User talk:Safwanmhedin

خۆشحاڵم وەرزى پشووى هاوین و لەهەفتەى ڕۆشنبیرى لەڕۆژێک بنکەى کاوە هەر جارە لەسەر بابەتێکى هەنووکەیى بەتایبەت کە گرێدراوە بەکێشەکانى کوردو کوردستانى ئەمجارە منیان دەست نیشان کردووە لەسەر کێشەیەکى هەستیارى وەکو ئاڵا بدوێم بێگومان بابەتەکە لەقودرەتى من گەورەترە بەهاوکارى هەموولایەکمان انشاالله مافى ئەم ئاڵا دەبەخشین دەروازە بۆ ناو بابەتەکە بەم شێوەیە دەبیتن ئاڵا وەکو ئەم شێوەیەکى کە ئێستا ئێمە دەیبینین و ووڵاتەکان شانازى پێوە دەکەن وەکو هێمایەک بەکارى دەینن لەسەدەى هەژدەم لەئەوروپا سەرى هەڵدا ئەم شێوەیە کە ئێستا هەیە بە بۆچوونى منیش یەکەم جار ووڵاتێکى نەتەوەیى کە بەکارى هێنا لەدانیمارک بوو، ئاڵا خۆى لەفەرهەنگى زمانەوانى کوردیدا چەندین وشە بەماناى ئاڵا هاتیە چونکە وشەیەکم نەدیت سابت بیتن و کورد بەکارى بینیتن پەرچەم هەیە بەیداخ هەیە ئاڵاش هەیە شتێکى ستاندەرم نەدیتیە لەزمانەوانى کوردیدا بەمەفهوومى ئاڵا و ماناو پێناسەیەکى هەبیتن لەعەرەبیشدا عەلەم هەیە عەلەم بەماناى نیشانەو هێما لەقەبائیلە عەرەبیەکان بەکاریان دەهێنا بەتایبەتى بۆ رێگا و ناسینى ڕێگایەکان یاخود وەکو هێمایەک لەشەڕەکان بۆ جیاوازى بەینى قەبائیلەکان عەرەبەکان بەکاریان هێنایە بەڵام ئێستا ئاڵا دنیاى نوێى داگیر کردووە کۆمپانیاکانى متەعەجزوجنسیات تیپە فت بۆلیەکان زانکۆ و کۆلیجەکان ئەوجا پێناسەى دەوڵەتەکان بەئاڵا دەکرێتن واتا ئێستا مەغزایەک و مەعنایەک مەجدودێکى ترى هەیە کە زۆر جیاوازە لەسوێد، لەبابەتەکە بۆمن دیارى کراوە کورد لەنێوان ئاڵاى نەتەوەیى و ئاڵاى کوردستان ئاڵاى نشتیمانیش ئاڵاى عیراقە بۆیە دەبێ تەقسێکى مێژوویى لە کوردو کوردتەیەک لەسەر مێژووى ئەم دوو ئاڵایە باس بکەین لەئاڵاى نەتەوەى کوردیەوە دەست پێ بکەین، کوردیش وەکو هەر نەتەوەیەکى ترى سەر ڕووى ئەم جیهانە خاوەن پەرچەم ئاڵایەکە کە دەلالەت لەسەربەخۆیى گەلى کورد دەکاتن چونکە هەر کاتێک نەتەوەی کورد ئەم ئاڵاى بەرز کردۆتەوە دەبینین دوژمنانى گەلى کورد هەموویان کۆک بوون لەسەر ئەوەى دژایەتى بکەین و لەرزین و دەتوانم بڵێم ترسین و هەڕەشە و گوڕٍەشەشیان لەسەر نەتەوەى کورد دروست کردووە واتا هەستیان پێکردووە بەڵێ ئەمە مافێک بوو هێمایەکى نەتەوەییە خەتەرە لەسەر بەرژەوەندیەکانمان بۆیە بە بەردەوام ئەم ئاڵایە بەناسنامەیەکى نەتەوەیى لەقەڵەم دایە بەمەترسیەکى یان لەسەر خۆمان فەرزکردبى وە یەکەم جار ئەو شکلە ئاڵایەى کوردستانەى کە ئێستا ئێمە دەیبینین. لەبارەى دروست بوونى ئەم ئاڵایە سیاسەت مەداران و