User talk:Sonofgihon1

ዝክረ አድዋ ተጋድሎ

ነገርን ከስሩ ውሃን ከጥሩ እንዲሉ አጤ ምኒልክ በ1836 ነሀሴ 12 ዓ.ም ከአጼ ልብነድንግል ልጅ፣ ከአቤቶ ያእቆብ የዘር ሐረግ፣ ከአንጋፋው ንጉሥ ከሳህለ ስላሴ የልጅ ልጅ፣ ከንጉስ ኃይለ መለኮት እና  ባለቤታቸዉ ወ/ሮ እጅግአየሁ አድያም በነጭ ሲረገጥ ለነበረው፤ ነጭን  እንደመልዓክ ሲመለከት ለነበረው፤ ከታላቋ አሜሪካ እስከ ጎስቋላዋ አፍሪቃ ሲገዛ ለኖረው፤ እንደ ሸቀጥ እየተሸጠ ለባጀው የጥቁር ህዝብ  የነጻነት ጎህ ከሸዋ ደመና ስር ተንቦልቡሎ ወጣ፡፡  ይህ ብርሀን ከፀሀይ ጮራ ይልቅ፣ የከዋከብትን ጥምረት የብርሀን ህብረት ያስንቅ ነበር፡፡ ኃይሉ ከሌጊዎን የጦር ብረታት እልፍ ጊዜ ይሆናል፡፡ ይህ የጥቁር ጨለማን ያሸነፈ ብረቱ ከኢትዮያዊው ንጉሰ ነገስት ከአቤቶ የዕቆብ 13ኛ ትውልድ ላይ ይቀመጣል፡፡ ስሙም በጊዜው የነበሩ ኢትዮጵያዊን እነደሚሉትና እኛ ነፈጠኛ ልጆቹ እንደምናውቀው እምየ ምኒሊክ( ዳግማዊ ምኒሊክ ንጉሰ ነገስት ዘኢትዮጵያ ከአሸናፊው ከይሁዳ አንበሳ)ይሰኛል፡፡ ንጉሰ ነገስት ዳግማዊ ሚኒሊክ ከአንድነት አስተማሪ አባቱ ከፄ ቴዎድሮስ ቤት ውስጥ ከ1848 እስከ1857 ዓ.ም ሰኔ 24 ድረስ አንድነትንና ስርዓተ ንግስናን እየተማሩ  ጎንደር ውስጥ አድገዋል፡፡

የካቲት 23፣ 1888 እሁድ ጥዋት ከጥሊያን በኩል አራት ጀኔራሎች በጀኔራል #ባራቲዮሪ መሪነተ ተሰለፉ 1. ጄኔራ #አርሞነዲ 2. ጄኔራል #ዳቦረሚዳን 3. ጄኔራል #አልቤርቶኒ 4. ጀኔራለ #ኤሊና

ተራቁጥር 1 ና 2 ላይ የተጠቀሱት ከሀገር ተወላጅ ጦር (ባንዳ) ጋር #ራዕዮ በሚባለው ስፍራ በቀኝና በገራ በኪል አድዋን እንዲይዙ ተደረገ፡፡ ጀኔራ ኤሊናን ከኋላ ተጠባባቂ እድረጎ በአራቱም ጄኔራሎች በጠቅላላ ከ20 000 ጦር በላይ ከ8 መድፍና ከልክ በላይ ከሆነ ብረትና ጥይት ጋር አሰለፈ፡፡

ከንጉሰ ነገስቱ ዓፄ ምኒሊክ በኩል

ንጉሰነገስቱ በጀኔራል ባራቲዮሪ አሰላለፍ ወቅት በአድዋ ቅዱስ ገብርኤል ቤተክርስቲያነ ዉስጥ #አቡነማትያስ ሲቀድሱ ቁመው እያስቀደሱ ነበር፡፡ ከቅዳሴ በኋላ የኢትዮጵያን ሰራዊት እንደሚከተለው አስሰለፉ፡፡

1. ራሳቸው አጤ ምኒሊክ አድዋ አጠገብ አዲማህለያ ላይ ከ30 000 የጦር ወታደር ጋር 2. እቴጌ ጣይቱ ከዚሁ ስፍራ ከ3 000 የጦር ወታደር ጋር 3. ከነጉሰ ነገስቱ #በስተቀኝ ፊታውራሪ ገበየሁ የአሰምን ወንዝ ተሻግረው በማይ ጓዕ ከ7000 ወታደር ጋር 4. የጎጃሙ ንጉስ ተክለሃይማኖት በዚሁ ስፍራ ከ3000 ወታደር ጋር 5. ከንጉሰነገስቱ #በስተገራ ራስ ወሌ በማይ ደላዕታ ከ3000 ወታደር ጋር 6. ራስ ሚካኤል በሰናይ ፀባኦ ና በስንዳ ሚካኤል ከ3000 ወታደር ጋር 7. ልዑል ራስ መኮነን (የአጤ ኃይለ ሥላሴ አባት) አቅጣጫቸዉን ወደ #ደዓሮ ተክሌ በር አድርገው በአዲ አቡን ከ8000 ወታደር ጋር 8. ራስ መንገሻ ዮሐንስ (የአጤ ዮሐንስ ልጅ) ከራስ አሉላን ከራስ ሐጎስ ጋር #በእደ_ማርያም_ሸዋቶ በኩል ከ3000 ወታደር ጋር 9. ዋግ ስዩም ጓንጉል በዚሁ ስፍራ ከ6000 ወታደር ጋር 10. ራስ መንገሻ አቲከም  ከ3000 ወታደር ጋር  አሰለፉ፡፡ አጤ ምኒልክ #በጠቅላላው 73 000 ወታደር አድዋ ላይ አሰልፈዋል፡፡

