User talk:Rajasilpa

දේවේන්ද්‍ර මුලාචාරිගේ පරපුරේ නෑදෑයෝ (Kandyan castes -The most important feature of the Kandyan system was Rajakariya ("the king's work")
දේවේන්ද්‍ර මුලාචාරිගේ පරපුරේ නෑදෑයෝ කම්මල් ශිල්පීන්ට අයත් පරපුර ගැන තවත් ඔබ නොදත් විස්තර බොහොමයක් මින් ඉදිරිපත් කිරීමට අදහස් කරමි.

රකුස් පෙළපත, විශ්ව බ්‍රාහ්මණ, මහා සම්මත පෙළපත, මනුවංශ, සුද්ධ සූරිය වංශ යන මංජු ශ්‍රී නමින් මතු බුදුවන රාවණ පරපුරෙන්, යක්හෙළ, විශ්ව කර්ම, නවන්දන්නා නමින් හඳුන්වන මොවුන්ව ශිල්ප නවයක් දන්නා බව පැවසුවත් අලුත් අලුත් දේ නිපදවන්නා නවන්දන්නා නවකම් දන්නා බවට මහාවංශය ද මොවුන් ගැන විග්‍රහ කරයි. ස්වර්ණාභරණ චිත්‍ර ආදී ශිල්පයන් අතර කම්මල් ශිල්පයද ඒ හා සමානව විශේෂය. කම්මල් ශිල්පයෙහි යෙදුණත් ඊට වඩා තවත් බොහෝ ශිල්පවල යෙදෙන්නේ නම් ඔහු මුලාචාරී, ස්ථපති නමින් හැඳින්වේ. “විශ්ව දෙව කුලෙජාතාස්සං ශුඩොභය වංශජඃ සර්වශාස්ත්‍ර ධරොදක්ෂ ස්ථපතිඃ තිශ කර්මණි” මෙයාකාර කුසලතාවන්ගෙන් හා කීර්තිමත් බවින් යුත් මෙම යක්හෙළ ශිල්පීය පරපුර යක්ෂ, රාක්ෂ දෙකටම අයත් බව සකු සාහිත්‍යයේ සඳහන්ව මේ දෙකම මහා බ්‍රාහ්මණයාගෙන්ම පැවත එන බව අපේ පඬිවරු පිළිගැනීමෙන් රාවණ රජු යකෙකු ලෙසත්. විටෙක රකුසෙකු ලෙසත් පිළිගනී.

“ලී විට රකුසු වන - බකුසු වෙයි සමහර වත

කරනට දෙයක් නැත - වතගොත කියමි හිතවත”

(ශ්‍රී ලංකා රාවණා රාජධානිය සහ සීගිරි පුරාණය)

බුදුන්වහන්සේද, සසර සරනා කල නවන් දන්නා වංශයෙහි ඉපිද කම්මල් ශිල්පියෙකු ලෙස රාජ වල්ලභව ශ්‍රේෂ්ඨව විසූ බව සුචිජාතකාදියෙන් පැහැදිලිව ඔප්පු වෙයි. එපමණක් නොව අප මහා බෝසතාණන් වහන්සේ තවත් පෙර ආත්මයක ශ්‍රී ලංකාවේ එක්තරා යක්හෙළ කුමරියක් සමග චාරිත්‍රානුකූලව විවාහ වී සිටි බව උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛයෙන් දේශනා කළ බව කියැවේ. ඒ බව උන්වහන්සේගේ පෙර ආත්මයක් ගැන ලියැවුණ මහා වංශයට පෙර එනම් 2-3 සියවස්වල රචිත “සිංහල දිව්‍යාවධානය” නම් කෘතියේ සඳහන් වේ.

එකල මැඩගස්කරය දක්වා ශ්‍රී ලංකාවට අයත්ව තිබුණි. ලෝකයේ මුල්ම මිනිස් පවුල මැඩගස්කරයෙන් ඇති වී ලොව පුරා පැතිරගොස් ඇත. මේ පිළිබඳව සම්පූර්ණ විස්තරයක් මවිසින් ලියා පළකරන ලද 2012.12.05 දින “ලෝකයේ මුල්ම මිනිස් පවුල ලංකාවෙන්” යන ‘ඉරිද‌ා ලංකාදීප’ පුවත්පත් ලිපියේ සඳහන් වේ. පසුව රාවණ යුගයේදී මුහුදු ගැලීමෙන් ලංකාව ඉන්දියාවෙන් වෙන් විය. විද්‍යාඥයින් පවා පිළිගන්නා බලංගොඩ මානවයා දක්වා දිවයන ස්ව​ෙද්ශිකයන් වූ මෙම නවන්දන්නා පරපුර ලෝකයේ මෙතෙක් පහළ වූ ශිල්පීහු ආචාරි, ආචාරීන්, ආචාරිගේ මූලාචාරි, මුලාචාරීන්, මුලාචාරිගේ ස්ථපති, නයිදෙ (නායකයා), නාච්චිරේ (නායක ස්ත්‍රිය) බඩල්ගේ (භාණ්ඩාගාරික), මුදලි, මුහන්දිරම් වැනි එද‌ා පැවති ඉහළම උපාධි තනතුරුවලින් පිදුම් ලැබූහ. මේ ගැන හරිහැටි නොදන්න හෝ හිතාමතා මෙසේ ගෞරවාර්ථයේ යෙදුණ පද පසුකාලීනව නිග්‍රහශීලීව ආමන්ත්‍රණය කරන අවස්ථා වීමද කනගාටුද‌ායකය.

සීගිරිය, ඇම්බැක්කේ කැටයම්, ලොව මවිත කළ මාදුරු ඔය සොරොව්ව, යෝධ ඇළ, වෙහෙර, විහාර, වැව්, අමුණු, පෙතිපිළිම, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, කලාවන් ආදිය මෙම ශිල්පීන්ගේ නිර්මාණයන්ය. මොවුන් නොසිටියේ නම් අද ලංකාවේ සංස්කෘතියක් කියා දෙයක් පෙන්වීමට නොමැති තරම්ය. මෙම පරපුරේ නිර්මාණ හා රට, ජාතිය වෙනුවෙන් කරන ලද අභිමානවත් සේවය රජවරුන් විසින් අගය කර මහීෂ කම්කරුවන් ආදීන් ද ඇත්, කුඩ, කොඩි, දෝලි, කුනම් ආදියද, අක්ත වශයෙන් රන්, රිදී, තඹ තල්පත්, තුඩපත් සන්නස් මගින් නින්දගම් කෝරළවල දිසාපති නිලතල, රාජ සභාවේ විවිධ තනතුරු මෙම නොයෙක් ගරු නම්බු, රත්‍රං අභරණ ආදිය කැමති සේ ඇඳ පැලඳීමට මෙන්ම හත් පොටකින් අලංකාර කරන ලද සිරිගෝ මාලය මෙම පරපුරේ ස්ත්‍රීන්ට පමණක් පැලඳීමේ අවසරය ආදිය ලබා දෙමින් සංග්‍රහ කිරීම ඒ ඒ ක්ෂේත්‍රවල අයගේත් කලාවේත් අභිවෘද්ධියට හේතු විය. ගංගාරාම විහාරස්ථානයේ වැඩ නිම කළ ශිල්පියාට වෙනත් තෑගි බෝගවලට අමතර සම්පූර්ණ රජ ඇඳුමක් පවා පරිත්‍යාග කර ඇත. ඒ බව ආනන්ද කුමාරස්වාමි මහතාගේ “මධ්‍යකාලීන සිංහල කලා’ ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වේ. ඒ නැතත් රජ ඇඳුම් ඇඳීමට මොවුන්ට අවසර තිබිණි. මෙම යක්හෙළ එනම් නවන්දන්නා පරපුර සමාජයේ කැපී පෙනෙන අය වූහ, අදටත් එසේමය, ඔවුන්ට තාන්න මාන්න ගැනීමට රදලයින්ට මෙන් කේලාම් කීමට අවශ්‍ය නැත, ඒවා ඔවුන්ට නිරන්තරයෙන්ම ලැබෙනු ඇත. ඒ අනුව ඔවුන් විසින් සමාධිගත වන තරමට නිර්මාණය කළ බුදු පිළිමයට වඳිමින්, මෙවැනි කම්මල්වල නිපදවන අවි ආයුධවලින් කපා කොටා තම අවශ්‍යතා සපුරා ගනිමින් ඊර්ෂ්‍යා සහගතව එම ශිල්පීන්වම පහත් කිරීමට සංස්කෘතිය පත් කිරීමට තරම් පිරිසක් අප අතර සිටීම මොනතරම් කනගාටුද‌ායක තත්ත්වයක්ද? මේ ප්‍රවණතාව රාවණ යුගයේත්, පණ්ඩුකාභය රජ දවස සිට අවුරුදු 1500කටත් වඩා කාලයක් යක්හෙළ රජ පරපුර පැවති කාලයේත් නොවීය. මහනුවර නගරය, පත්තිරිප්පුව, මඟුල්මඩුව ආදී බොහෝ දෑ නිර්මාණය කර දෙස් විදෙස් ජනයාගේ නෙතට මහනුවර දසුනක් බවට පත්කළ ඒ අසහාය නිර්මාණ ශිල්පියා වන ස්ථපති දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරිතුමාව ද රදලයන් විසින් කේලාම් කියා විනාශයට පත්කරන ලදී.

මෙවැනි ශිල්පීන් සිටීම, සමස්ත ජාතියකටම මොන තරම් ගෞරවයක්ද, මේ එවැනි ස්ථපති ශිල්පීන් දෙදෙනෙක් ගැන පමණි, 1834 දී ශ්‍රී ලංකාව පාලනය කළ බ්‍රවුන්රිග් ආණ්ඩුකාරවරයාගේ ඉල්ලීමක් මත විමලසුරේන්ද්‍ර ශිල්පියා විසින් දියමන්තියේ බ්‍රිතාන්‍ය ලාංඡනය රසායනික ක්‍රමයකින් හාරා කළ හපන්කම එවකට ලොව පාලනය කළ වික්ටෝරියා මහ රැජිනගේ විමතියට පවා ලක්විය. එවැනි ශිල්පීය ඥ‌ානය බ්‍රිතාන්‍ය රජයේ ස්වර්ණාභරණ ශිල්පීන්ට පේරණය කිරීමට රජ අණ විය. ඒ අනුව ඉහත හපන්කම කළ යක්හෙළ පරපුරේ විමලසූරිය (ජල විදුලියේ නිර්මාතෘ ඩි.ජේ. විමලසුරේන්ද්‍රයන්ගේ පියා) හා මුදලිඳු අතුරලියේ වෙළෙඳ​ගොඩ චාර්ලිස්හාමි යන සහෝදරයන් දෙදෙනා ඒ සඳහා එහි යන ලදී. තාක්ෂණය එසේ ප්‍රේෂණය ගියේ කැමැත්තකින් නොවේ. රජ අණ නිසා විය හැක.