تێکۆشەرانى گەلەکەمان بەتایبەتى لەسەر دەستى قەدرى جەمیل پاشا بەجەنابى سلۆپى دەڵێتن ئەم ئاڵایە لەسەر دەستى کۆمەڵەى تەشکیلاتى کۆمەڵایەتى جەمعیەى تەعالى کوردستان هاتۆتە دروست کردن کە ئەم جەمعیە سەرۆکەکەى ئەو وەختى ئەمین عالى بەدرخان بووە لەساڵى 1919 بووە شکلى ئەم ئاڵایە لەسەرەوە سوور بووە لەناوەراستى سپى بووە لەسەر سپى ڕۆژ بووە ڕۆژەکە شکلەکەى زەرد بووە لەخوارەوەش سەوز بووە ئیحسان نورى پاشاش دەڵێتن لەبیرەوەریەکانى خۆیدا کە لەچیایەکانى ئاڕاڕات لەشۆڕشى ئاڕاڕات کەچوار وەرزى بەهار بە ئازادى ناوچەیەک هەبوو ئەو ناوچەیە ئازاد بوو ئەو ناوچەیە کورد حوکمڕانیەتى و ئازادى خۆى بەڕێوەدەبرد لەوێندەرێ ئەویش هەمان ئەو ئاڵایە بەو چوار ڕەنگیەوە بەرزکردۆتەوە بەپێناسەیەکى نەتەوەیى دەڵێن یاخود لەهێرشى خۆیدا لەهێرشى سوپاى تورک یاخود لەهێرشى ئەو وەختى تورک بۆ سەر یەکێک لەناوچەکانى کوردستان دا لەو وەختیدا کە هاتوون و هێرشیان کردووە لەیەکێک لەچیایەکان ئەم ئاڵایە ماوەتەوە ئەوان پێیان وابوو لەدەورى ئەم ئاڵا ئەو هێزى کوردى هەبووە پێشمەرگەى کوردى هەبووە ئەوەندە بەهەیبەت بووە ئەوەندە نرخى هەر بۆترس هەبووە ئیعتبارى بۆ دانراوە شەش مانگ ئەم هێزە توخنى ئەم چیایە نەکەویتەوە ئەمە فەرهەنگى ئەو وەختى بیرەوەرییەکانى ئیحسان نورى پاشا کە لەناوچەى قوپان تەپەیە قوپان تەپەى پێ دەگوترێتن لەهێرشى تورکدا ئەم پێناسەیە بۆئەم ناسنامەى ئاڵاى کوردستان دا هەبووە، لەساڵانى سییەکان گۆڤارى هاوار کەلەلایەن جەلالەدین عالى بەردخان لەسوریا دەرچوو جەلالەدین و کامەرانى براى لەچەند شعرێکدا هەروەها لەشعرى جگەر خوێندا کە لە ئاڵاى ڕەنگین دا بەچەندین پارچە شعر لەسەر ئەم ئاڵایەى کوردستان نووسیانە و شعرشیان گوتووە کە ئەمە لەساڵى 1932 بووە لە ژمارە (5) ى هەڤە هەوار ئو لە ژمارە (8) ى گۆڤارى هاواردا هەبووەو شعرەکانیشم لەبەر دەستە ئەگەر بێت و لەدوایدا برادەرێک داوا بکاتن کە وەسفى ئەم ڕەنگانە دەکاتن وەسفى ئەم ئاڵایەى کوردستان دەکەم ڕەبتیشى دەکاتن بەناوچەکانى کوردستان. ئاڵاى نەتەوەیى کوردستان کە ئێستا ئێمە بەناسنامەیەکى کوردى وەسفى دەکەین ئاڵاى شۆڕشەکانى کوردى بووە ئاڵاى بیرۆکەى نەتەوەیى و ناسنامەى کوردستانى بووە شاعیرەو سەرکردەکان و ڕۆژنامەو ئەدەبى ناسەکانى کوردستانى بەکاریان هێناوە ئاڵاى یەک ناوچە بەتەنێ نەبووە هى سەرجەم ناوچەکانى کوردستان بووەو ئەمڕۆش دەبینین لەهەموو ناوچەکانى کوردستانى باشوور چونکە ئازادین دەشەکێتەوە بەبێ جیاوازى هیچ دیدەک لەناوکوردستاندا دژایەتى ئەم ئاڵایەى