11. ከላይ ከተዘረዘሩት ዉጭ ከነበሩት የጦር አለቆች መካከል ደጃች ወልዴ፣ ደጃች በሻኽ አቦዬለ፣ ሊቀመኳስ አባተ፣ ደጃች ዉቤ ተሰማ፣ ቢተወደድ አጥናፌ ፣ አፈንጉስ ነሲቡ፣ ደጃች ገሰሰ፣ ሊቀመኳስ  አድነው፣ በጅሮንድ ከተማ፣ ፊታዉራሪ ሐብተ ጌዮርጊስ፣ ደጃች ወልደ ገብርኤል፣ ቱርክ ባሻ ታምሬ፣ አዘዥ ዘማንኤል  አጋፋሪ ና ቢትወደድ  ወለደ ገብርኤል፡፡ 12. በተጨማሪም ጦርና ጋሻ የያዘ በጣም ብዙ ጀሌ ተከታይ ነበረ። ከጥሊያን ጋር የነበሩት ራስ #ስብሓትና ደጃች #ሐጎስ  ተፈሪ  በጥር ወር ከነባንዳቸው በጥር ወር ንጉሳቸውን ተቀላቅለው ነበር፡፡

ከሰልፉ አቅድ መጠናቀቅ በኋላ ጦርነቱ በ1883፣ በየካቲት 23 በጀግናው ጠቅላይ የጦር አዛዥ #ፊታውራሪ_ገበየሁ እሁድ ረፋድ ላይ ተጀመረ፡፡


 * ድል

የራስ መንገሻ ፣ የራስ ሚካኤልና የ ዋግ ስዩም ወታደሮች የኢጣሊን ወታደር በጥይት ቆልተው አብዛኛወን ገድለው፣ ገሚሱን ምርኮ አድርገው፣ የቀሩት  ወደ ጀኔራል አርሞንዲ ሰራዊት በሽሽት እየሄዱ ተቀለቀሉባቸው፡፡ የኢትዮጵያ ወታደር ተከትሎ ጎስሶ ከሚባለው ጉብታ ላይ ተከትሎ መሸሽ የማይችልበት ገደል አፋፍ ላይ እየፎከረ ጨረሳቸው፡፡ በዚህ ጊዜ ጀግናው የጦር ሚኒስትር #ፊታውራሪ_ገበየሁ ከሰራዊታቸው ተለይተው እጠላት መካከል ገብተው ከቀኝ አዝማች ታፈሰ ጋር እየፎከሩ የጠላትን አንገት በጎራዴ ሲቆርጡ  በጥይት ተመተው ወደቁ፡፡

ፊታውራሪ ገበየሁ ከመሞታቸው በፊት የተገጠመ

የአድዋ ስላሴን ጠላት አረከሰው፣ ገበየሁ በሞቴ ግባና ቀድሰው፡፡

አጤ ምኒልክ ና እቴጌ ጣይቱ በሚመሩት በኩል ከፍኛ የጥይትና የመድፍ ጮኸት የነበረበት ሲሆን አይበገሬው ሰራዊት  ጠላትን እየፎከረ  በጥይትና በጎራዴ አንገቱን እየቀሉ  ለአራት ሰዓት ያክል የተቋቋመውን  #ጀኔራል_አልቤርቶኒ_ከበቅሎ ወድቆ ለማምለጥ ሲሞክር በምርኮ ያዘ፡፡ የጠላት እንደኛው ክፈለ ጦር አዛዡ ተይዞ  ሰራዊቱ ሲያልቅ ሁለተናው ክፍለቶር ራዕዮ ተራራ ላይ ከ4 እስከ ዘጠኝ ሰዓት የሶስተኛው ክፍልን  የጀኔራል  አሌናን  ጨምር ተዋግቶ በመጨረሻ የጦር አዛዡን  #ጀኔራል_አርሞንዲ እዛው ጦርነቱ ላይ ሞቶ ተከኘ፡፡

