्यो,सँगै भिरेको रूकुमेली झोला सुन्यो, टाउको माथि बसेको स्पीकरले सुन्यो । पक्का यीनीहरू मेरो श्वर सुनेर मख्खीरहेका छन् । लाग्यो कसम खानु पर्ने कुरै छैन यीनीहरू सबैले सुने । मेरो फिस्स मधुर हासो देखेर म सँगै बसेकी दीदीले सध्नुभयो भाई किन हाँसेको ? मेलै भने होइन त्यस्तो केही भएको छैन । म किन हाँसेछु ? के गर्न हाँसेछु ? कसका लागि हाँसेछु ? मैले हास्नुको के अर्थ ? म आफैमा प्रश्न तेर्साइरहेको छु । उत्तर कसले दिन्छ ? त्यो पनि थाहा छैन मलाई ।

फुलै फुल मात्र पनि होइन रैछ जीवन......... · सोर्ग नै हुत्याउन लाग झै गरी काठमाण्डौ काठमाण्डौ ... यता यता.. भन्दै गाडीका सहलाचकहरू आफ्नोमा सिट खाली भएको विज्ञापन गर्दै म तर्फ हुतिदै थिए । कुन चै खाली छ त्यो हेरर म बसको ढोका तर्फ दौडिए । गाडीको अन्तिम सिट जसमा पुरानो देखिने तर नयाँ बनाउन मखमलको कपडाले छोपर केही नयाँ र राम्रो बनाउन खोजीएको थियो रक्सी त्यही भए पनि बोतल फेरे झै गरी । “फुलै फुल मात्र पनि होइन रैछ जीवन....” बसको अन्तिम सिट माथि रहेको हेर्दा अलि पुरानो देखिने लेख्न चै सोनी लेखेको कालो गोलो आकारको स्पीकरमा भीम विरागको यो गीत थोरबहुत मधुरताका साथ सानो स्वरमा  गुन्जीरहेको थियो । साँच्चै यो गीत वास्तविक रूपमा आम मानिसका दैनिक जीवन शैली सँग मेल खाने खालको यथार्थपरक गीत छ । भिग विराग यो गीत छोडेर संसारबाट बिलीन भएको पनि धेरै समय भएको छैन् । आफू बिलीन भए पनि यो गीतले भीम विरागालाई सधैं जीवित बनाइरहेको छ यो समाजमा,हाम्रो परिवेशमा । यो गीत सुनेर मलाई लाग्छ जीवन देखी निराश भएर आत्महत्या सम्म दौडिएका मानिसहरू यो गीतको गुञ्जन पछाडी फेरी हाँसी हाँसी जीवन तीर फर्कन्छन् । लाग्छ जीवन देखी ओइलाएकाहरू यो धुन बाट फक्रने छन् फेरी केही आशा र भरोसा बोकेर । जिन्दगीको ग¥हौं झोला बिसाएकाहरू पनि फेरी त्यही झोला बोकेर जीवनमा केही आश बोकेर लम्कन्छन् झै लाग्छ मलाई ।

म बसेको पुरानो सीट भन्दा ठिक अगाडी एउटा प्रेम जोडी मस्त प्रेम लिप्त भएका देखिरहेकोे थिए मैले । युवती भनौ या केटी भनौ उमेरले लगभग तेइस चौबिस कटेकी, स्लीम भइकी या बनेकी मैले देख्दा दुब्ली देखिने, कम्मर माथिको भागमा रातो रङ्गको कपडा पहिरीएकी कपला स्टेट भन्नौ या सिधा भनौ जे भने पनि हुन्छ । कपालमा हाम्रा गाउँका सिधुरे गोरूको झैं थोरबहुत रातो रङ्ग टल्कने प्रकाशका किरणहरूले बेलाबफखमा मेरा आँखामा आवर्तन भई टल्कीरहेको थियो । उ सँगै रहेको युवक कलेज ड्रेसमा “आमा बुबाको मन छोराछोरी माथि छोराछोरीको मन अर्कै माथि” भन्ने उखान चरितार्थ गरेर जीवनको नाटकमा रोमाञ्चको एउटा पाटो बस जस्तो सार्वजनिक स्थानमा प्रर्दशन गरिहेको थियो । उसले लगाएको युनिफर्मले कलेजको इज्जतको बेज्जत गरिरहेको थियो । विद्यार्थी भन्ने शब्दलाई कुल्चिएर