ඉන්දියානුවන් 40 දෙනෙකුට හා ලංකාවේ මෙම දෙදෙනාට රැජින බැහැ දැකීමට අවස්ථාව ලැබුණි. රැජින ඉදිරියේ එම ඉන්දියානුවන් බිම දිගා වී වැඳ වැටී යද්දී මේ අභීත තාක්ෂණිකයින් දෙදෙනා වැඳ වැටුණේ නැත. තාක්ෂණය දත් අය බිම වැඳ වැටෙන්නට වුවමනා නැති බව ලොවට කියා දෙමින් ඔවුන් හිට ගෙනම රැජිනට ගෙන ගිය යතුරකින් කැර කැවී​ෙමන් විසිර යන හා කොපුව තුළට නැවත එන ආකාරයේ ඇත් දත්වලින් නිම වු පොල්මලක් හා මිනිරන් කපුටෙක් තෑගි කළේය. එංගලන්තයේ වික්ටෝරි ඇල්බරට් කෞතුකාගාරයේ මෙය දැකිය හැකිය. මෙහි පෞඪත්වය වික්ටෝරියා රැජිනගේ දිනපොතේ අපූරුවට සඳහන් කර ඇතිවා පමණක් නොව මේ දෙදනා වෙනුවෙන් බකින්හැම් මාළිගාවේ භෝජන සංග්‍රහයක් පවා පවත්වා ඇත. එමෙන් නොයෙක් තෑගි බෝග නම්බු නාම දීමෙනුත් ගරු බුහුමන් දක්වා ඇත. මේවා ඔවුන්ට පමණක් නොව සමස්ත ජාතියටමය. මෙවැනි ශිල්පීන්ට අපහාස කරමින් ඔවුන්ගෙන් සේවාවන් ලබා ගැනීමේ දී මෙම ඉතිරි ශිල්පී සුළු පිරිසද ඉදිරියේදී නැති වී යාමට ඉඩ ඇත. එය අපේ සංස්කෘතියට බලවත් පාඩුවක් ද වනු ඇත.

බ්‍රයිස් රයන් මහතාගේ සිංහල සමාජයේ කුල ක්‍රමය නම් කෘතියේ පට්ටි වෙල්ලා හන්දුරුවන් (ගොවිගම) යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන එක්තරා එකම කුලයක පිරිසක් තමන්ගේ මෙවලම් තනවා ගැනීමට දහවල් වී කම්මලට ගොස් ඇත. කම්මල් ශිල්පියා තමා කරමින් සිටි වැඩය ද පසෙක ලා ඔවුන්ගේ වැඩයෙහි නිරත විය. මේ අතර කෑම වේලාව එලඹියෙන් තම කාරිය නතර කර හාන්දුරුවන් බොහෝ දෙනෙක් සිටින නිසා හදිසියේ ඔවුන්ට කෑම දීමට අපහසු බැවින් ඔවුන් කම්මලේ සිටියදී ආහාර ගැනීමටත්, මහන්සියටත් ඔහු ගෙතුළට වැදී ඇත. ඔහු එන තෙක් හාමුදුරුවන්ට ටික වේලාවක් බලා සිටීමට සිදු විය. ඔවුන්ට කැම නොදීම තමන්ට කළ අවමානයක් කොට සලකා විගස කම්මලෙන් පිටව ගොස් තම ජනයා හමුවේ ඒ බව කියා එවක් පටන් නවන්දන්නා පැළැන්තියට අයත් ජනයා තත්ත්වයෙන් පහළට හෙළා දැමූ බවත් හාන්දුරුවන්ට ඔවුන්ගේ ගෙවල්වලින් කෑම ගැනීමට තිබූ වරම අහෝසි කර දැමූ බවටත්, ඔවුන් විසින්ම නියාමකයක් පනවා අපේ සංස්කෘතියට ද නිගා කරමින් එය තිර කර ගත්හ. එසේ එය ඔවුන් තර පැවතුණා විනා කිසිම ලේඛනයක සඳහන් නොවූවක් ඉහත පුවත් පත් ලිපියේ වැනි ලිපි ලේඛනවල ලේඛන ගත කිරීම සංස්තෘතික අපචාරයකි. අදටත් ඉන්දියාවේ හොඳ පුටුවක් ලැබෙන්නේත් මෙම විශ්ව බ්‍රාහ්මණ කුල නවන්දන්නා පරපුරේ අයට පමණි.

පට්ටි වෙල්ලාල හාන්දුරුවන් (ගොවිගම) යනුවෙන් ඉහත සඳහන් හඳුන්වනු ලබන්නේ විජය පරපුරෙන් පැවත එන එකම අය වෙති. පසුව ඔවුන් මහා ජාතියේ සිංහල බසට හුරුවී සමාජයට එකතු විය. මේ බව ශ්‍රී ලංකාවේ යක් හෙළ පරපුර හා අපේ ඓතිහාසික උරුමය කෘතියේ ද සඳහන් වේ. මෙම හාන්දුරු (ගොවි) කුලයේ අය ක්ෂත්‍රීයන් නොවන බැවින් කෙතරම් බලවත් වුවද රජයේ පාලනය සඳහා ඔවුන් පත් කර නොගත යුත්තේය. කියා රාජකීය මූලාශ්‍රයක සඳහන්ව ඇත. (Epigraphia zeylanica (21) Vol.11.PP157.164) ක්ෂත්‍රීයන් වූ යක් හෙළ (නවන්දන්නා) අයට රාජකීයත්වය හිමිව තිබුණි. කිසිදු ගොවි කුලයේ අයෙකුට රාජකීයත්වය හිමිව තිබූ බවට සාධක ද නැත. එහෙත් පසුකාලීනව නරේන්ද්‍රසිංහ රජුගේ අභාවයෙන් පසුව මධුරාපුර වඩිග බිසවගේ සොයුරු ශ්‍රී විජය රාජසිංහ නමින් රජ විය. ඔහුගේ පරපුරට සම්බන්ධ මෙම හන්දුරු (ගොවිකුල) නමින් හඳුන්වන අය එතැන් සිට බලවත් වී කේළාම් කීමෙන්ම රදලයින් බවට පත් වූහ. පසුව ඔවුන් ඉහත සඳහන් තිර කර ගත් කරුණු ද තවදුරටත් පහසුවෙන් සමාජ ගත කරන ලදී.

රජුන් වර්ණවත් වුණේ කම්මල් ශිල්පීන් නිසාය. සිංහල රජ සමය ශ්‍රී ලංකාව පාලනය කළ රජවරුන්ට පරසතුරු ආක්‍රමණවලදී විවිධ කණ්ඩායම් සමග පැවති කැරලි මැඩලීමට නිරතුරුව යුද්ධ කිරීමට සිදු විය. මේ සඳහා යුද අවි එකල අද මෙන් විදෙස් රටවලින් ගෙන්වීමක් නොවීමෙන් දේශීය ඉංජිනේරු එනම් මෙම නවන්දන්නා පරපුර අතින්ම නිම විය. මෙම කම්මල් ශිල්පීන් නැත්නම් රජ කෙනෙක් ද නැති තරම්ය. 1583 මුල්ලේරියා සටනේදී මූලිකත්වය ගෙන කැරැල්ල මෙහෙය වූ මෙම නවන්දන්නා පරපුරේ අංගම් සටන්කරුවන් පරංගීන්ගෙන් නවීන අවි ආයුධ තුට්ටුවකටවත් ගණන් නොගෙන පරංගීන් 1600ට වඩා පෙති ගසා මුල්ලේරියාව රතු පැහැ ගන්වමින් අතිවිශිෂ්ට ජයක් ලැබූහ. ඉංග්‍රීසීන්ද ඔවුන්ට එල්ල වන මේ ප්‍රහාර හමුවේ 1818 කැරැල්ලෙන් පසු ඔවුන් විසින් ගැසට් නිවේදනයකින් අංගම් ශිල්පය තහනම් කරන ලදී. මේ අනුව ඉහත සඳහන් ලිපිකරු නවන්දන්නා පරපුර මෙවන් සටන්කරුවන් බවද නොදැන සිටියා විය හැක. එමෙන්ම යුද ආයුධ සැදීම වළක්වනු පිණිස මේ ආකරයෙන්ම ජූඩියාවේද සිටි සියලුම ආචාරීන් පලස්තීනුන් විසින් සිරභාරයට ගෙන ඇත.

මේ හේතුවෙන් දෙවරක්ම යුදෙව්වරුන්ගේ යුද ආයුධ නැති වීම නිසා ඔවුන් සතුරන්ට පහසුවෙන් හසු වී ඇති බවත් “විශ්ව බ්‍රාහ්මණ වංශ විනිශ්චය” කෘතියේද දැක්වේ.

මහනුවර යුගයේ විමලධුර්මසූරිය රජු සමයේ සිංහල සේනා පසු බසිමින් සිටි අවස්ථාවක් විය. එහි දී ඉහත කී දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරිතුමාගේ ඥාතියකුවන කම්මල් ශිල්පියකු මෙන්ම ඉස්තපතිවරයකු වූ රංවල නයිදේතුමා විසින් එකල තිබූ විශාලම සිංහල හමුද‌ාවකට ප්‍රමාණවත් වන ගිනිඅවි හැටක් නිපදවා ඇත.

ඒවා සතුරන්ගේ ගිනිඅවිවලට නොදෙවෙනි විය. එපමණක් නොව ඒ සඳහා පුහුණුකරුවන් පවා ඇති කර බලන සටනේ දී පරසතුරන් විනාශ කර සිංහල සේනාව විජයග්‍රහණය කරා මෙහෙයවා ඇත.

ඉන් පසු අතිමහත් සතුටට පත් විමලධර්මසූරිය රජතුමා විසින් රන්වල නයිදේතුමාට පඤ්චකකුධ (මානපහ) වන සම්මාන සහිතව රාජ සභාවේ ​ෙගෟරවනීය ඉහළම තනතුර වන මහ මුහන්දිරම්කම පිරිනමන ලදී.

ඉහත සඳහන් කළ ආකාරයට මෙයට ඊර්ෂයා කළ රදලයින් විසින් එතුමා රහසිගතව මරණයට පත් කොට ඇත. මේ අවස්ථාවේ මේ ශෝචනීය පුවතට නිතැතින්ම සිහියට නැගේ.

අපේ තුවක්කු නිෂ්පාදනය හා භාවිතය ගැන සඳහන් කිරීමේදී අපට තුවක්කු හා වෙඩි බෙහෙත් තාක්ෂණය හඳුන්වා දෙන ලද්දේ පෘතුගීසින් බව ඇතැම් උගත්තු පැවසුවද පෘතුගීසි තුවක්කුවලට වඩා වෙනස් තුවක්කුවක් සිංහලයෝ භාවිත කළ බව පෘතුගීසි ජාතිකයෙකුම වූ රිබෙයිරෝ ක්‍රි.ව. 1515 වාර්තා කර තිබේ. 1688 උඩරට සිංහල සෙබළුන්ගේ තුවක්කු භාවිතයේ සූර වීර භාවය ගැන ක්වේරෝස් පියතුමා සඳහන් කරන්නේ එකම තැනට වෙඩි උණ්ඩ පහක් පිට පිටම එවීමට ඔවුන් සමත් බවය. ක්‍රි.ව. 1600 දී අපිරිවයි සූසා වාර්තා කරන්නේ සිංහල ආචාරියෝ මුළු පෙරදිගින්ම අතිවිශිෂ්ට තුවක්කු සැදූහ, යනුවෙනි.