የመጨረሻው ጦርነት አድዋ #ሸዊቶ የሚባል ስፍራ ላይ ተካሒዶ  ከከፍተኛ እልቂት በኋላ ወደመጨረሻ  ሁለቱም የጦር ሰራዊት  በጨበጣ ሲዋጉ ኢትዮጵያዊያን በጎራዴ መሰንዘር አጅግ ቀልጣፋ ናቸውና ተስፋ የቆረጡትን ጣሊያኖች እየፎከሩ  እስከ ምሽቱ 12:00  ጨረሷቸው፡፡

ጣሊያኖች በጀግንነት እስከ 12፡00 ሲዋጉ ቆይተዉ  በመጨረሻ #ጄኔራል_ዳቦረሚዳ በጥይት ተመቶ  ወድቆ አንዲት #ጠብታ_ዉሀ እየለመነ ቆይቶ  የሚሰጠው አጥቶ ሲሞት  አብዛኞቹ ሞተው፣  ገሚሶቹ የጠብመንጃቸውን አፈሙዝ ወደላይ አድርገወ ተማረኩ፡፡ ከሞትና ከምርኮ የተረፈው የጣሊያን ወታደር  በአድዋ ወደ ዓዲ ቀይህ ሲሸሽ  ጀኔራ ኤሌና ቆሰለ፡፡ የኢትዮጵያ ወታደርም ጠላቱን መረብን ዓሻግሮ ካባረረ በኋላ  ንጉሠ ነገሥቱ ይህን ድል ለሰጣቸው ዓምላክ  #ምስጋና አቅርበው የምርኮኞቹን ፍርድ ጀመሩ፡፡

ድሉም በማያወላውል ሁኔታ በዙሁ በ1888 ዓም  የካቲት 23 ቀ ን 12፡00 የንጉሰ ነገስቱ የዓጤ ምኒሊክ የኢትዮጵያ ሆነ፡፡

👉5000 ጣሊያኖች ሞተዋል 👉2000 ለጣሊያን ተቀጥረው የነበሩ የሓማሴን(ኤሪትራዊያን) ወታደሮች  ሞተዋል 👉2500 የሚሆኑ የጣሊያ ሰራዊቶች 400 የሚሆን የጣሊያን ሰሳ መድፍና ብዙ ጠብመንጃወች እንደያዙ ተማርከዋል
 * 1) ማጠቃለያ
 * 2) ከጣሊያን_በኩል


 * 1) ከኢትዮጵያ_በኩል_የሞተው

ታሪክ ጣሀፊያን ስለ ኢትዮጵያዊያን ሟቾች የተለያየ ግምቶች አሏቸው፡፡ 👉አንዳንዶች፡- ኢትዮጵያዊያ ተኝተው መዋጋት ከነውር ስለሚቆጥሩት ቆመዉ በመዋጋታቸው ለጠላት በመመቸቱ ከጥሊያን ሟችና ቁስለኛ እጥፍ የሚሆን  ሞተዋል ይላሉ፡፡ 👉ሌሎች የሞተው በጣሊያኖች ልክ ነው ይላሉ፡፡ 👉ይሁን እንጅ እውነተኛው ከኢትዮጰያ የሞተው ና የቆሰለው በአንድ ላይ 10 000 ይደርሳል፡፡

ከጦርነት በኋላ አጼ ምኒሊክ የጥሊየንን ጥጋበኛ 1888 የካቲት 23 አድዋ ላይ በአሳማኝ ድል(decisive victory) በጨበጣና በነፍጥ ልኩን አሳይተው ለ12 ቀናት አደዋ ከቆዩ በኋላ ወደ ሸዋ ተመለሱ፡፡  ሚያዚያ 8 ቀን በታላቅ ድላ አድራጊነት ግርማ ታጅበው  አዲስ አበባ ሲገቡ የሚወዱትና የሚያፈቅራቸው ህዝብ ወዲያው ግዳይ  ሲጥልና  ሲፎከር ከዚህ ቀጥሎ ያለውን በደስታ ቅኔ ተቀኝቶላቸዋል፡፡

ምኒልክ ተወልዶ ባያነሳ ጋሻ ግብሩ እንቁላል ነበር ይህን ጊዜ ሀበሻ በሰራው ወጨፎ ባመጣው እርሳስ ተፈጠመ ጥሊያን ካበሻ እንዳይደርስ ሚኒሊክ ተጉዞ የምትጠይቁኝ ፊትም አላለፈ ከኋላም አይገኝ አባተ በመድፉ ሀምሳውን ሲገድል ባልቻ በመትረየስ ነጥሎ ሲጥል የጎጃም ንጉስ ግፋ በለው ሲል እቴጌ ጣይቱ እቴጌ ብርሀን ዳዊት ዘርግታ ስምዓኒ ስትል ተማራኪው ባዙቅ ውሃ ውሃ ሲል ዳኛው ስጠው አለ ሰላሳ በረሜል፡፡ እንደ በላኤ ሰብ እንደመቤታችን ሲቻለው ይምራል የኛማ ጌታችን፡፡ ምንጭ፡ ተክለጻሲቅ መኩሪያ ከአጤ ቴዎድሮስ እስከ ቀዳማዊ ኃለሥላሴ