User talk:Shardul Talpada

દેવીપૂજક ભજનિક દંપતિ : પૂ.કલ્યાણ ઘુસા આને પૂ. ઓતમબેન

રેડિયોયુગમાં ઘણા ભજનિકો થયા. જેમણે આકાશવાણી રાજકોટ પરથી પરંપરિત ભજનો  ગાઈને આપણી તળપદી ભજન પરંપરાને અકબંધ રાખેલી. આ ભજનિકોમાં આપણા દેવીપૂજક સમુદાયમાં ભાવનગર જિલ્લાના ગઢડા તાલુકાના માલપરા (ચોસલા) ગામમાં ભજનિક દંપતિ શ્રી કલ્યાણ ઘુસા ભગત અને પૂ. ઓતમબહેન ચિખલિયાનું નામ ખૂબ જાણીતું બન્યું હતું. આ કલાકાર યુગલે ઘણા વર્ષો સુધી આકાશવાણી રાજકોટ પરથી લોક પરંપરિત ઢાળમાં ભજનો વહેતા કર્યા હતા. આ કલાકાર યુગલ વિશે એક  બે નોંધ કે લેખ સિવાય કશું લખાયું નથી. એમના જીવન વિશે  કોઈ પુસ્તક નથી. હા, ઘોઘાવદરના લોકસાહિત્યકાર , ભજનિક, કવિ, વિવેચક, સંશોધક, લેખક અને પારંપરિક કળાઓના વિદ્ધાન ડો.નિરંજન રાજ્યગુરુ સાહેબે આ ભજનિક દંપતિ વિશે એમના પુસ્તક 'મરમી શબ્દનો મેળો'માં પાન નંબર ૧૨૨ પર બે પાંચ લીટીમાં નોંધ લીધી છે. તો ગુજરાતી સાહિત્યના નિબંધકાર શ્રી મનોહર ત્રિવેદીજી પોતાના પુસ્તક 'ઘરવખરી' માં શ્રી કલ્યાણ ભગત વિશે એક આખો નિબંધ આપે છે. એ નિબંધનું નામ છે-'કલ્યાણ ઘુસા ને તમે ઓળખો છો?'. આ નિબંધમાં ભજનિક શ્રી કલ્યાણ ઘુસાના જીવન વિશે, એમના મધુર કંઠ વિશે ચર્ચા કરે છે. આ લેખક લખે છે કે - શ્રી કલ્યાણ ઘુસા જાતે ગામેચા વાઘરી હતા. એમનો અવાજ એટલે ગ્રામજીવનની મહેક, સાદગીનું સૌન્દર્ય, જીવન સાર્થક્ય અને શ્રધ્ધાનું પરમ શિખર. તેઓને પાંસઠ વીઘા જમીન, એક કૂવો, ચાર ગાય , બે વાછરું, બબ્બે ભેંસો પાડરુ ને બળદની એક જોડ. ખેતર વચ્ચોવચ દેશી ઘાટના, ગાર ગોરમાટીથી લીપેલાં- ગૂમ્પેલા બે મકાન. ચોખ્ખાચણાક. ક્યાંય ગોબરાઈ નહીં.(ન જીવનમાં, ન ભગતિમાં) બધું સાફ સૂથરુ. જાત મહેનતથી ચણતર કરેલું. સુથારીકામ પણ આપસૂઝથી. આંગણામાં ગદીડા-બકરાનુ નાનકડું વાઘુ. બે દીકરીયુ એમ બે દીકરાઓ આશારામ અને રણછોડ. પૌત્ર પૌત્રીઓ તો ઠીક પ્રપૌત્ર આને પ્રપૌત્રીના હીંચકાની દોરી ખેંચી ને ઉઘાડ્યાં. ત્યાં લગી ભર્યું ભાદર્યુ એ જીવ્યા ને જાગ્યા."

તેમના મધુર કંઠે વહેતી ભજનસરિતાના પ્રવાહ માં સહજતાથી લોકો જોડાઈ જતા. એ સમયના ગુજરાતી સાહિત્યના મોટા ગજાના સાહિત્યકારો એવા કાકા સાહેબ કાલેલકર, નાનાભાઈ ભટ્ટ, મૂળશંકર ભાઈ , બૂચભાઈ, મનુભાઈ પંચોળી 'દર્શક' અને સ્વામી આનંદ જેવાં સારસ્વતો કલ્યાણ ભગતના ભજનથી પ્રભાવિત થયેલા. સ્વામી આનંદ તો ઠેઠ એમનાં ઘરે જ ઈ આવેલા. ત્યાં જઈને  જોયું તો ભગતના ઘરને બારણાં -બારસાખ જ નહી. સ્વામીજીએ પૂછ્યું કે ," ભગત, આ શું ? ચોર લુંટારા બહારવટિયાના આ મલકમાં તમે વગર બારણે રહો છો ?," ત્યારે ભગતે જવાબ આપ્યો કે, " રામજીના રખવાળા છે, લઈ જાય ખપ કે જરુર હોય તે. પૂરણહારો ને રાખણહારો બેય રામજી જ છે ને ?" આવો જવાબ સાંભળીને સ્વામીજી તો સ્તબ્ધ બની ગયેલા.