විජය රාජසිංහ රජු නවීන තුවක්කුවලින් සේනා සන්නද්ධ කළ ආකාරය මන්ද‌ාරම් පුවතේ මෙසේ සඳහන් වේ.

“තුන් සියයක් භටයන්-තුවක්කු මුර ජාම පිණිස

නවසියයක් කොඩි තුවක්කු-සෙබළුන් යොදමින් එම ලෙස”

දැනටමත් ක්‍රියාත්මක වන එවන් කොඩි තුවක්කුවක් රත්නපුර මහ සමන් දේවාලයේත් ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජුගේ අලංකාර පිස්තෝලයක් මහනුවර කෞතුකාගාරයේත් දැකිය හැකිය.

ප්‍රංශයේ 1915 පියුජට් සමාගමේ ආරම්භක පියුජට් මහතා කම්මල්කරුවෙකි. ජපානයේ හොන්ඩා සමාගමේ හිමි සොචිරෝ හොන්ඩා මහතාගේ පියා ජි​හේ හොන්ඩා මහතා කම්මල්කරුවෙකි. එංගලන්තයේ දුම්රිය නිර්මාතෘ ජෝර්ජ් ස්ටීවන්සන් මහතා කම්මල්කරුවෙකි. ජර්මනියේ බෙන්ස් මෝටර් කාර් ආයතනය හිමි කාර්ල් බෙන්ස් මහතා කම්මල්කරුවෙකි. ජපානය සිමානෝ නිර්මාතෘ එම හොස්ටෙල් බ්‍රවුනිං ෆය ආම්ස් ආයතනය හිමිකරු කම්හල්කරුවෙකි. ජපානයේ මැස්ඩා සමාගම හිමි පූජිරෝ මැස්ඩා මහතා කම්මල්කරුවෙකි.

ජපානයේ කොබෝටාව නිර්මාතෘ ගොන්ස් හීරෝ කැබෝටා මහතා කම්මල්කරුවෙකි. (මීට පෙර පළමුවෙන්ම මෙම කොබෝටාව නිපදවා ඇත්තේ ද මෙම යක්හෙළ පරපුරේ ලාංකිකයෙකු විසිනි) ස්විස්ටර්ලන්තයේ හඳට ගෙන ගිය පොකට් පිහියා නිර්මාතෘ හා එම 1909 ආරම්භක වික්ටෝරි නොකස් ආයතනය හිමි කොරල් එල් සෙනර් මහතා කම්මල්කරුවෙකි. ජර්මනියේ යතුරු ශිල්පී හා රෙඩියේටර් ඉන්වෙන්ට නිර්මාතෘ හා එම විල්හෙම් මේ බැව් ආයතනයේ හිමිකරු කම්මල්කරුවෙකි. ඉරාණයේ හිටපු ජනාධිපති අහමදීන් මහතාගේ පියා කම්මල්කරුවෙකි. ඊට අවුරුදු දහස් ගණනකට පෙර විජය අප රටට ගොඩ බසින විට මේ රජ කළ රටක් පාලනය කිරීමට තරම් දක්ෂ යක් හෙළ පරපුරේ දුටුගැමුණු මුත්තාවන මහා කාලහේන රජතුමාද කම්මල්කරුවෙකි. දුටුගැමුණු රජතුමාද ආචාරි එන පමාවට උදැල්ලක් නිම කර ඇත. පියා කම්මල්කරුවෙකු වූ පමණින් නොව එවැනි වටිනා ශිල්පය ප්‍රගුණ කළ අයෙක් වශයෙන්ම එද‌ා ශ්‍රී ලංකාවේ මෙසේ රජ කෙනෙකු විසින්ම අපට වඩාත් අඩම්බරයක් විය හැකි බව ලොවට කියා දුන් තවත් ආදර්ශයකි. අප ශ්‍රී ලංකාවේ ඉහත සඳහන් නූතන සමාජය මෙන් නොව විවිධ රටවල මෙවැනි තම ශිල්පීන්ට භේදයකින් තොරව ඉතා උසස් අන්දමින් ගරු කරනු ලැබේ. එ් අනුව පියා කම්මල්කරුවෙකු වීම ඉරාණයේ අහමදීන් ජෙඩ් මහතාට ජනාධිපති වීමට ගෞරවයක් වශයෙන් වාසි වූවා වී නම් ඔහුට වචනයකින් වත් කිසියම් බාධාවක් නොවීමෙන්ම එ් බව මනාව පැහැදිලි වේ.

එම්.ඒ. කරුණාරත්න ඉරිදා ලංකාදීප http://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%AF%E0%B7%9A%E0%B7%80%E0%B7%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB-%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8F%E0%B6%A0%E0%B7%8F%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%9C%E0%B7%9A--%E0%B6%B4%E0%B6%BB%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%9A-%E0%B6%B1%E0%B7%91%E0%B6%AF%E0%B7%91%E0%B6%BA%E0%B7%9D/57-534692

නිර්මාණ කාර්යයෙන් මහනුවර හැඩ කල දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරියා
මහනුවර නම ඇසෙන විටම අපේ මතකයට නැගෙන්නේ දළදා මාලිගාවේ පත්තිරිප්පුව, නුවර වැව සහ මාලිගාවයි. මෙම ස්ථාන තුනේම ඉදිකිරිම් කර්යයන්හි ප්‍රධාන ශිල්පියා දකුණේ අයෙක් යැයි බොහෝ දෙනෙකු නොදන්නවා විය හැකිය. දකුණේ මාතර දෙවිනුවර සිට මහනුවර දක්වා ගොස් රජවරුන් තුන් දෙනෙකු යටතේ ගෘහනිර්මාණ කාර්යයට උර දෙන්නට දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරි සමත් විය. ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියෙකු, සිත්තරෙකු, නගර සැලසුම් කරුවෙකු, ඉංජිනේරුවෙකු ආදී බහුවිධ සුරුවිරුකම් වල දක්ෂයෙකු වූ දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරියෝ අද පෙනෙන නුවර නගරයේ සැබෑම නිමැවුම්කරුවන් අතර ඉදිරිපෙළ සිටින චරිතයකි.

මොකද්ද මේ මූලාචාරි කියන්නේ ?

ආචාරියා රවටා කැත්ත සෑදෙව්වා වගේ යැයි පුරාණ කියමනක් අප රට පැරැන්නෝ අතර තවමත් තිබේ. එතැනදි ආචාරියා ය හඳුන්වන්නේ කම්මල් වැඩ සහ ලෝකුරු කර්මාන්ත ශිල්පියාටය. ශිල්ප කිහිපයක කෙළ පැමිණි සහ ශිල්පීන්ට නායක වූ යන අරුතින් මූලාචාරි යන නම පටබැඳී යැයි සැලකිය හැකිය. පුරාණ සිංහල කුල ක්‍රමය අනුව ඒ ඒ කුල වලට පැවරුණු රාජකාරීන් විය. කොත්මලේ ප්‍රදේශය මූලික කරගත් දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරියාගේ ශිල්පීන් පරපුර විසින් රාජසිංහ රජතුමාට යුද්ධ කටයුතු පිණිස යුද්ධ ආයුධ නිර්මාණය කොට දී තිබේ. කොත්මලේ සිට මාලිගයට නිතර යාම් ඊම් අපාසු බැවින් උඩුනුවර හන්දෙස්ස අරත්තන ගම දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරි වෙත තෑගි ලැබී තිබෙන්නේ මහ රජතුමාගෙන් ලද තෑග්ගක් වශයෙනි.

දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරියාගේ සත්වන, අටවන පරම්පරාව තවමත් අරත්තන ගමේ ජීවත් වේ. ඒ ගමේ දී ඔහු විසින් පාවිච්චි කරන ලද ගල් පඩි පෙළක් සහ කුරහන් ගලක් තවමත් සුරැකිව පවතී. දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරී තුමා සහ ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු එකම රූ සෝබාවෙන් යුක්ත වූ බැව් කියවේ. එසේම අවසානයේ මතට හුරු වී විනාශ වීමට මත්තෙන් ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ යනු කලාකාමී දක්ෂ නරපතියෙකි. රජුගේ හිත දිනාගෙන කලා කටයුතු සහ නිර්මාණ කාර්යයේ නිරත වූ මූලාචාරි තුමාට ඒ රජතුමාගේ හිත දිනාගැනීමම අවසානයේ නරකට සිටියේය.

1. පත්තිරිප්පුව නිර්මාණය

පත්තිරිප්පුව නිර්මාණය කිරීමේදී දෙහිගම නිළමේතුමා ආදීන්ගේද දායකත්වය ගැන සඳහනක් තිබෙන මුත්, පත්තිරිප්පුවේ මූල ආකෘතිය කෙසෙල් පිති වලින් නිමවා ශ්‍රි වික්‍රම රාජසිංහ රජතුමාට පෙන්වනු ලැබූයේ දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරි විසිනි. දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරී විසින් පත්තිරිප්පුව මෙන්ම ඒ වටා ඇති දිය අගලද සැලසුම් කොට නිමකරන ලදී. පත්තිරිප්පුව තිබූ බිමේ පෙර කල තිබී ඇත්තේ මහනුවර රාජ මාලිගයේ මුළුතැන් ගෙය වේ. එය කඩා මැනවින් සැලසුම් කර ඉදිකරන ලද මෙම අලංකාර පත්තිරිප්පුව පසුකාලීනව ඉදිවූ නිර්මාණ රැසකටම ගුරු කොට ගෙන තිබෙන, නුවර මාලිගය දැක්වීමට අදටද සලකුණක් ලෙස යොදාගන්නා මාහැඟි නිර්මාණයකි.

4. කිරි මුහුද සහ වළාකුලු බැම්ම අද නුවර මැද පවතින නුවර වැව ද දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරිගේ නිර්මාණයකි. මධ්‍යකාලීන සිංහල කලා නමැති ග්‍රන්ථය රචනා කල ආනන්ද කුමාරස්වාමි මහතාගේ අදහසක් අනුව දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරී යනු චිත්‍ර, මූර්ති, වාස්තු, වාරි හා කාර්මික යන අංශ පහෙන්ම සමර්ථයෙකි. එබැවින් නිර්මාණ කාර්යයන් සිදු කිරීමේදී හුදෙක් වැවක් තැනීම, ගොඩනැගිල්ලක් තැනීමෙන් එහාට ගොස් කලාත්මක ඇසකින් එය පරිසරයට දායාද කිරීමට දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන් උත්සාහ කරන්නට ඇත.

5. සිත්තර කර්මාන්ත

සිංහල වෙහෙර විහාර නම් ජේ. බී. දිසානායකයන්ගේ ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වෙන අන්දමට දෙගල්දොරුවේ බිතු සිතුවම් වල මූලිකයා දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරියෝය. නුවර යුගයේ දෙගල්දොරුවේ චිත්‍ර සහ මුල්ගිරිගල ලෙන් විහාර චිත්‍ර අතර සමානකමක් පවතී. ඇතැම් ජනප්‍රවාද වලින් දැක්වෙන්නේ දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරී යනු දෙවිනුවර පළාතේ සම්භවයක් ඇති අයෙකු බවය. එකල රජ සමයේ දී මහනුවර සිට පහතරට මුල්ගිරිගල දක්වා සිය කලා කෞශල්‍යය පෙන්නුම් කරන්නට දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරී සමත් වී තිබේ.