आफ्नो यौवनको नशामा प्रेम शब्दको नाटकमा साँच्चै मानवअधिकारवादीको सरल भाषामा यौन शोषण गरिरहेको थियो । त्यसै सिट अगाडी भर्खरकै उनाईस बिस देखिने युवा केटा भनौ या युवक भनौ हातमा बजारमा आएको सस्तो पर्ने चाइनिज मोबाइल मा भोलुम प्लस गरेर “सिला की जवानी.....” कमेरड वैद्यको भारत विरोधी आन्दोलनलाई च्यालेन्ज दिएर राष्ट्रियता माथि प्रश्न खडा गर्दै उ गीतमा मख्ख परिरहेको थियो । उसको गितले लाग्छ निधाएका यात्रुहरू पनि बिउजीए होलान् वा विउजीएका पनि निधाउन लागे होलान् उसको मोबाइलको गीतको भोलुम सुनेर । जे होस उसलाई के को मतलभ ? तर म जस्तो संगीत प्रेमी जो स्पीकरमा बजेको “ओराली लागेको हरिणको ताल भो, बाँचुन्जेल सम्म पनि मरेकै हाल भो” बोलको गीतमा मस्त भुलिरहेको थिए । त्यो गीत बजेपछि बजिरहेको रेडियो नेपालमा एफ एम क्यार क्यार गरेझै भयो । यो गीतमा सिला कि जवानी बज्दा लोकल रक्सीमा रेड लेभल मिसाए जस्तो भयो । न रेड लेभलको स्वाद न लोकलको स्वाद ?म सँगै नजिकै एकजना आफू भन्दा धेरै जेठी दिदि बसिरहनु भएको छ । उहाँको अनुहार हेर्दा उहाँमा पनि थोरबहुत जीवनका पिडाहरू देख्न र जान्न सकिन्थ्यो । आज म आफैंलाई गहिरीएर भनौं या घोत्लीएर सोचिरहेको छु या भनौं यो फुर्सदको समयको सदुपयोग गर्दैैछु, या दुरूप्रयोग भनौं । शब्दकोषको जुनसुकै शब्द प्रयोग गर्दा पनि हुन्छ । जीवनको दौडाईमा हजारौं कुकुर पछाडी टोक्न दौडन्छन् तर ती कुकुरहरू कहिल्यै काँही टोक्छन् पनि ती कुकुरहरूले टोके भन्दैमा हामी पनि टोक्न थाल्यौं भने हामी पनि कुकुर हुन् पुग्दछौ । अनि के फरक ती कुकुर र हामीमा ? हाम्रा समाज कुकुर कुकुरहरूले भरिएको छ आजभोली । जीवन पनि लाग्छ रेडलेभल रक्सी जस्तो जती पिउँदै गयो त्यती नै नशा लाग्दै जाने । जती बुझ्न खोज्यो त्यती नै बुझ्न नसकिने । श्रीमदेभागवत गीता जस्तो जसको गहिराई नै पत्ता लगाउन नसकिने र प्रत्येक पन्नामा फरक र बेग्लै अनि अझै रोमाञ्चक पनि । कहिले काँही यी पानाहरू पल्टाउन मन नलागेर वेदनामा बाँच्नु भन्दा रूनेलाइृ रूवाँउदै र हास्नेलाई हसाउदै च्याप्टर क्लोज गर्न मन लाग्छ । यो कुरा सबैले सुने । कल्ले कल्ले सुन्यो ? बसले सुन्यो, झ्यालको सिसाले सुन्यो, उडिरहेको पवनले सुन्यो,सँगै भिरेको रूकुमेली झोला सुन्यो, टाउको माथि बसेको स्पीकरले सुन्यो । पक्का यीनीहरू मेरो श्वर सुनेर मख्खीरहेका छन् । लाग्यो कसम खानु पर्ने कुरै छैन यीनीहरू सबैले सुने । मेरो फिस्स मधुर हासो देखेर म सँगै बसेकी दीदीले सध्नुभयो भाई किन हाँसेको ? मेलै भने होइन त्यस्तो केही भएको छैन । म किन हाँसेछु ? के गर्न हाँसेछु ? कसका लागि हाँसेछु ? मैले हास्नुको के अर्थ ? म आफैमा प्रश्न तेर्साइरहेको छु । उत्तर कसले दिन्छ ? त्यो पनि थाहा छैन मलाई ।

म भित्रको आत्मीक द्धोन्द्