આવા મહાન કલાકારનું જીવન પણ કેવું સરળ અને સાદું હતું. શ્રી કલ્યાણજી ભગત અને ઓતમબહેબે જીવનના અંત સુધી ભજનો ગાયાં હતા. એમનું જીવન મનુષ્ય માટે જિંદગી જીવવાની જડીબુટ્ટી સમાન હતું. એમના દીકરા રણછોડદાસ અને પુત્રવધૂ હંસા બહેન ચિખલિયાએ આ ભજનવાણીની તળપદી પરંપરાને જીવંત રાખી હતી.

આવા સાચા કલાકારો વિશે વધું લખાવવું જોઈએ, સંશોધાવુ જોઈએ...વંચાવવુ જોઈએ.

દેવીપૂજક ભજનિક દંપતિ: શ્રી કલ્યાણજી ઘુસા અને ઓતમબેન
પ્રાચીન રેડિયોયુગમાં ઘણા ભજનિકો થયા. જેમણે આકાશવાણી રાજકોટ પરથી પરંપરિત ભજનો  ગાઈને આપણી તળપદી ભજન પરંપરાને અકબંધ રાખેલી. આ ભજનિકોમાં આપણા દેવીપૂજક સમુદાયમાં ભાવનગર જિલ્લાના ગઢડા તાલુકાના માલપરા (ચોસલા) ગામમાં ભજનિક દંપતિ શ્રી કલ્યાણ ઘુસા ભગત અને પૂ. ઓતમબહેન ચિખલિયાનું નામ ખૂબ જાણીતું બન્યું હતું. આ કલાકાર યુગલે ઘણા વર્ષો સુધી આકાશવાણી રાજકોટ પરથી લોક પરંપરિત ઢાળમાં ભજનો વહેતા કર્યા હતા. આ કલાકાર યુગલ વિશે એક  બે નોંધ કે લેખ સિવાય કશું લખાયું નથી. એમના જીવન વિશે  કોઈ પુસ્તક નથી. હા, ઘોઘાવદરના લોકસાહિત્યકાર , ભજનિક, કવિ, વિવેચક, સંશોધક, લેખક અને પારંપરિક કળાઓના વિદ્ધાન ડો.નિરંજન રાજ્યગુરુ સાહેબે આ ભજનિક દંપતિ વિશે એમના પુસ્તક 'મરમી શબ્દનો મેળો'માં પાન નંબર ૧૨૨ પર બે પાંચ લીટીમાં નોંધ લીધી છે. તો ગુજરાતી સાહિત્યના નિબંધકાર શ્રી મનોહર ત્રિવેદીજી પોતાના પુસ્તક 'ઘરવખરી' માં શ્રી કલ્યાણ ભગત વિશે એક આખો નિબંધ આપે છે. એ નિબંધનું નામ છે-'કલ્યાણ ઘુસા ને તમે ઓળખો છો?'. આ નિબંધમાં ભજનિક શ્રી કલ્યાણ ઘુસાના જીવન વિશે, એમના મધુર કંઠ વિશે ચર્ચા કરે છે. આ લેખક લખે છે કે - શ્રી કલ્યાણ ઘુસા જાતે ગામેચા વાઘરી હતા. એમનો અવાજ એટલે ગ્રામજીવનની મહેક, સાદગીનું સૌન્દર્ય, જીવન સાર્થક્ય અને શ્રધ્ધાનું પરમ શિખર. તેઓને પાંસઠ વીઘા જમીન, એક કૂવો, ચાર ગાય , બે વાછરું, બબ્બે ભેંસો પાડરુ ને બળદની એક જોડ. ખેતર વચ્ચોવચ દેશી ઘાટના, ગાર ગોરમાટીથી લીપેલાં- ગૂમ્પેલા બે મકાન. ચોખ્ખાચણાક. ક્યાંય ગોબરાઈ નહીં.(ન જીવનમાં, ન ભગતિમાં) બધું સાફ સૂથરુ. જાત મહેનતથી ચણતર કરેલું. સુથારીકામ પણ આપસૂઝથી. આંગણામાં ગદીડા-બકરાનુ નાનકડું વાઘુ. બે દીકરીયુ એમ બે દીકરાઓ આશારામ અને રણછોડ. પૌત્ર પૌત્રીઓ તો ઠીક પ્રપૌત્ર આને પ્રપૌત્રીના હીંચકાની દોરી ખેંચી ને ઉઘાડ્યાં. ત્યાં લગી ભર્યું ભાદર્યુ એ જીવ્યા ને જાગ્યા."