6. මගුල් මඩුව

වර්තමානයේ දකින්නට තිබෙන මගුල් මඩුව එදා 1815 දී උඩරට ගිවිසුම අත්සන් කල මගුල් මඩුවම දැයි යම් සැකයක් පවතින නමුත් දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරී නාමයට මගුල් මඩුව ඉදිකිරීමේ ගෞරවයද අත්පත් වේ. ඩේවි දුටු ලංකාව ග්‍රන්ථයේ ඩේවි සඳහන් කරන අන්දමට රාජ සභාව පැවැත්වීම, අලුත් රජෙකු තෝරා පත්කරගැනීම ආදී වැදගත් කටයුතු කිහිපයක්ම මගුල් මඩුවේදී සිදුකර තිබේ. පසුකාලීනව නිදහසේ අනුස්මරණය තකා නිදහස් චතුරශ්‍රය නිර්මාණය කරන්නේද මහනුවර මගුල් මඩුවේ ආකෘතියක් අනුවය.

විරුවකුගේ නික්මයෑම

ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජතුමාගේ අවසාන සිංහල රාජධානිය, ඩොයිලිගේ ගැට වලට හසුව ඉංග්‍රීසින්ට යටත් වන්නට සිංහල නායකයින්ගේ කුමන්ත්‍රණ හේතු වූ බව නොරහසකි. එසේම රජතුමාගෙන් පැසසුම් ලැබූ නළල් පටක් පැළඳ, රාජ මාලිගාවේ සිංහ සෙයියාවෙන් රජතුමාට රූපයෙන් සමාන දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරියා සැරිසරනු එකල නිළමේවරුන්ට නුරුස්සන්නට ඇත.

අද කාලයේ සැලසුම් ශිල්පියෝ නම් මහත් ඉහළ ගරු බුහුමන් ලබන අයවලුන් වෙති. එකලද මහරජතුමාට දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරිගේ දස්කම් විස්කම් රිසි වුවද රජතුමාගේ වටා සිටි ඇතැමුන්ට එය ඇහේ කටු අනින්නාක් මෙන් විය. එක් ජනප්‍රවාදයක එන ආකාරයට බොරු වරදකට වැරදිකරු වූ දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරිගේ ඇඟිල්ලක් කැපීමට මහ රජු නියම කල අතර එයට අකමැති වූ මූලාචාරියා වැවේ ගිලී මිය යන්නේය. එහෙත් තවත් ප්‍රවාදයකට අනුව රජුගේ සිත් දිනාගත් මූලාචාරිට විරුද්ධව කුමන්ත්‍රණ කල රදළයින් පිරිසක් විසින් දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීව නුවර වැවේ ගිල්වා මරා දමනු ලැබේ. අසහාය නිර්මාණ ශිල්පියාගේ දිවිය දුක්ඛදායක ලෙසින් අවසාන වුවද දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරි විසින් කල නිර්මාණ අදටත් නුවර නගරය මැද ලොවටම දායාදයක් වන්ව වැජඹේ. ඔහු වෙනුවෙන් පිළිම, සිහිවටන, නම්බු නාම කිසිවක් නැතත්, ඔහුගේ නිර්මාණ අදටත් ඔහුගේ පරපුරට මෙන්ම අප රටටම ගෙන එන්නේ මහත් ආඩම්බරයකි.

https://sridaladamaligawa.lk/%E0%B6%BD%E0%B7%9D%E0%B6%9A-%E0%B6%B4%E0%B7%96%E0%B6%A2%E0%B7%92%E0%B6%AD-%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B6%AF%E0%B7%90%E0%B6%BA%E0%B6%A7-%E0%B6%AF%E0%B7%8F/

දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන්ගේ අවසානය කෙසේ සිදු වීද?
--Rajasilpa (talk) 12:23, 31 January 2021 (UTC) දොන් ලුවිස්‌ විජය මන්ත්‍රී ගුණතිලක මහතා විසින් සකස්‌ කරන ලද චිත්‍රයේ පිටපතකි. උපුටා ගනු ලැබුවේ වෛද්‍යසේකර ඩී. ඩී. එම්. 2017 මහනුවර රාජධානියේ විශිෂ්ට රාජකීය නිර්මාණ ශිල්පී දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරී

මහනුවර ශ්‍රී දළදා මාලිගා පරිශ්‍රයේ දැනට ජීවමාන වන අටලැස්‌ අටල්ල හෙවත් පත්තිරිප්පුව, මහනුවර වැව හෙවත් කිරි මුහුද, දිය රැල්ල හෙවත් වලාකුළු බැම්ම, උල්පැන් ගෙය, දියතිලක මණ්‌ඩපය, දිය අගල, මඟුල් මඩුව යන අද්විතීය හෙළ කලා නිර්මාණවල කලා නිර්මාණ ශිල්පියා වූ දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීහු ක්‍රි. ව. 1812 ජුනි මාසයේදී මහනුවරින් පලාවිත් ලියන්වල සැඟවී සිට පසුව මෙහිම පදිංචි වී අවසන් භාගය රාජ ශිල්ප නමින් ගත කළේය. මඟුල්මඩුවේ ලී කෙටි කිරීමේ කුමන්ත්‍රණයක බොරු චෝදනාවට ලක්‌ වූ දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරින් තම සගයන් වූ මූලාචාරින් 6 දෙනෙකුද, ආචාරීන් 16 දෙනෙකු ද සමඟ මහනුවරින් පලා ගියහ. පසුපස හඹා එන කුමන්ත්‍රණකරුවන් සහ ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජුගේ රාජ පුරුෂයන් නොමඟ යෑවීම සඳහා දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන්ගේ හිස්‌වැසුම (තුප්පොට්‌ටිය) තමා විසින් ම නිර්මාණය කළ මහනුවර වැවට දමා දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන් සියදිවි නසා ගත් බවට සාක්‍ෂි ඉතිරිකර රන්හොටියා නම් වූ තම සේවකයා සමඟ ලියන්වෙලට පැමිණියේය. මහනුවර මඟුල් මඩුව ඉදිකිරීමේ කටයුතු භාරව සිටි දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීට දැව සැපයු පුස්‌සැල්ලේ ගබඩා නිලමේ සහ තවත් අය විසින් එකී දැව අඩියකින් කෙටි කර මඟුල් මඩුවේ බාල්කවල දිග ප්‍රමාණය වෙනස්‌ කළේය. මෙය දුටු දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරින් බාල්කවල දිග නිවැරැදි කර නියමිත දිග ප්‍රමාණයෙන් යුතු ලී ඒ සඳහා සකස්‌ කරන ලදී. ඩී. ඩී. එම්. වෛද්‍යසේකර විසින් 'මහනුවර රාජධානියේ විශිෂ්ට රාජකීය නිර්මාණ ශිල්පී දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරී'' නමින් ලියන ලද කෘතියේ සඳහන් කරනු ලබන්නේ මෙම ලී බාල්ක ලී ලෙස ය. එහෙත් තව තැනක සඳහන් වන්නේ ලී වල උස ප්‍රමාණය කෙටි කළ බවය.