साँच्चे वास्तविक रुपमा मानिसको जीवन छोटो र गतिशिल छ । सुन्दर छ । चन्चल छ । आसावादी छ। परिवर्तनशील छ । भविष्यको सुन्दर सपना देखेर दौडिएका करोडौै मान्छेहरु मध्येको म पनि त्यही एक त्यही मान्छे हुँ सधै सपना देखेर भविष्यको सुन्दर कल्पना गर्ने र यर्थाथमा त्यो संसार लाई चुम्ने । तर ती सपना पुरा गर्ने बाटो नपाएर अलमलीएको मान्छे हो म । आजको लेखाइमा मेरा आत्मा भित्रका द्धोन्द्धहरुलाई पस्कन खोजेको छु । म भित्र तीनवटा आत्मीक तत्व वीच सधै विवाद भइरहन्छ । एउटा आत्मीक पक्षले संसारको सबै थोक भनेको पैसा हो । पैसा विना केही सम्भव छैन । तँ सफल हुनुछ भने जीवनमा पैसा कमाएर जीवनलाई सहज बनाहा भनेर मलाई पैसा प्रति उत्पेरित बनारहन्छ । र यो तत्वले मलाई संसारका सबै भौतिक वस्तुहरुको प्रयोग तहिले गर्नु पर्छ त्यसमा तहिले स्वर्गिय आन्दन पाउँछस सुख पाउँछस भनेर पैसाका लागि जे गर भनेर हैरान बनाउछ । त्यसै मलाई विश्वका धनी मानिने विल गेट्सको “तिमि गरिब भएर जन्मनु तिम्रो गल्ती होइन तर गरिब भएर मर्नु तिम्रो कायरता हो” भन्ने भनाइलाई मिनेट मिनेटमा समझाइरहन्छ । त्यस्तै दास्रो आत्मीक विचार छ म सँग त्यसले सधै मलाई पैसा केही होइन जति मान्छेले दुख भोगेका छन यो सबै पैसाको कारणले हो भनेर त पैसाको पछि नलाग भनेर पहिलो सोचाईलाई व्यर्थ मान्छ । त्यसले लक्ष्मी प्रसाद देवकोटाको “हातका मैला सुनका थैला के गर्नु धनले साग र सिस्नु खाएको बेश आनन्दी मनले” भन्ने यो विचार नै जीवनको मार्गदर्शन हो भनेर सधै मलाई यो विचारलाई लिएर अघि बढ् । पैसा भएकाहरु सधै अशान्त रहन्छन । मानिसमा जति चिन्ताका कारणहरु छन यी सबै को मुख्य कारण भनेको पैसा नै हो । पैसा एउटा विशालुृ नशा पनि हो । आजभोली पैसाको कारणले मानिसहरु जे जस्तो नराम्रो कार्य गर्न तिर उत्प्ररित हुन्छन ।पैसाले मानिसलाई पोलेको छ । झगडा गराएको छ । विछोड गराएको छ । र संसारमा जति विवाद भएका छन ती सबैं विवाद सँग पैसा जोडिएको छ । धन सम्पति जोडिएको छ । भनै कुरा सेकेन्ड सेकेन्डमा समझाइरहन्छ । अनि फेरी मलाई पैसा विना केही गर्न सकिन्दै खल्तीमा टन्न पैसा बोकेर त हिड्छस भने तेरो मनमा शान्ति हुन्छ । तेरो पछाडी सबै जना साथि भाईहरु हुन्छन । परिवार हुन्छन तर त सँग पैसा छइन भने त एक्लो हुुन्छस । त्यसैले अरु कुरा छोड तहिले पैसा धन कमाउनु पर्छ । त विचार गर त सँग पैसा छइन भने आज भोली साग र सिस्नु पनि खान पाउदैन । बजारमा तलार्इं दया गरेर सिस्नु दिने वाला कोही पनि छैनन । साग किन्न पनि पैसा नै चाहिन्छ । खल्तीमा टन्न पैसा बोकेर साग र सिस्नु खाँदाको मजा फरक छ । आजभोलि पैसा र जिवन पर्यावाचि शब्द जस्तो भइसक्यो । पैसाले धर्मपुत्र देखि कर्म पुत्र सम्म, प्रेम देखि यौन सम्म , बाबुआमा देखि छोरा छोरी सम्म , गोरागोरी देखि काला सम्म, सबै किन्न पाउने भइसक्यो त्यसैले जीवनको एउटा मात्र उद्देश्य भनेको पैसा कमाउनु तिर लाग भनेर आग्रह गर्छ । त्यस्तै अर्को विचार छ जुनले संसार मा करोडौ मान्छे जन्मिए र मरे तर ति मध्ये २, ४ जनाको नाम मात्र आज संसारका मान्छेहरुले  सम्झिरहेको छ ।