نەکردووە هیچ حزبێکى کوردستانى چ بەمۆرکى تایبەتى خۆى چ لەململانێ ى حزبی و ناکۆکیە ناوخۆییەکان کە لەکوردستاندا ڕوویدایە هیچ حزبێک ئەم ئاڵایەى بەکار نەهێنایە و هیچ حزبێکیش دژایەتى ئەم ئاڵایەى نەکردووە کەواتە هێماو سونبولى خۆى لەناومافە نەتەوەییەکان و جەستەى کاتى کوردا پاراستووە، نەتەوەکانى تر کە ئەوانەى لە کوردستانن ئەوانیش ئازادى خۆیان لەبن سێبەرى ئەم ئاڵایە دیتیە هیچ وەختێک دژایەتى ئەم ئاڵایەیان نەکردووە بەڵکو لەسەر مەقەرات و ئۆرگانەکان و خۆشیان هەڵیان گرتووە بەشێوەیەکى فەرمیش لەلایەن پەرلەمانى کوردستانەوە دان بەم ئاڵایە نرایە واتا لەسەدخوشک لەمێژوویەکەى کە لە شۆڕش و لەشاعیرو لەسەر کردەوەو لە ئەدیبان و لەدەستاو دەستى بەینى قازى محەمەد و مەلا مستەفاى بارزانى و پاراستنیشى تاکو بەمڕۆ دەگاتن ئەمجارە بەشکلێکى ڕەسمى لەڕێگاى پەرلەمانى کوردستان فەرمیانە لەکوردستان بڵند دەکرێتن و دەشەکێتەوە سەرۆکى هەرێم و سەرۆکى حکوومەتى کوردستان و پەرلەمانى کوردستان لەناوەندو ئۆگانە ڕەسمیەکاندا وەکو ناسنامەیەکى نەتەوەیى تەعبیر لەکێشەى گەلى کورد و خەڵکى کوردستان بەکارى دەهێنن، موقابلى ئەم ئاڵایە ئێمە ئاڵاى نشتیمانى پێ دەوترێتن ئاڵاى عیراقە جارێ بەس بامێژووییەک بزانین چەند ئاڵا لەعیراق هەبووە ئاڵایەکانى عیراق دەستوورى عیراق لە 21 مارس ساڵى 1925 یەکەم عەلەمى عیراقى داناوە کەپێ ى دەگوترێتن عەلەمى مەلەکى ئەم ئاڵایە بەردەوام بووە تا ڕووخانى مەلەکیەت و هاتنە سەرکایەى کۆمار لەساڵى 1959 واتا سوقوتى مەلەکیەت بووە لە 27 یۆلیۆى حوزەیرانى ساڵى 1958 ئاڵاى دووەمى عیراق هەڵکرا ئەم ئاڵایە ئاڵاى سێیەمى بەدواهات لەهەمان ساڵدا کە تێیدا تەوافق لەمیساقى وەحدەى سولاسى ئەوەى جەنابی سەرۆک باسى دەکاتن کە ئیتیفاقى بەبینى عیراق و میسر و سوریا بووە کەسێ ئەستێرەکە داخلى ئەم ئاڵایەى الله اکبر یاخود وشەى الله اکبر لەساڵى 1991 پاش جەنگى دووەمى کەنداو ئەم وشەیەى ئیزافە کردووە ئەو ڕەنگانەى کەلە ئاڵاى عیراق بەکار هاتووە ڕەنگەکانى ڕەش وسپى وسەوز بووە کە دەلالەت و ڕایەتى حەسرو حەزارەتە عەرەبیەکان بوونە ڕەش بە ماناى ئاڵاى ڕەشید بووە نەبى بووە ڕایەتێکى عەرەبى بووە سەوز ڕەمزى ڕایەتى علوێن بووە کەوا بەکاریان هێناوە سپیش عەرەب لەشام دا زیاتر ئەو ئاڵایەى یاخود ڕەنگەکەى بەکارهێناوە ئەو سەوزە گۆڕاوە بەڕەنگى سوور ڕەنگى سووریش بە بۆچوونى وان دەلالەتە لەقەومیەتى عەرەبى و شۆڤێنیەتى عەرەبى کە ئەو گۆڕانەیان لەڕەنگى ئاڵاى عیراق دەرکردووە تەواوکەرى ئەوەى ئاڵاى پێنجەم کە ئەو ئاڵایە