රජතුමා බීමත්ව සිටින අවස්‌ථාවක්‌ බලමින් සිටි කුමන්ත්‍රණ කරුවෝ දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන් මඟුල් මඩුව ඉදිකිරීම සඳහා යොදා ගන්නා ලද ලීවල දිග ප්‍රමාණය එය ඉදිකිරීමට රජුගේ නියමය පරිදි නියමිත දිග ප්‍රමාණයට වඩා කෙටිකර යොදාගත් බවට බොරු චෝදනාවකට ලක්‌ කළේය. එමෙන්ම මෙවැනි වරදකදී ලබා දෙන දඬුවම ඇඟිලි කපා දැමීම බවද, පෙන්වා දුන්නේය. මත්ව සිටි ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජතුමා කුමන්ත්‍රණ කරුවන්ගේ සැහැසි බස්‌ අසා දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන්ගේ ඇඟිලි කපා දැමීමට නියෝග ලබා දී අත්සන් ද තැබුවේය. රජ වාසලේ සේවය නියුක්‌තව සිටි රන්හොටියා දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන්ගේ හිතවතකු විය. ඔහු දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීට එරෙහි තීන්දුව පිළිබඳ කේලම දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීට ප්‍රකාශ කළ පසු රජ වාසලට සම්බන්ධ සියලු මූලාචාරීන් සහ ආචාරින් එක්‌ වී මහනුවරින් පලා යැමට කතිකා කර ගන්නා ලදී. මහනුවර යුගය වන විට නවකම් (නවාම්) කර්මාන්තය පට්‌ටල් 5 ක්‌ දක්‌වා වර්ධනය වී තිබිණි. රන්කඩු පට්‌ටලය, ආභරණ පට්‌ටලය, ඔටුනු පට්‌ටලය, සිංහාසන පට්‌ටලය සහ චිත්‍ර පට්‌ටලය යන පට්‌ටල් පහ සඳහා ප්‍රධාන ශිල්පීන් පස්‌දෙනා ප්‍රධානාචාරීන් විය. ඔවුහු පස්‌දෙනාටම ප්‍රධානියා මූලාචාරීන් විය. ප්‍රධාන කර්මාන්ත 4 සඳහා (චිත්‍ර පට්‌ටලය හැර) කොට්‌ටල්බද්ද යන නම මහනුවර යුගය වන විට ව්‍යවහාර කර ඇත. කොට්‌ටල් බද්දේ ප්‍රධානියා මූලාචාරී විය. දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරී ද කොට්‌ටල් බද්දේ ප්‍රධානියා විය. පසු භාගය වන විට මෙයට චිත්‍ර පට්‌ටලය ද එකතු විය. සියලුම කර්මාන්තවල නිර්මිතයට පැමිණි ආචාරීන් මූලාචාරීන් විය. මේ නිසා මඟුල් මඩුවේ නිර්මාණ කටයුතුවල නියෑළුණු දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන්ට දඬුවම් පැමිණවීමට ගත් තීන්දුවට එරෙහිව ප්‍රධාන පට්‌ටල පහෙහිම මූලාචාරීන් පස්‌දෙනාද, දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන් ද යන හය දෙනාම රාජකීය නිලවලින් ඉවත් වී මහනුවර නගරයෙන් පලා යැමට තීරණය කළේය. මෙම අත්හැර දැමීමට තමන්ගේ නිල ඇඳුම, ගම්බිම්, ඉඩකඩම්, ගෙවල් දොරවල් අඹු දරුවන් ඇතුළුÊසියල්ලම අයත් විය. එම අවස්‌ථාව වන විට මඟුල් මඩුවේ සේවයේ යෙදී සිටි ආචාරීන් ඇතුළුව තවත් 16 දෙනෙකු මෙම අත්හැරීම සඳහා එකතු විය. දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන්ට පණිවිඩය ගෙන එන ලද රන්හොටියා සමඟ දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන් අන් අය සමඟද කතිකා කරගත් පරිදි ලියන්වලට පැමිණියේය. ඉතිරි මූලාචාරීන් හා ආචාරියකු එක්‌ව දෙදෙනකු හඟුරන්කෙතට යන ලදී. හඟුරන්කෙතට යන ලද ආචාරීන් සිංහාසන පට්‌ටලේ මූලාචාරීන් විය හැකිය. දෙදෙනෙකු අටබාගෙට යන ලදී. අනෙක්‌ දෙදෙනා (තිදෙනා බැගින් ද විය හැකිය) ඌවේ පස්‌සර නමුණුකුල පාමුල පිහිටි කණවැරැල්ලට යන ලදී. කණවැරැල්ලට ගිය ආචාරීන් ඔටුනු පට්‌ටලයේ ප්‍රධානියා හෝ ආභරණ පට්‌ටලයේ ප්‍රධානියා විය හැකිය. තවත් දෙදෙනකු ඌවේ බදුල්ලට යන ලදී. මෙම මූලාචාරීන් ආභරණ පට්‌ටලයේ හෝ ඔටුනු පට්‌ටලයේ ප්‍රධානියා විය හැකිය. ගම්පහට ගිය දෙදෙනා හෝ තිදෙනා චිත්‍ර පට්‌ටලයේ ප්‍රධානියාය. පසුකාලීනව ලියන්වෙල පරපුර සමඟ ආවාහ විවාහ වූ අයට වලිසක්‌ කොණ්‌ඩ දුනුතිලක බුවනායක චිත්‍රලාගේ සෝමාවතී යන නම සහ වාසගම යෙදීමෙන් වලපනේ සහ වැලිමඩ අතර පිහිටි (ආසන්නයේ) ගම්පහ මස්‌පන්න ප්‍රදේශයට චිත්‍ර පට්‌ටලේ ප්‍රධානියා පලා ගිය බව තහවුරු වේ.ඉහත සඳහන් කළ ඌව, බදුල්ල, කණවැරැල්ල, ගම්පහ, හඟුරන්කෙත, අටබාගේ යන ප්‍රධාන ආචාරීන් පලාගිය ප්‍රදේශ සමඟ ලියන්වෙලට පැමිණි දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන්ගේ දෙවන විවාහයේ දරුවන් දෙදෙනා වූ දමුණ්‌ඩනයිදේගේ හා හින්තර නයිදේගේ විවාහයන් සහ ඔවුන්ගේ දරු මුණුබුරු පරම්පරාව සමඟ විවාහයන් සිදු වී ඇත. දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන් ලියන්වෙල පදිංචි වූ පසු ඔහුගේ පැරැණි නම අත්හැර දමා ඔහු රාජශිල්ප නමින් තම දරුවන්ට හඳුන්වා දී ඇත. ලියන්වෙල ගම ආසන්නයේ පිහිටි වදවලින් විවාහ වූ දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරී හෙවත් රාජශිල්ප- කිසි විටකත් තම දරුවන්ට මම දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරී යන අදහස ලබා දී නැත. එයින් පැහැදිලි වන්නේ දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන් තම නම හා වග වාසගම් සියල්ලම අත්හැර දමා තිබූ බවය. රාජශිල්පට සිටි පුතුන් දෙදෙනාගෙන් වැඩිමහල් පුතා වූ දවුන්ඩ නයිදේ ද වදවලින් විවාහ වී ඇත. දවුණ්‌ඩ නයිදේට පුතුන් නොසිටි අතර දියණියන් දෙදෙනකු සිටියේය. වැඩිමහල් දියණිය ගුණරත් එතනා විය. දෙවන දියණිය කළු එතනා විය. රාජශිල්පාචාරීගේ කළුඑතනා විවාහ වූයේ පිටිගොඩ (ඌවේ) සිට පැමිණි වික්‍රමසිංහ මූලාචාරීගේ නෙත්තානයිදේ සමගය. වැඩිමහල් දියණිය වූ රාජශිල්පාචාරිගේ ගුණරත් එතනා විවාහ වූයේ ඌවේ බෝපත්තලාවේ සිට පැමිණි වික්‍රමසිංහ මූලාචාරීන් සමඟය. ඔහු ඔටුනු පට්‌ටලයේ මූලාචාරීන් බවට තහවුරු කරන කවියක්‌ මුඛ පරම්පරාවෙන් ලබාගෙන වික්‍රමසිංහ මූලාචාරිගේ නයිදේහාමි විසින් ගායනා කරනු කතා අසා ඇත. (මෙම කවිය වික්‍රමසිංහ මූලාචාරිගේ නයිදේ හාමිගේ දුව වූ වික්‍රමසිංහ මූලාචාරීගේ රන් එතනාද කියයි) '''ශුද්ධ රත්‍රං කළඳටත් වැඩි ගරු නවන්දන්නෝ සිද්ධ විශ්කම් දෙවිඳුගෙන් පැවත ගෙන එන්නෝ දුද්ද පරවරා හට රන් ඔටුන්නක්‌ සාදවා දුන්නෝ සුද්ධ සූරිය වංශ මනු කුල මහන්තේ ගරු නවන්දන්නෝ''' ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු තම කුළුපඟ මිත්‍රයා බැවින්ද, දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීට රාජගෞරව සහිත අවමඟුලක්‌ මහනුවර කළ බැවින්ද, කුමන්ත්‍රණ කරුවන්ගේ නොමග යෑවීම යන කරුණු ඔස්‌සේ දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන් තම නම රාජශිල්ප ලෙස භාවිතා කර ඔහුගේ දෙවන පුතා වූ හිත්තර නයිදේට තබන ලද රාජශිල්පාචාරී යන වාසගම අදටත් ලියන්වෙල භාවිත කරන ප්‍රධාන වාසගම වන්නේය. ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජුගේ මාලිගයේ දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීට මහ අධිකාරම්ට සම්මාන හෝ ඊටත් වඩා වැඩි බලයක්‌ හිමිව තිබිණි. මෙයට ප්‍රධාන හේතු තුනක්‌ බලපාන්නට ඇත. මහනුවර නගරය හා දළදා මාලිගය පරිශ්‍රයේ අලංකාරික ප්‍රධාන නිර්මාණ ශිල්පියා දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන් වීම එහි ප්‍රධාන හේතුවය. නිර්මාණකරුට නිතර රජු සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට සිදුවීම නිසා ඇතිවන රාජපාක්‍ෂික මිත්‍රත්වය දෙවන හේතුවය. තුන්වන හේතුව අභිරහසක්‌ වූවක්‌ ය. දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීගේ පියා හෝ සීයා දෙවුන්දර දේවාලයේ දේව කාර්යභාරය හා ප්‍රතිසංස්‌කරණ කටයුතු සඳහා භාරතයේ සිට පැමිණි බ්‍රාහ්මණ වංශික දේවනාරයන් ය. නායක්‌කර් වංශික ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු සහ දේවේන්ද්‍ර අතර හින්දු මන්ත්‍ර ශාස්‌ත්‍ර ජ්‍යෙdතිෂ දැනුම ප්‍රයෝජනවත් ලෙස යොදා ගැනීම සිදුවන දෙයකි. මෙම සම්බන්ධතා නිසා රජ වාසලේ අධිකාරම්වරයකුගේ බලය දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීට තිබිණි. දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීගේ නිල ඇඳුම ඇහැලේපොල මහ අධිකාරම්ට සහ මොල්ලිගොඩ අධිකාරම්ට සමාන බවක්‌ තිබී ඇත. තමන්ට ත්‍යාග පුද කිරීමට රටවැසියන් පැමිණෙන විට ඒවා දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරිගේ ස්‌ථානයෙහි තබන නිසා ඒ පිළිබඳව රජුට පැමිණිලි කර ඇත. ඔවුන් අදහස්‌ කළේ මූලාචාරීන්ගේ හා ඔවුන්ගේ නිල ඇඳුම්වල වෙනසක්‌ ඇති කරවා ගැනීමය. එසේ වුවත් රජුගේ අවසරයෙන් මාළිගාවට පැමිණෙන විට මූලාචාරීන් විසින් තමන්ට විශේෂ වූවක්‌ ලෙස සැලකෙන රියන් දණ්‌ඩ රැගෙන පැමිණෙන හෙයින් රජතුමා අධිකාරම්ගේ අදහසට එකඟ නොවීය. එහෙයින් රජතුමා පිළිතුරු දුන්නේ මූලාචාරියා වාසලට පැමිණෙන විට රියන් දණ්‌ඩ අතින් ගෙන පැමිණේ නම් අධිකාරම් යයි සිතා ඔවුහු කුමට රැවටේද? එහෙත් ඇහැලේපොල අධිකාරම් සහ මොල්ලිගොඩ අධිකාරම් තම අදහස අත් නොහැරියේය. මොල්ලිගොඩ අධිකාරම විසින් රජ මාලිගයේ ගබඩා නිලමේ වූ පුස්‌සැල්ලේ නිලමේ ඔත්තු බැලීමට යොදවා ඔහු ලවා මඟුල් මඩුව ඉදිකිරීමට ගන්නා ලද ලී කෙටි කර කුමන්ත්‍රණය කර ඇත. මහනුවරින් අතුරුදන් වූ දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන් රන්හොටි රාජපක්‍ෂ සමඟ ලියන්වෙලට පැමිණ ගලපිටියාව ගල්ලෙනෙහි කාලය ගත කර ඇත. ගල්ලෙනෙහි ඉඩ ප්‍රමාණය වැඩි කිරීම සඳහා ගල් කුට්‌ටි කඩා දමා ඇති ආකාරයත් කටාරම් කොටා ඇති ආකාරයත් නිරීක්‍ෂණය කරන විට දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන් ගල් ලෙනෙහි සිටි බව තහවුරු වේ. රාජ බිය පහව ගිය පසු මිනිස්‌ වාසයකින් තොර වූ ඝන කැලෑවෙන් සමන්විත ලියන්වෙල ගම මැදට පැමිණි දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන් මහකුඹුර ගල්ලෙන සාදාගෙන එහි පදිංචි වී මහ කුඹුර අස්‌වද්දා රාජශිල්ප නමින් දෙවන පරපුරක්‌ ද බිහිකර සැඳෑ කාලය ගත කළේය. ගැමියන් සියලු දෙනා මහත් හරසරින් 'රාජ ශිල්ප මුත්තා' නමින් හඳුන්වනු ලබන ඔහු විසින් පළමුවෙන්ම අස්‌වද්ද ලද මහ කුඹුර (කුඩා ඉඩම ) වික්‍රමසිංහ මූලාචාරිගේ ටිකිරි අප්පු විසින් ලියන්වෙල ශ්‍රී සුදර්මාරාමයට පූජා කර ඇත. ක්‍රි. ව. 1747 - 1782 දක්‌වා මහනුවර රාජධානියේ රජු කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජතුමාගේ 'ඩිංගිත්ත අප්පු' නම්බු නාමය සහිත සන්නස්‌ පත්‍රය ලැබුවා වූ ද. රජුගේ මාලිගයෙහි ප්‍රධාන නිර්මාණ ශිල්පියා වූද, ක්‍රි. ව. 1782 - 1798 රාජසිංහ රජුගේ ප්‍රධාන නිර්මාණ ශිල්පියා වූද, (ක්‍රි. ව. 1798 - 1815) ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජුගේ නිර්මාණ ශිල්පියා වද, පුරෝහිත වූද, අග්‍රගන්‍ය කලා නිර්මාණ බිහි කර දළදා මාලිගාවේ අනන්‍යතාව ලෝක ගෘහ නිර්මාණ අතර ප්‍රමුඛතාවට ගෙන එන්නා ලද්දා වූද, මහා නිර්මාණ ශිල්පී දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන්ගේ අවසන් කාලයම මහ කුඹුර ගල්ලෙනෙහිත්, මහකුඹුර නිවසෙ (ගෙදර කුඹුර නිවස) හිත්ගත කර අවසන් හුස්‌ම හෙළා ඇත. ඔහු නමින් රාජශිල්ප මුත්තා ලෙස හඳුන්වන ගැමියන් තවමත් රාජ උදහසට ලක්‌ වූවකු ලෙස සැලකීම යුක්‌ති සහගත නොවේ. මෙම අසාධාරණය ඉවත් කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරවීමේ අරමුණින් දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන් අගයන සැවොම එක්‌වේවා.

