User talk:Shashikant Shandile

शिक्षण व्यवस्था
नमस्कार मित्रांनो, आज भारतातील शिक्षण व्यवस्थेबाबत बोलायचा विचार आहे. नाही, तशी आजच्या शिक्षणव्यवस्थेची देशात काय परिस्थिति आहे ते कुणाला सांगण्याची गरजच नाही, परंतु काहि बोलल्याविना आणि काही केल्याविना कुठला सुधारही शक्य होत नाही, म्हणून आज या विषयावर बोलणं गरजेचं वाटतं. मित्रांनो, शिक्षण म्हणजे एका चांगल्या भविक्षाकडे वाटचाल करण्याची शुरुवात आणि शाळा म्हणजे त्या वाटचाली सबळ देणारा मार्ग. परंतु राजकीय प्रभुत्व आणि स्वार्थ अशा गोष्टींमुळे आज शिक्षण व्यवस्था विस्कटलेली आहे आणि सामान्य माणसांना पाहिजे तसा या व्यवस्थेचा फायदा होतांना दिसत नाही. फायदा होत नाही अश्यातला भाग नाही कारण मुलं शिकताहेत, पण ते कशा पद्धतीने शिकत आहेत, त्यांना हव्या त्या सुविधा प्राप्त होत आहेत का? ते घेत असलेले शिक्षण योग्य पद्धतीने शिकवल्या जात आहे का? या बाबींकडेही लक्ष देणे गरजेजे आहे.

एक शिक्षक आज शिक्षक कसा बनतो त्याला त्याकरिता किती पैसा खर्च करावा लागतो हेही विसरून चालणार नाही. आज शिक्षकाच्या पदाकरिता जवळपास २० ते २५ लाख रुपये बाजार भावाने संस्थापकाला द्यावे लागतात अन्यथा रिकाम्या हाती तुम्हाला या विभागात कुणीही विचारत नाही. माफ करा शब्द चुकीचे वाटू शकतात पण जे आहे ते सत्य आहे. संस्थापक एक शाळा उघडण्याकरिता हवा तितका पैसा ओततो कारण त्याला माहित आहे कि, सरकारद्वारे जेव्हा पूर्ण अनुदान मिळेल तेव्हा दुप्पट तिप्पट दराने पैसे वसूल करता येतात.

नियमाने जरी या कामाकरिता जास्त पैसा हवा नसला तरी त्याबातची नस्ती (File) लवकरात लवकर मान्यता प्राप्त होण्याकरिता, या त्या टेबलावरून लटकत न जाता सरळ काम व्हावे याकरिता लाचखोरी उत्तम पर्याय आहे आणि हे सत्य नाकारता येत नाही. शाळा स्थापित करण्याकरिता पैसा तर लागतोच पण सोबतच ओडखी लागते म्हणून हा खर्च राजकीय पुढारी किंवा व्यवसायिक लोकंच करू शकतात. तेव्हा साहजिक आहे की, शाळा या श्रीमंत लोकांच्याच राहतील, नंतर हेच संस्थापक शाळेला पूर्ण अनुदान प्राप्त झाल्यानंतर शिक्षकांच्या जागेकरिता लाखो रुपये मोजून घेतात. वाढती बेरोजगारी आणि खांद्यावरची जबाबदारी म्हणून ज्यांच्याकडे शिक्षक या पदाकरिता मोजायला पैसे असतात ते पैसे देऊन हे पद मिळवतात आणि मी पैसे दिले तेव्हा मला आता कुणी काढू शकणार नाहीच आणि मी आता मेहेनत का घ्यावी कदाचित या मनोवृत्तीने शिक्षक आव-जाव प्रवृत्ती आत्मसात करतो. ज्या व्यक्तीकडे पैसा नसतो तो व्यक्ती एकतर एखाद्या विना अनुदानित शाळेमध्ये हजार-दोन हजाराने काम करतो नाही तर दुसऱ्या कुठल्या पर्यायाकडे बघू लागतो.

विना अनुदानित शाळेमध्ये मानधन पद्धतीने शिक्षक म्हणून काम करणाऱ्या व्यक्तींना दरवर्षी नवी भरती द्यावी लागते, जेणेकरून त्याने संबधित शाळेवर दबाव आणायला नको कारण तीन वर्ष एकाच शाळेत जर शिक्षक शिकवत असेल तर त्याला त्या शाळेत पूर्ण अनुदान प्राप्त झाल्यास पदावर घेणे गरजेचं आहे आणि यामुळे शाळेच्या संस्थापकाचा लाखोंनी नुकसान होतो. म्हणून दरवर्षी एकाच शिक्षकाला नवीन भरती म्हणून दाखविल्या जाते. शासकिय शाळांची व्यवस्था अधिकच दयनीय आहे आणि राजकीय पुढारी या शाळांकडे फारसा लक्षही देत नाही कारण त्यांना यामुळे काही फायदा होत नाही.