بووە لەپاش پرۆسەى ئازادى عیراق مەجلسى حکوومەتى کاتى تەرحى کردبوو موناقەشەى لەسەر کرد بەڵام نەک لەناو عیراق دا بەڵکو لەدەرەوەش جامیعەى عەرەبى زۆر شۆڤێنیانە هەڵوێستى هەبووە وتە بێژێک بەناوى حوسام زەکى لەسەر زارى کۆبوونەوەى وەزارەتى دەرەوەى دەوڵەتە عەرەبیەکان زۆر بەئاشکرایى ڕەفزى ئاڵاى نوێى و دەشڵێتن ئێمە ئاڵا کەونەکە وە هەر باڵوێزێکى دەرەوەى عەرەبى دابنیشیتن واتا ئیعترافى ئەو ئیرادەیەى مەترسى حوکمى عیراقیان نەکرت بوو ئەوجا هەر بیانویەکە ئەوان بۆخۆیان دەهێنا دیار نیە، ئەگەر بێت و لە ڕووى نشتیمانیەوە ئێمە بێین باسى ئەو قۆناغ و کردەوە قۆناغ بەندیە بکەین چونکە باسى شۆڕشەکانى کوردیمان کردووە قۆناغ بەندیە مێژوویەکە بەکورتى باسى ئەو قۆناغ بەندیەى تڕسیسى دەوڵەتى عیراق بکەین کە ئەو هەڵایەى لەسەر پۆلین کرایە دەبینین دەوڵەتى عیراق یەکەم جار بەشێوەیەکى نا تەندروست لەدایک بوو ئەو عیراقە تێک چووە بۆ تێک چووە چونکە لەدایک بوونى عیراق لەسەر چەند بنەما بووە کە ئەویش بەرژەوەندى ئیستراتیجى نەفتى بووە لەسەر بنەماى جوغرافى وسیاسی و واتا عیراق دەوڵەتێک نەبووە بەشێوەیەکى تەندروست لەدایک بیتن و ئیعلانى خۆى بکاتن بەرژەوەندیەک ئەو عیراقەى دروست کرد ئەو پەیوەندییەى یاخود ئەو لکانەى کوردستانى باشوور بەعیراقەوە لکانێکى جەبرى بووە بەبێ ئارەزووى خەڵکى کوردستان بووە بەبێ ئیستفتائێک بووە کە خەڵکى کوردستان خۆى داوا بکاتن بچتە سەر عیراق ئیلزامیان کردووە کەببتە سەر یەکێک بە پاشاکانەوەو لکانەکە لکانێکى بابڵێین بەزۆرى بووە دەستوورو قانوون و لە وەسائیقەکان و بەڵگەنامەکانى عیراقى دا بەهیچ شێوەیەک باسى لەمافی نەتەوەیى وە شەرعیەتى مافى نەتەوەیى کورد نەکرایە ئەمە دەلایل و وە سائیقەکانى دەستوورى ساڵى 1925 دیارە ببتە ئەندام لەعوزبەت ئومەم لەساڵى 1931 دا ئەوانیش جێ بەجێ نەکرد ئەو وەعدانەشى جێ بەجێ نەکرد تەنها لەدەستوورى 1958 دەقێک هەیە بەژداریەکى نشتیمانى حەقى مشارەکەى بەینى هەردوو قەومیەتى کوردو عەرەب هەبووە بۆ یەکەم جار ئەو دەلایلە لە ڕەمزێکدا لەناو ئاڵاى عیراق دا بەئاشکرایى هەستى پێ دەکراو دەربڕدرا کە تێیدا هێمایەک هەبوو بۆ نەتەوەى کورد لەڕێکەوتنى 11ى ئازارى ساڵى 1970 دەستوورى ساڵى 1970 ئیعترافێکى یاسایى و دەستوورى بووە لەسەر کێشەى نەتەوەیى گەلى کورد کە تێیدا حکوومەتى بەغدا هەر خۆى لەساڵى 1974 پاش گەز بۆوە دانى بەو ئیتیفاقە دانەناو خۆى ئەو مافانەى کە دانى پێدا نابوو پێشێلى کردەوەو دیسان کەوتەوە پیستەى گەلى کوردو لایەنە دەستووریەکەو لایەنە قانوونیەکەى