--Rajasilpa (talk) 12:23, 31 January 2021 (UTC)'Bold text'සිරිසේන වික්‍රමආරච්චි විදුහල්පති, මප/ව/ ලියන්වෙල ශ්‍රී සුධර්ම මහා විද්‍යාලය, ලියන්වෙල, මුංවත්ත.

දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරිතුමාට අපහාස කරන ලේඛන
2017.12.24 දින 'දිවයින' පුවත්පතේ '

දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීගේ නිර්මාණ ගැන සටහනක්‌' යනුවෙන් ලිපියක්‌ පළවිය. එම ලිපියේ ස්‌ථාන කීපයක නොගැළපෙන සටහන් කීපයක්‌ සඳහන්ව තිබීම ගැනත්, එතුමා ගැන නවතම හෙළිදරව්වන් හා තවත් විස්‌තර බොහොමයක්‌ මෙම ලිපියෙන් ඉදිරිපත් කිරීමට අදහස්‌ කරමි. තවමත් මහනුවර නගරය නොනිදන නගරයක්‌ නොවේ. නිදන නගරයකි. එහෙත් නොනිදා රෑ පහන් කරමින් රාත්‍රි කාලයේ නගරයේ සැරිසරන මහනුවරට ආදරය කරන එක්‌ චරිතයක්‌ වේ. ඒ අන් කිසිවෙකු නොව දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන් ය. මහනුවර නගරයේ නිර්මාතෘ ඔහු මෙතෙක්‌ පහළ වූ අති විශිෂ්ටම කලා ශිල්පියෙකි. ඔහුව ගෞරවාන්විතව දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරී, දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීන්, දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරීතුමා යනුවෙන් මෙහිදී හඳුන්වමු. සමහර ලේඛකයන් මෙවැනි ජාතියේ පිනට පහළ වූ ශිල්පීන්ව කිරිකාරයා, මාළුකාරයා යන ආකාරයට හැඳින්වීම කනගාටුවට කරුණකි. විශිෂ්ටතම ඉංජිනේරුවකු වූ එතුමාගේ ජීවිතය සහ එතුමා විසින් කරන ලද කර්තව්‍යයන් නිසි පරිදි පැසසුමට ලක්‌ නොවීම ෙ€දයකි. මෙලෙසින් මගේ සිතට නැගෙන තවත් ශිල්පීන් අතර ලංකාවේ ජල විදුලියේ පියා ලෙස සලකන ඩී. ජී. විමලසුරේJද්‍ර මහතා ද ඉන් එක්‌ අයෙකි. බොහෝ ශිල්පීන් දත් එතුමා ද මහත් උනන්දුවෙන් යුතුව ජාතියට සේවාවක්‌ කර ඇත. නමුත් එතුමාව ජීවිත කාලයේත්, ඉන් පසුවත් අමතක කර දමා තිබුණි. ලක්‍ෂපාන විදුලි යෝජනා ක්‍රමය එතුමාගේ නමින් නම් කරමින් පිළිරුවක්‌ සාදා ගෞරව දැක්‌වූයේ දශක ගණනාවකට පසුවය. මෙවැනිම ශිල්පියෙකි පාර්ලිමේන්තු සංකීර්ණයේ ඇති පැරැණි රිදී දොර ඇතුළුව අභිමානවත් ලෝහ කැටයම් සමූහයේ නිර්මාතෘවරයා වන දැනට 79 වියේ පසුවන විමල් වික්‍රමසුරේJද්‍ර මහතා. එතුමාට ද එම නිර්මාණය කර අවුරුදු 33 ක්‌ ගතවන තුරුත් කිසිවෙකුගෙන් පැසසුමක්‌ නොලැබුණි. නව රජයේ කථානායකතුමාගේ ආරාධනයකට අනුව විශේෂ ආරාධිත අමුත්තෙකු ලෙස 2015.11.06 දින සුරේJද්‍ර මහතා පාර්ලිමේන්තුව වෙත පැමිණ ඇත. එම අවස්‌ථාවේ තමන් නිම කළ 12'.0 Ü 12'.0 රිදී දොර අබියස දී කලාකරුවකුට කරන විශේෂ ගෞරවයක්‌ වශයෙන් කථානායකතුමා විසින් සුරේJද්‍රතුමාට සමරු තිළිණයක්‌ පිරිනැමීය. ඒ ගැන සතුටට පත්වන අතර, ශිල්පියා ජීවතුන් අතර සිටියදීම මේ සඳහා ඉදිරිපත් වීම ගැන කරු ජයසූරිය කථානායකතුමාට ස්‌තුතිය පුද කර සිටිමු. මේ එවැනි ශිල්පීන් දෙදෙනෙක්‌ ගැන පමණි. kandy2මහනුවර මඟුල් මඩුව, පත්තිරිප්පුව, වලාකුළු බැම්ම, දිය අගල මේ හරහා දළදා මාලිගාවට හා රාජ මාලිගාවට යැමට උස්‌ පහත් කළ හැකි පාලම් දෙක කිරිමුහුද යනුවෙන් පවසන මහනුවර වැව (1805 දී පමණ වැඩ ඇරඹූ බව පවසන පුරාණයේ 'ටිගොල්වෙල' මකා සාදන ලද මෙම මහනුවර වැවේ වැඩ 1812.06.30 වන විට නිම කර ඇති බව ඩොයිලිගේ දින පොතේ ද සඳහන් වේ.) දිය රැල්ල බැම්ම, වැව මැද ග්‍රීස්‌ම මාලිගාව, ඊට යැමට තඹ පාලම, නෑමට උල්පැන්ගෙය, මාළුන්ට කෑම දීමට කුණ්‌ඩශාලාව, ඇටවිය හැකි පත්තිරිප්පුව හා මහනුවර නගර නිර්මාණයන් කර එදා මෙදා තුර දෙස්‌ විදෙස්‌ ජනතාවගේ නෙතට රසඳුනක්‌ බවට පත් කළ දීප්තිමත් අද්විතීය නිර්මාණ ශිල්පියා දේවේJද්‍ර මූලාචාරීතුමන්වේ. 1815 මහනුවර යටත් කරන විට ඉහත සඳහන් උල්පැන් ගෙය වනසන ලදුව පසුව ඒ මත 1857 දෙමහල් පුස්‌තකාලයක්‌ ඉදිකරන ලදී. දැනට එම උල්පැන් ගෙයි නටබුන් සංස්‌කෘතික ත්‍රිකෝණය මගින් මතුකරගෙන ඇත. එදා මෙහි තිබූ රජ මාලිගාවේ උඩුමහල විනාශ වී ඇත. එයට නඟින පියගැටපෙළෙහි නටබුන් මෙහි විය. පහළ මාලය ඒජන්ත බංගලාව ලෙසත්, අද පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය ලෙසත් භාවිත වේ. ඇතුළු වන විට සඳකඩ පහන, බිත්තියේ පුන්කලස චිත්‍රය හා වෙනත් කැටයම් ඉතිරි වී ඇත. දළදා මාලිගාව හා රජ මාලිගාව පිහිටි පරිශ්‍රයෙහි සාදන ලද රන් ආයුධ මණ්‌ඩපය 'ඔටුනු පට්‌ටලය' පෘතුගීSසීන් හා ලන්දේසීන් විසින් කීප වතාවක්‌ම විනාශ කරන ලදී. එම ඔටුනු පට්‌ටලය නැවත දැනට නිර්මාණය කිරීමත් සතුටට කරුණකි. දේවේJද්‍ර මූලාචාරීන්ගේ මෙම නිර්මාණවල කලාත්මක ස්‌වරූපය දැක එය තම ග්‍රන්ථයන්හි සඳහන් කළ ඇතැම් විදෙස්‌ ගත්කරුවන් අතර එච්. ඩබ්. කේව් මහතාව විශේෂයෙන් සඳහන් කළ යුතුය. එපමණක්‌ නොව මේ ගැන 'පාලි සිරිරාව සංදේශය' හා 'කිරළ සංදේශය' හිද සඳහන් වේ. එසේම කොත්මලේ මාවෙල අම්බලම, කෑගල්ලට නුදුරු මීදෙණිය බණ මඩුව, දෙගල්දොරුව රජමහා විහාරය ඇතුළු තවත් ස්‌ථාන බොහොමයක කාර්මික, චිත්‍ර, මූර්ති, කැටයම් හා කළුගල් පිළිම යන නිර්මාණ කර ඇත. ඔහුගේ මෙම සැලසුම් හා නිර්මාණ අද නවීන පන්නයේ නිවාසවලට හා අන්‍ය ආගම්වල ඉදිකිරීම්වලට යොදා ගන්නා බවක්‌ ද අපට පෙනේ. මඟුල් මඩුව ආභාසයෙන් පසුව කරවන ලද්දකි. 1954.04.12 දින එලිසබෙත් මහ රැජිනගේ ද සහභාගිත්වයෙන් විවෘත කරන ලද කොළඹ නිදහස්‌ අනුස්‌මරණ ශාලාව, රත්නපුර නගරයේ පිහිටා ඇති ඇහැලේපොල අදිකාරම් අන්තඃපුර ස්‌ත්‍රීන්ට සෑදූ අවුරුදු 200 ක්‌ පමණ පැරැණි, දැනට ඉතිරිව තිබෙන ලංකාවේ එකම මාලිගාවේ ද මෙහි ඇති පත්තිරිප්පුවේ ලක්‍ෂණ පෙන්නුම් කරයි. ජෝන් ඩොයිලිගේ දිනපොතේ වැඩ ඇරඹීම ගැන පවසන මෙම මඟුල් මඩුවේ වැඩ 1802 ඇතුළත නිම කර ඇත. 1815 මෙහි මහනුවර ගිවිසුම අත්සන් කිරීම සුවිශේෂී වේ. හත්වැනි එඩ්වඩ් කුමරු මහනුවරදී පිළිගැනීමට මෙයට තවත් අලුතින් කොටසක්‌ එකතු කර ඇත. ඉහත සඳහන් 2017.12.24 දින ලිපියේ පත්තිරිප්පුව ඉදිකිරීමේදී ඒ සඳහා සැලැස්‌ම ඉදිරිපත් කළේ දෙහිගම නිලමේ බව සඳහන් විය. එහෙත් පළමුවෙන් දේවේJද්‍ර මූලාචාරීන් විසින් මෙම අදහස ඉදිරිපත් කර කෙසෙල් කොටවලින් එහි ආකෘතිය පවා සාදා රජුට පෙන්වා අනුමැතිය ලැබුණ පසුව මෙම නිර්මාණය කර ඇත. ඉහත 2017.12.24 ලිපියේ අදහස මේ අනුව නිවැරැදි විය යුතුය. රදලයන් දන්නේ කේලාම් කීමට හා ඊර්ෂ්‍යා කිරීමට පමණි. ඔවුන් කළේ රජ අණ අනුව එම කර්මාන්තයට අවශ්‍ය