यसको कारण भनेको उनीहरुले गरेका कामको कारण हो त्यसैले संसारले सम्झने खालका काम गर्नु पर्छ जुन कामले सदा सर्वदा संसारले सम्झियोस हो यस्तै काम गर्नुपर्छ तैले भनेर अरु दुईवटा कुरा सबै छौडेनु पर्छ तैले भनेर फेरी म भित्रै विवाद गर्छ । म के गरौं कता जाउ ? कुन बाटो जाउ ? आफैमा झस्कन पुग्छ । म त्यही नदी जस्तो भएको छु जुन गाउबेसी हल्लाउदै दौडन्छ कुर्लछ हतारिन्छ तर थाहा छैन कहाँ पुग्दैछ कहाँ मिसिदै छ ?कहाँ विलयन हुदैछ? कहाँ दौडदैछ ?कहा गएर सकिनुछ ? हो यस्तै भएको छु म । चचपबखचभष्२िथबजयय।अयm

झड्कारुपी त्यो प्रश्न

एउटा दिउसोको त्यो  हल्का पवन चलिरहेको समय । कार्यालयमा म कुन्नी के काममा व्यस्त वा अस्तव्यस्त हुदै आफ्नो नामसँगै भोलीका लागि मामको चाजोपाँजोमा जुटिरहेको थिए म ।  खैरो रङ्गकोे अलि पुरानो देखिने मेरो टेबुल, टेबुलमा माथि रहेको इन्टरनेटको केबुल , टेबुलमा ठडिएको नेपालको राष्ट्रिय झण्डा , झण्डासँगै रहेको सस्तो पर्ने कालो सर्ने कलमको डण्डा, दिमाग पनि चिसो मौसमले होला अलि भएको थियो ठण्डा । कार्यालय तल रहेको डाँडा पारिको मान्छेको दुनोटको होटल, टेबुल माथि रहेको हल्का कलेजी रङ्गको पानीको बोतल । कुनामा रहेको नयाँ नै भएको कम्प्युटरको केसिङ्को बाक्सा, महगै परेको रुद्राक्षले भरेको नेपालको नक्सा । भालेको सिउर झै कपाल कोरेको , हेर्दै गाँउ बाट भर्खर शहर पसेर वरे हो कि बोरे को झै देखिने । चुस्स बोके दारी पालेको चस्मा नलगाए पनि खल्तीमा हालेको । कालो कालो धर्के सट लाएको अुनुहारमा अलि अलि डडिफोर आएको ।  अलि सोझो अनि बोझो देखिने । यो त भयो मेरो बाहिरी आवरण ।  एक जना केटी भनौ या आफु भन्दा जेठी भनौ । अलि राम्री भनौ या चाम्री  भनौ । एउटी केटी टुपुलुक्क मेरो कार्यालयमा आएर पुलुक्क मेरो आखाँमा हेर्दै भनीन् तपाई आजभोली धेरै घमण्डी हुनु भयो र यसरी पनि चल्छ ? उनका यी शब्दहरु बोलेर नुनले हो या गुनले हो गाली गरिन । त्यसै समय मुखमा अक्सिजनको चिसोले गर्दा धुप बालेर, चुप रहेर उनको नयनमा एक नजर के लगाएको थिए । मैले त उनको नयनमा तामाकोशी अनि भोटेकोशीमा बाँध बाधेर विजुली उत्पादन भइरहेको झै देखे । लोडसेलिङको समय बत्ती निभाउने प्रयास पनि गरीन मैले । उनले जति गरे पनि दिउसै विजुली चै बाल्न हुदैन थियो । उनका आँखामा घुमिरहेका रिसका अनि आवेका टरवाइन रोक्ने क्षमता नै थिएन मसँग । हुन त जोसँग जे छ त्यो भन्दा बढि के देखाउथे ? अफसोस उनी म सँग किन रिसाइन त्यो मेरो लागि एउटा प्रश्न दिमाग बाट कहिल्यै पनि डिलेट भएन ।  