بیتن ئەنجام دانى تاوان دژ بەمرۆڤــ تاوانى جەنگ تاوانى جینۆساید و ئیبادەى بەشەرى دەرحەق بەمیللەتى گەلى کورد ئەمە خۆى لەخۆیدا پێشێل کارییەکى ڕژێمى ئەو وەخت و ڕژێمى عیراق بووە دەرحەق بەمافەکانى گەلى کوردو پێشێل کاریەکى قانوونى دەولیش بووە واتا لەڕووى دەولیشەوە حکوومەتى عیراق پێشێلى مافەکانى نەتەوەى گەلى کوردى کردووە ئەوجا ئێمە بێین لەبن سێبەرى ئاڵایەکدا کە بەم شێوەیە ڕەفتارى دەرحەق بەمافە نەتەوەییەکانى گەلى کورد کردووە ئەمە هەمووى لەپاش پرۆسەى ئازادى عیراق لە 9/4/2003 دەوڵەتى عیراق ڕووخێندرا کە دەوڵەت نەما هەموو شتێک نامینێتن واتا لەپاش 9/4/2003 حکوومەتى عیراق دەستوورى عیراق جەیشى عیراق موئەسەساتى عیراقى نەما لەزمنى ئەو هێمایانەى کەلەناو عیراقدا هەبووە ئاڵاى عیراقیش نەما واتا ناکرێتن ئێمە لەپاش ڕووخانى دەوڵەتێک تەشکیل بوونى دەوڵەتێکى نوێ لەپاش ئەو پرۆسەى ئازادى عیراق ئیعتیماد لەسەر هێمایەک بکەین کە ئەو سەقفە مێژووییەى هەمووى ڕەش بووە دەرحەق بەمیللەتى کورد ئێستەش بیکەینە سومبلێک و لەسەر سەرى خۆمان هەڵى دەینەوە بۆیە دەبینین عیراقى نوێ عیراقى پاش 2003 دەربڕى یاخود ئاوێتەى یاخود ئاوێتەى دەوڵەتێکى نوێیە کەبەشێوەیەکى سادەیى بنەمایەکانى فیدراڵیەت و پەرلەمان و تەعەدودیەتى تێدایە کە ئەمانە دەکرێتن لەچوارچێوەیەدا ئەو نەتەوانەى کە لەناو عیراق دا هەنە یەک بگرنەوە لەبن سێبەرى ئاڵایەکى نشتیمانى کە دێتن لەداهاتوودا لەسەرى ئیشکەن چونکە ئەو ئاڵا پێش ئەوەى کە هەبووە ئاڵایەکى شۆڤێنى بووە نەتەوەیى بووە متەتەڕف بووە دەلالەت تەنها تەعەسوبی عەرەبى دەکردوو لەساڵى 1963 ئەم ئاڵایە هەڵکرا. لەخیتابە سیاسیەکانى کوردستان و بەتایبەتى لەهەڵوێستە نەتەوەییەکانى جەنابی سەرۆک زۆر بەوازحى باسى ئەو ئاڵایە دەکرێت کە چەند دەرحەق بەمیللەتى کورد بەکار هاتووە چەند ڕەفتارى دڕندانە دەرحەق بەمیللەتى کورد کردووەو هێمایەکەشى ئینسان دەتوانى بڵندى کاتن کە ئامادەیە خۆى لەپێناوى دا بکاتە قوربانى. نەک هێمایەک بیتن هەموو مێژووى بۆ ئەوە بووە تۆ نەهێڵیتن ئەو ڕۆژ ڕەمزى خۆى سەرۆک هەڵى بژاردبوو بەتایبەتى لەو لێدوانەى واقعیانە بووە بۆ مێژووى عیراق کەچى ئەو واقیعەى کە ئێستا لەعیراق دا دروست بووەو چونکە ئێمە دەبینین عیراقى نوێ کە ئیدعاى دەستوورو فیدڕاڵیەت و تەعەدودیە و مشارەکەو بەژدارى هەموولایەکى تێدا دەکەین ئاراستەى بیرکردنەوە ئاراستەى زۆر زۆر جودانە. کۆڕگێڕ بەم تەوەرانە کۆتاى بەکۆڕەکەى هێناو دواتریش چەندین گفتوگۆ لەلایەن ئامادەبوانەوە کۆڕەکەى دەوڵەمەند کرد.