දැ දේවේJද්‍ර මූලාචාරීන්ට සපයා දීමත්, ඒ මුවාවෙන් පුද පඬුරු ලබා ගැනීමත් පමණි. නුවර වැව මැද දූපතේ ඔහු සිහිපත් වීම සඳහා විසිතුරු ඵලකයක්‌ පිහිටුවන ලද බව කියවෙතත්, එය ද දිගුකල් නොපැවතී ඇත. එතුමා වෙනුවෙන් ද කෘතගුණ සැලකීමක්‌ වශයෙන් බොහෝ දෙනෙක්‌ ඉල්ලීම් කළත් දළදා මාලිගාව ආසන්නයේ පිළිරුවක්‌ ඉදිකිරීමටත්, එතෙක්‌ අඩු තරමින් සමරු මුද්දරයක්‌ හෝ නිකුත් කිරීමටවත් මෙතෙක්‌ සංස්‌කෘතික ඇමැතිවරයාගේ හා එම අධ්‍යක්‍ෂතුමියගේ අවධානය යොමු නොවීම කනගාටුවට කරුණකි. විශේෂයෙන් මීට හාත්පසින් ම වෙනස්‌ දෙයක්‌ කීමට ද මෙය අවස්‌ථාවක්‌ කර ගනිමි. ඒ දේවේJද්‍ර මූලාචාරීතුමා පමණක්‌ නොවන හැල හැප්පිලි මැද අතළොස්‌සක්‌ හෝ ජාතියේ වාසනාවට ඉතිරි වී ඇති සිංහල සංස්‌කෘතියේ දායාද ලෙස සාඩම්බරයෙන් ඉදිරිපත් කරන එතුමාගේ පරපුරේ කලා නිර්මාණකරුවන්ට වන අසාධාරණයක්‌ හා ඒ හේතුව නිසා ඔවුන්ගෙන් වන නිර්මාණවල අඩුවක්‌ වීම සම්බන්ධවයි. දළදා වහන්සේ හා මෙම පරපුර අතර විශාල සම්බන්ධතාවක්‌ ඇත. දන්ත ධාතුන් වහන්සේ අහසට නැඟි අවස්‌ථාවක එය නැවත පොළොවට ගැනීමට අධිෂ්ඨාන භාවනාවක්‌ කර පටබැඳිනම් ලත් දන්ත නාරායන, දළදා වහන්සේට රන් වියනක්‌ සෑදූ මූලාචාරීන් හා උඩරට කැටයම් ශිල්පයේ වත්මන් පියා ලෙසත්, නැට්‌ටුවෙකු ලෙසත් සලකන මාලිගාවේ =මුහන්දිරම්කම හා කරඬුවේ මුහන්දිරම්කම දැරූ දන්තසිංහ මූලාචාරීගේ සොන්නාදර යන ශිල්පීන් ඉන් කීපදෙනෙකි. මංජු ශ්‍රී බෝසතාණන් නමින් මතු බුදුවන බවට සැලකෙන රාවණ රජතුමාගේ පරපුරෙන් පැවත එන විශ්ව බ්‍රාහ්මණ වංශ, සූර්යවංශ, විශ්වකර්ම, නවන්දන්නා, යක්‌හෙළයන් යන විවිධ නම්වලින් විජයාගමනයට පෙර මෙහි සිටි මෙම ස්‌වදේශිකයන් හඳුන්වනු ලබයි. සර්ව ලෝක සිවංකර වූ ගෞතම බුදුන් වහන්සේ පවා සසර සරණා කල මෙම නවන්දන්නා වංශයේ ඉපිද රාජවල්ලභව ශ්‍රේෂ්ඨව මෙසේ විසූ බව සුච්ජාතකාදියෙන් ද පැහැදිලි වේ. තවද උන්වහන්සේ එක්‌ ආත්මයක ලංකාවේ යක්‍ෂ ගෝත්‍රයක කුමරියක්‌ සමඟ චාරිත්‍රානුකූලව විවාහ වී සිටි බව උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛයෙන් දේශනා කළ බව කියවේ. එය උන්වහන්සේගේ පෙර ආත්මයක්‌ ගැන ක්‍රි. ව. 2-3 සියවස්‌වල රචිත ' සිංහල දිව්‍යාවධානය' නම් කෘතියේ සඳහන් වේ. දේවේJද්‍ර මූලාචාරීතුමා ද මෙම පරපුරට අයත් ශිල්පියෙකි. විශ්වකර්ම කුලයෙහි සියලු කර්මාන්තයන්හි දක්‍ෂයන් 'ස්‌ථපති' නමින් හඳුන්වයි. දේවේJද්‍ර මූලාචාරිතුමා ද එවැනි 'ස්‌ථපති' වරයෙකි. රුවන්වැලි සෑයේ නිර්මාතෘ ඉංජිනේරුවා ද මෙවැනි විශ්වකුල 'ස්‌ථපති' තුමෙකි. 'මූලාචාරී' යන්න ද මීට සමාන වේ. "විශ්වදෙව කුලෙජාතාස්‌සං ශුධොභය වංශජාඃ සර්වශාස්‌ත්‍ර ධරොදක්‍ෂඃ ස්‌ථපතිඃ දශ කම_ණි" විශ්ව බ්‍රහ්මණ වංශ කතාව ආචාරී යන පැරණි කුල නාමයට අර්ථකථනය දෙන අරිසෙන් අහුබුදු සූරීන් ද පවසන්නේ වේදය, ශාස්‌ත්‍රය, ශිල්පය කියාදීම යන අරුත් ගැබ්ව ඇති ඉංජිනේරුවා සතු ගුණාංග එහි ඇතුළත් බවය. ඉහත සඳහන් 2017.12.24 දින ලිපියේ සඳහන් පරිදි දේවේJද්‍ර මූලාචාරීතුමා ඉන්දීය සම්භවයක්‌ ඇති අයෙකු ද නොවේ. මෙයට ද නිසි පිළිතුරු මා විසින් රචිත 'ශ්‍රී ලංකාවේ යක්‌හෙළ පරපුර හා අපේ ඓතිහාසික උරුමය' දෙවන කොටස නම් කෘතියේ සඳහන් වේ. මෙම පරපුරේ අය විසින් බළකොටු, වෙහෙර විහාර, දාගැබ්, පෙති පිළිම, වැව් අමුණු ආදී විවිධ නිර්මාණයන් කර එදා පටන් රටේ පමණක්‌ නොව වෙනත් රටවල පවා සංවර්ධන ක්‍රියාවලියට කරන ලද සේවය අති මහත්ය. ඒවා කැණීම්වලින් තව තවත් හමුවෙමින් ද පවතී. කෙටියෙන් කියතොත් ඔවුන් නොමැතිනම් අද ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්‌කෘතියක්‌ කියා දෙයක්‌ පෙන්වීමට නොමැති තරම්ය. මේ අනුව නිර්ලෝභීව නිර්මාණයක්‌ පරිත්‍යාග කර ඈත සිටන් බලා සතුටුවන මොවුන් නිතැතින් ම "කම්මනා හෝති බ්‍රහ්මණෝ" ම වෙති. ගරු නම්බු නාම ලබා ගැනීම සඳහා රදළයින්ට මෙන් කේලම් කීමටවත්, ඊර්ෂ්‍යා කිරීමටවත් ඔවුනට කොහෙත්ම අවශ්‍ය නැත. ඒවා ඔවුන්ට නිරන්තරයෙන්ම ලැබෙනු ඇත. රට ජාතිය වෙනුවෙන් කරන ලද අභිමානවත් සේවාව රජවරුන් විසින් අගය කර මෙම පරපුරේ අයට නාරායන, දේවේJද්‍ර, දේව සුරේJද්‍ර, සුරේJද්‍ර (දෙවියන්ගෙත් දෙවියන්) ආචාරි. මූලාචාරී නයිදේ (නායකයා) නාච්චිරේ (නායක ස්‌ත්‍රිය) බඩල්ගේ (භාණ්‌ඩාගාර භාරකරු) යන පරපුරෙන් ලැබෙන නාමයන්ගෙන් හා පරාක්‍රම, වීර පරාක්‍රම ආදී දෙවිවරුන් මෙන්ම රජවරුන්ගේ නාමයන්ගෙන් පුදනු ලැබූ බවක්‌ ද පෙනේ. රාජ සභාවේ ඉහළම තනතුර හා නින්දගම් ලැබීම ද ඒ අතර වේ. දේවේJද්‍ර මූලාචාරීතුමා හඳුන්වනු ලබන මෙම දේවේJද්‍ර නාමය ද රජතුමා විසින් එතුමාට රන් නළල් පටක්‌ බැඳ සන්නසක්‌ සමඟ ප්‍රදාන කරන ලද්දකි. එසේ නැතත් ඉJද්‍ර නාමයන් තම පරපුරේ රාවණ පුත් ඉJද්‍රජිත්ගෙන් හා රාවණ රජතුමාගේ නාරායන නාමය ද නිරායාසයෙන් ලැබෙන්නකි. එකල ඉංජිනේරු යන නාමයන් භාවිත නොවූයෙන් මේවා ඔවුන්ට උපතින්ම ලැබුණ උසස්‌ම උපාධි තනතුරු හා ආමන්ත්‍රණයන් ය. මේ බව රැල්ෆ් පීරිස්‌ මහතාගේ 'සිංහල සමාජ සංවිධානය' නම් කෘතියේ ද සඳහන් වේ. රජතුමා දේවේJද්‍ර මූලාචාරීන්ට ඉතා හිතවත් ය. මේ දෙදෙනාගේම දේහ ලක්‍ෂණ පවා එක සමානය. රදලයන්ගේ ඇඳුම්වලට සමාන ඉතා උසස්‌ ඇඳුම් අඳින ඔහුට නිතරම මාලිගයට කැඳවාගෙන යන්නට රජු පුරුදුව සිටියේය. රජ වාසලෙහි දී පවා විශිෂ්ට පුද්ගලයන්ට පමණක්‌ පිරිනැමෙන වස්‌ත්‍රාසන නම් වූ ආසනය ද ඔහුට පිරිනැමිණ. රටවැසියා පවා හිසනමා ඔහුට ගරු සැලකිලි දක්‌වන ලදී. මේ නිසා රදලයින් ඔහුට ඊර්ෂ්‍යා කරන ලදී. එවැනි රදලයින්ගේ කේලාම් බස්‌ නිසා තමා වැනි දක්‍ෂ නිර්මාණ ශිල්පියකු රාජ දඬුවමකට ලක්‌වෙතැයි කලකිරී තමා විසින්ම නිම වූ කිරි මුහුදට පැන සියදිවි හානි කරගත් බවත්, රජු විසින් ඔහුගේ ඇඟිල්ලක්‌ කැපීමේ රාජ දඬුවමක්‌ නියම කළ බවට බොරු ප්‍රචාරයක්‌ කර පසුව රදලයින් විසින්ම ඔහුව වැවට තල්ලුකර ගිල්වා මරා ඔහු විසින්ම වැවට පැන මරණයට පත් වූ බවට ප්‍රසිද්ධ කළ බවත් පැවසේ. එසේ වුවද විශ්ව බ්‍රාහ්මණ වංශ කතාව (1930) නම් කෘතියෙහි මෙවැනි ඇඟිලි කැපීම් වැනි පුවතක්‌ දක්‌නට නැත. දේවේJද්‍ර මූලාචාරිතුමාගේ වික්‍රමාන්විත චරිතය ගැන පැහැදී සිටි ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජ තෙමේ ඔහුගේ දේහය දැක "අඃ අඃ මගේ මූලාචාරීන්" යනුවෙන් පවසා හඬා වැළපුන බවයි එහි සඳහන්ව ඇත්තේ.