आज डॉक्टर, इंजिनिअर अशा अनेक उच्च पदाकरिता लक्षावधी रुपये मोजावे लागतात, शाशकीय शिक्षण चांगले नसल्याने सर्व लोकं खाजगी शाळा-महाविद्यालयाकडे धाऊ लागलेत, वरून शाशकीय शाळा किंवा महाविद्यालयात आरक्षण नीतीमुळे कित्येक गुणी मुलांना खूप मेहेनत घ्यावी लागते, शाळेत दाखला मिळावा म्हणून प्रयत्न करावा लागतो. शासकीय पदाकरिता सुद्धा आरक्षणा प्रमाणे पदे वाटली जातात. मी असं म्हणत नाही की, आरक्षण वाईट गोष्ट आहे परंतु निदान शाळेमध्ये, शाशकीय नोकरीमध्ये, पदोन्नतीमध्ये जातिगत आरक्षण नकोच, कारण कित्येक पदावर अयोग्य व्यक्तींना फक्त त्याच्या जातीच्या आधारावर पदोन्नती व नोकरी मिळते. आणि मेरीटमध्ये येणाऱ्या विद्यार्थांना त्या नोकरीपासूनआणिसक्षमअधिकाऱ्यालापदोन्नतीपासूनवंचितराहावंलागतंआणिकितीहीनाकारलंतरीहेसत्यआहे.जगातवाढत्यास्पर्धेमुळेसर्वपालकांनावाटतंकीआपलंमूलमोठ्यावनामीशाळेतशिकायलाहवा,उच्चपदावरनोकरीलालागावापणतसंजास्तप्रमाणातहोतनाही,हेयाभारतदेशाचंदुर्भाग्यच.एकीकडेवाढतीलोकसंख्याभारतालापरवडणारीनाहीवरूनअशिक्षितपणाविकासकार्यालागतीदेतनाही.मुलजन्मालाआलंकि,बापाच्यामनामद्येआनंदासोबतचवाढणाऱ्याखर्चाचीचिंतादाटूनयेते. शिक्षणाचाखर्च, नोकरीकरितालागणाराखर्च.गरीबव्यक्तीइतकेनियोजनकुठल्याआधारावरकरेलकिंवाकरतोयहाचविचारकरण्याचाविषयआहे.गरीबव्यक्तीचीआर्थिकस्थितिबरीनसल्याकारणानेत्यांच्याकडेपर्यायउरतनाहीतसेचखाजगीशाळांचाखर्चअक्षरशाहाझेपनारानाही.तेव्हा "चलती का नाम गाडी" यामतावरत्यांनाशासकीयशाळेमार्फतकामचालवावंलागतं. ज्योतिबाफुले,सावित्रीबाईफुलेयांनीजेस्वप्नभारतासाठीबघितलेलंहोतं,तेकुठेतरीअपूर्णआहेआणित्यातसुधारव्हायलाचहवा. एकीकडेदेशातश्रीमंतश्रीमंतहोतचाललायआणिगरीबगरीब.खाजगीशाळांचीभरमारझालेलीआहे,शिक्षणमंडळबिंधास्तपणेशाळांचेलायसेन्सवाटतआहे,खरचएकाशहराकरिताकिंवागावाकरिताइतक्याशाळांचीगरजआहे, "एकनाहीधडआणिलगनगावभर"अशीपरिस्थितीआहे.शाळाकमीअसल्यातरीठीकपणशिक्षणहेयोग्यअसायलाहवं. लहानअसतांनागुरुजीआम्हालाचूकझाल्यासमारायचे,आम्हीगुरुजींनाघाबरायचो,आताघाबरल्यापोटीम्हणाकिकाहीपणआम्हीअभ्यासकरायचोपणआमचे आई-वडीलकधीशाळेतशिक्षकांविरुद्धतक्रारीघेऊनगेलेनाहीतपरंतुआजचेपालकम्हंटलतरआपल्यामुलांनाफुलासारखेजपतात.चांगलीगोष्टआहेपणशिक्षकांनीजरमुलांनाजरामारलहीतरत्यातचीड्ण्याजोगंअसंकायआहे.शिक्षकहेविद्यार्थांनाशिक्षाकरूशकतात,कोणत्यामुलालाशिक्षणाचीवळणलावण्याकरिताकधीकधीहेहीकरावंलागतंपणआजआईवडीलसरळशाळेतशिक्षकाचीतक्रारकरतात.अहोतुम्हीतुमच्यामुलांनाकधीचमारतनाहीका?मारतातना?जरतोकाहीचुकाकरतोतरतुम्हीत्यालानक्कीचमारतान?मगशिक्षकानेत्यालाथोडंमारलंहितरत्यातइतकंकायचुकलं. असो,खरंतरपायवामजबूतनसेलतरघरहीटिकाऊराहतनाही.तसेचशिक्षणनसेलतरजीवनहीयोग्यप्रकारेघडतनाहीआणिअसेचराहलेतरगरिबीकधीहीयादेशातूनमिटणारनाहीआणिशिक्षित-अशिक्षितप्रमाणेच टिकूनराहीलतीश्रीमंती-गरिबी.शिक्षणाच्याक्षेत्रातखूपकाहीबदलहोणेआणियोग्यकार्यप्रणालीलागूहोणे गरजेचे आहे. धन्यवाद!

शशिकांत शांडीले, नागपूर भ्रमणध्वनी-९९७५९९५४५० Shashikant Shandile (talk) 14:46, 11 June 2017 (UTC)