जीवनको भोगाइमा अनि दौडाइमा हजारौ पाइलाहरु फड्कीयो होला लाखौँ पटक जिब्रो कड्कियो होला । हजारौ पल्ट दाँत किटियो होला । चिचि भनेर कुखुरा अनि दुईचार खशी खाइयोहोला । नेपाल कै उत्पादन गोल्डस्टारदेखि शिखर शुज लाइयो । कुटीमा बस्ने जोगीदेखि लिएर अनेकौ रोग लागेका रोगी सम्मको सगंत गरियो । सडकमा राम्री भनेर मस्कने केटीदेखि माइकल बा की वेटी सम्मको चिनजान गरियो । सँगत गर्न नमान्नेको आँखा पनि तरिया,े विर्षएर वा झुक्किएर झुटै जालमा पनि परियो ।   जानी नजानी पनि पुराना तथा नयाँ दुईचार वटा गित गाइयो होला । सेतो  लुगा लगाएर दांैडने डक्टरदेखि सिठ्ठी फुक्ने कन्डक्टरसम्म भेटियो । बारीमा आलु रोपेर तालु चिल्लो पार्ने देखी लिएर स्वाहा भनेर पुवा खाने बाहुन सम्मको सँगत पनि गरियो । ५ तारे होटलका पिजाँदेखि लिएर मःम सेन्टरमा रागाँका गिजा सम्म टेस्ट गरेको थिए मैले । पार्टी कै कुरा गर्ने हो भने सर्बहारा पाटीदेखि, वर्गमारा पार्टीसम्मको सानोतिनो चिन जान थियो मेरो । लतकै कुरो गर्ने हो भने विडीका ठुटादेखि लिएर जङ्लका बुटा सम्मको अनुभव थियो मलाई । कृषि कै कुुरा गर्न हो भने हलोको फालीदेखि रोपाईका आली सम्मको अनुभव थियो मलाई । संगत कै कुरा गर्ने हो भने गाँजा खाएर ढल्नेदेखि लिएर १ ग्लास लोकलले गल्ने सम्मको चिनजान थियो मलाई । कविता लेखन कै कुरा गर्न हो भने भारतको राजधानी दिल्ली देखी लिएर नेपालका सिल्लीसम्मको दुईचार शब्द कोरेको थिए मैले । तै पनि म घमण्डी कसरी भए भन्ने कुरा थाहा नै भएन । नामको अगाडि डक्टर साब भनेर लेख्ने खुबी भएकादेखि लिएर जिउ भरी दुबी भएका सम्मको गफ सुनियो । कानमा चाँदी लिएर सुन सम्म गुनियो । उपन्यास कै कुरा गर्न हो भने नेपाली हरफदेखि, हिमाली बरफसम्मका दुईचार अक्षर अध्ययन गरेको थिए मैले । हिसाब किताब कै कुरा गर्ने हो भने लेखा सिद्धान्तदेखि, देखा सिद्धान्तसम्ममा राम्रो दख्खल थियो मलाई । उनको त्यो प्रश्न मलाई नौलौ लाग्यो ,फरक लाग्यो,बेग्लै लाग्यो । उनको त्यो प्रश्न म किन घमण्डी भएछु ? मेरा गालामा उमेरले होला थोरबहुत डण्डीफोरका फोका आएर आफु फोके झै लागेर मैले चुस्त बोके भनौ या खसी दारी पालेको थिए । एकछिन घोत्लीएर त्यही दारीले पो हो कि घमण्डी भएको झै लाग्यो र दुईचार रुपैयाँ सैलुनलाई वैना गरेर एैना पनि हेरे यो दारीले हो कि भनेर । सानो श्वर ठुलो अर्थ छोटो वाक्य लामो विश्लेषण र प्रहार । उनका ती शब्द मेरो मन मस्ष्किमा ढलानमा किला गाडिए झै गाडिन पुगे । गाडिन पुग्यो वा मन भाडिन पुग्यो । किन हो किन बेला बेलामा म किन घमण्डी भए भन्ने प्रश्न बार बार आइ नै रह्यो । कसैसँग फर्किएर सम्म नहेर्ने म, अर्लिकर्किर वा झर्किएर कसैसँग बोल्दै बोल्दिन । सायद यही भएर होला म अलि घमण्डी भएछु । राजाराम घोरसाइने