kandy3දේවේJද්‍ර මූලාචාර්යතුමා මෙම සිතුවම 1930 දී පමණ එච්. දොන්. ලුවිස්‌ විජයමන්ත්‍රී ගුණතිලක මහතා විසින් කපා දෙන ලදුව පසුව එය ඡායාරූප ගතකර 'විශ්ව බ්‍රහ්මණ වංශ කතාව' කෘතියේ යෙදුවකි.

1775 දී පමණ දේවේJද්‍ර මූලාචාරීතුමාට කීර්තිමත් ඇල්දෙණියේ පරම්පරාවේ රංඑතනා නමැති කුල කාන්තාව සමඟÊවිවාහ වීමට කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජතුමා පුද්ගලිකවම කටයුතු කළා මෙන් මරණයේදී ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජතුමා විසින් ද දේවේJද්‍ර මූලාචාරීන්ට පූර්ණ ගෞරව සහිතව අවමඟුලක්‌ කරදුන් බව කුමාරස්‌වාමි හා කොඩිරින්ටන් ලේඛනවල සඳහන් වේ. මේ අනුව දේවේJද්‍ර මූලාචාරීතුමා කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ (1747 - 1782), රාජාධි රාජසිංහ (1782 - 1798), ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ (1798 - 1815) යන රජවරු සමඟ සේවය කර ඇත. මෙසේ ඒ සා නිර්මාණ චින්තනයෙන් හෙබි අගනා මනා රාජකීය ශිල්පියා ජාතියට අහිමි විය. රදළයන්ගේ කේලම් බස්‌ නිසා ස්‌වෛරී ජාතියක්‌ව සිටි අපට 1815 දී වූ විපත ඔබ දන්නවා ඇත. ඔවුන්ගේ මුණුබුරාලා අදටත් නැත්තේ නොවේ. සෑම අවස්‌ථාවකම මෙම යක්‌හෙළ පරපුර අනෙක්‌ අයට වඩා සමාජයේ කැපී පෙනෙන අය වූහ. අදටත් එසේමය. එමෙන්ම එම ශිල්ප ශාස්‌ත්‍ර වෙනත් අයට කිරීමට හැකියාවක්‌ ද නැත. මේ නිසා එවැනි විජය පරපුරෙන් පැවත එන්නන් වැනි විදේශිකයන්ගෙන් හා ඊට පසු වඩිග රජුන්ගේ සමයේ අයගෙන් ද මෙම යක්‌හෙළ පරපුරේ අයට ඊර්ෂ්‍යා සහගතව කරන කියන දේවල් ඇති වූ අවස්‌ථාවන්ද විය. එපමණක්‌ නොව නරේJද්‍රසිංහ රජුගේ අභාවයෙන් පසුව මදුරාපුර බිසවගේ සොයුරු ශ්‍රී විජය රාජසිංහ නමින් රජවිය. විශේෂයෙන් එතැන් සිට එම රජ පෙළපත හා එම ද්‍රවිඩ බලය නිසා සමස්‌ත සිංහලයාට වූයේ ද අනර්ථයක්‌ මිස යහපතක්‌ නම් නොවේ. මින් පෙර අවුරුදු දහස්‌ ගණනක්‌ යක්‌ හෙළ රජ සමයේ මෙවැනි ප්‍රවණතාවක්‌ නොවූ බවත්, හුදෙක්‌ මෙය එදා සිට පැවත එන ස්‌වදේශිකයන් වන මෙම යක්‌හෙළයන්ට කරන වෛරයක්‌ පමණක්‌ බවත් පෙනී යයි. මහනුවර ඓතිහාසික ඇසළ පෙරහැර නිමිති කොට බෞද්ධයන්ගේ මුදුන් මල්කඩ බඳු දළදා වහන්සේට පූජෝපහාරයක්‌ වශයෙන් පෙරහැර අවසානයේ සිරි දළදා අභිවන්දන' නමින් මහනුවර දිස්‌ත්‍රික්‌ ලේකම් කාර්යාලය මගින් සෑම වසරකම විශේෂ සමරු කලාපයක්‌ එළිදක්‌වනු ලබයි. මෙය ජනාධිපතිතුමාට ද පිළිගන්වනු ඇත. එම 2006 වසරේ කලාපයට ජනාධිපතිතුමාගේ, අස්‌ගිරි මහා නායක ස්‌වාමීන් වහන්සේලාගේ, දියවඩන නිළමේවරයාගේ හා අගමැතිවරයාගේ පණිවුඩ ද ඇතුළත්ව තිබූ අතර, 'දළදා මාලිගයේ පත්තිරිප්පුව' යන සිරස්‌තලය යටතේ එහි පහත සඳහන් ලිපිය ද පළ කර තිබිණි. එම ලිපියේ වගකීමකින් තොරව 'දේවේJද්‍ර මූලාචාරීන් පහත් කුලයට අයත් වූවත් පත්තිරිප්පුව කරවූ හෙයින් ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු ඔහුට බොහෝ හිතවත්ව සිටියේය" යනුවෙන් සඳහන්විය. මෙතෙක්‌ කිසිම ලිපි ලේඛනයක මෙම පරපුර පහත් කුලයට අයත් බව සඳහන්ව නැත. එබැවින් උඩුකයට ඇඳුමක්‌ අන්දවා ඔහුව මාලිගයට කැටුව යන්නට ද රජු පුරුදුව සිටියේය. යනුවෙන් තවදුරටත් එම සමරු කලඹේ කිසිම තැනක සඳහන්ව නොමැති තවත් කරුණක්‌ සඳහන් කර ඇත. එය මෙම ශිල්පියාව තව තවත් අගෞරවයට පත් කිරීමේ අදහසින් පළ කරන ලද්දක්‌ බව පෙනේ. රැනගල විහාර චෛත්‍යයේ කොත නිර්මාණය කළ මෙම පරපුරේ ශිල්පියාට කරන ලද ගෞරවයක්‌ වශයෙන් එම කොත එම ශිල්පියා අතින් ම සවිකිරීම සඳහා පවා ඔහුව කැඳවාගෙන ගොස්‌ ඇත්තේ දොලාවකිනි. මෙවැනි ශිල්පීන්ට රජ ඇඳුම් පවා ඇඳීමට අවසර ඇත. ඒ නිසා රජතුමා ගංගාරාම විහාර කර්මාන්තය නිමකළ sශිල්පියාට වෙනත් තෑගිභෝග අතර සම්පූර්ණ රජ ඇඳුමක්‌ ද තෑගි කිරීම මීට කදිම නිදසුනකි. මේ බව මධ්‍ය කාලීන සිංහල කලා ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වේ. එදා රත්‍රන් ආභරණ ආදිය කැමති සේ ඇඳ පැලඳීමට මෙන්ම හත් පොටකින් අලංකාර කරන ලද සිරිගෝ මාලය පැලඳීමේ අවසරය තිබුණේ ද මෙම පරපුරේ ස්‌ත්‍රීන්ට පමණි. මෙම සමරු කලාපයේ උපදේශකවරුන් වශයෙන් ඕ. එම්. ජබීර් වැනි අය හා රථාචාර්යවරුන් පවා කටයුතු කර ඇත. එවන් දේවේJද්‍ර මූලාචාරීතුමා වැනි සුන්දර මිනිසෙකු පැසසුමට ලක්‌ කරනවා වෙනුවට මළ පසුත් මෙසේ පරිභව කිරීම අශෝභන ක්‍රියාවකි. ඉහත සඳහන් ශ්‍රී ලංකාවේ යක්‌හෙළ පරපුර කෘතියේ සඳහන් පරිදි එදා සිටම කර කියාගෙන පැවත එන මෙම අකටයුතු අනුව මෙසේ කුලගෝත්‍ර උස්‌ පහත්කම් පිළිබඳව සඳහන් කිරීම සදාචාර සම්පන්න බවට පටහැනි මෙවන් යුගයක විශේෂයෙන් බෞද්ධ පුවත්පතක එසේ සඳහන් කිරීම ගැන පාඨකයන් බොහෝ දෙනෙකුගේ කනගාටුවට හේතු විය. එපමණක්‌ නොව මෙවැනි අශෝභන ප්‍රකාශ ලේඛනගත කරන රාජ්‍ය ආයතන සහ රාජ්‍ය සේවකයන් සම්බන්ධව සුදුසු ක්‍රියාමාර්ගයක්‌ ගෙන යළි මෙවැනි ක්‍රියාවන් සිදු නොවීමට අවශ්‍ය පියවර ගන්නා මෙන් ඔවුන් විසින් මහනුවර දිස්‌ත්‍රික්‌ ලේකම් මහතාට හා සංස්‌කෘතික කටයුතු පිළිබඳ ඇමැතිතුමාට ද පිsටපත් සහිතව එවකට සිටි ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්‍ෂ මහතා වෙත ඉල්ලීම් පවා යවා ඇත. ජනාධිපති මෛත්‍රිපාල සිරිසේන මැතිතුමනි, සංස්‌කෘතික කටයුතු පිළිබඳ ගරු අමාත්‍යතුමනි, සංස්‌කෘතික අධ්‍යක්‍ෂතුමියනි, මේ ඔබේ අවධානය පිණිසයි.

එම්. ඒ. කරුණාරත්න ගිරාතලාන දකුණ, හෙට්‌ටිපොල