તેમના મધુર કંઠે વહેતી ભજનસરિતાના પ્રવાહ માં સહજતાથી લોકો જોડાઈ જતા. એ સમયના ગુજરાતી સાહિત્યના મોટા ગજાના સાહિત્યકારો એવા કાકા સાહેબ કાલેલકર, નાનાભાઈ ભટ્ટ, મૂળશંકર ભાઈ , બૂચભાઈ, મનુભાઈ પંચોળી 'દર્શક' અને સ્વામી આનંદ જેવાં સારસ્વતો કલ્યાણ ભગતના ભજનથી પ્રભાવિત થયેલા. સ્વામી આનંદ તો ઠેઠ એમનાં ઘરે જ ઈ આવેલા. ત્યાં જઈને  જોયું તો ભગતના ઘરને બારણાં -બારસાખ જ નહી. સ્વામીજીએ પૂછ્યું કે ," ભગત, આ શું ? ચોર લુંટારા બહારવટિયાના આ મલકમાં તમે વગર બારણે રહો છો ?," ત્યારે ભગતે જવાબ આપ્યો કે, " રામજીના રખવાળા છે, લઈ જાય ખપ કે જરુર હોય તે. પૂરણહારો ને રાખણહારો બેય રામજી જ છે ને ?" આવો જવાબ સાંભળીને સ્વામીજી તો સ્તબ્ધ બની ગયેલા.

આવા મહાન કલાકારનું જીવન પણ કેવું સરળ અને સાદું હતું. શ્રી કલ્યાણજી ભગત અને ઓતમબહેબે જીવનના અંત સુધી ભજનો ગાયાં હતા. એમનું જીવન મનુષ્ય માટે જિંદગી જીવવાની જડીબુટ્ટી સમાન હતું. એમના દીકરા રણછોડદાસ અને પુત્રવધૂ હંસા બહેન ચિખલિયાએ આ ભજનવાણીની તળપદી પરંપરાને જીવંત રાખી હતી.

આવા સાચા કલાકારો વિશે વધું લખાવવું જોઈએ, સંશોધાવુ જોઈએ...વંચાવવુ જોઈએ. Shardul Talpada (talk) 13:23, 30 March 2021 (UTC)

પૂજ્ય કાનદાસ બાપુ
લગાવ હતો. ચોરાળા ગામે સોતા સંતાણીના આય ઇનિજ ચીમાં પ્રવાસ ધામ બકત વગરની સાથે સંવ ભજનમાં જાય છે અને આશરે રોજ - સંતા વર્ષની છે. પણ કારણવશાત પરથી નીકળી જાય છે અને સાથ સૌરાષ્ટ્ર- પરિવારના ય મંદિર, મયમાં સંત મેચવાનો , અખાગમાં જઈને ભજન કરે છે. ઈસરા માં કરતાં કાલાવાડ ખાય છે. ત્યાં શાંતિદાસ મહારાજની ઝૂંપડીમાં રાજ્ય છે ચા પાન, હતા ત્યારે લોકોના મો જમી જતો. સમય જતાં પીપળી ધામ - સૂતી સારામ બાપાની જગ્યાએ પહો છે. ત્યાં પહોંચીને બાપાને કહે છે, “ બાપ , મારે મારી વાત છે * બાપાને કહ્યું કે " રોકવ , મારે પણ ચેપ નથી . ” અને સાત વર્ષ સુધી ન થનામાં રાઈ જાય છે . એકવાર કાનદાસ બાપુ સંત થી કચરામ બાપાને કહે છે બાપ ન જાનું મતનું ખાવું એ મન હી લાગતું નથી . મને કંઇક કામ અપાશે . ' તને ચમમાં હતા એક કડવાં પાટીદારના ખેતરમાં હાથીપગું કરે છે . કહેવાય કે ના જવામાં સહેજ પી બો દાસ બાપુ કાનાસ બાપુને છાનાં મોના હાર્મોનિયમ ઉપર ભજન ચનાં નાના હતાં કારણ કે કલ્પના સારામ બાપા કરો અને મકરાના નાથે ભજનો ગાતાં હામોનિયમ ગમતું નહિ . બળદેવદાસ બાપા ભવન ગાતાં ત્યારે માથે સારી બાપ્યા . આ શી બાવવાની રીત પાછળની કાનદાસ બાપુને પણ અપનાવી હતી જનાત ના બાદના રચિત ભજનો પણ ગા Shardul Talpada (talk) 09:26, 1 April 2021 (UTC)