User talk:Subhasmita Sahoo1

″ऋणदानम्″

अस्मिन् संस्कृत-साहित्य-जगति यावन्ति शास्त्राणि दृश्यन्ते तेषु सर्वेषु शास्त्रेषु सकलशास्त्रनानामभूतं मनुगौतमादिप्राणीनं शाश्वतं शास्त्रं भवति धर्मशास्त्रम् । अस्मिन् धर्मशास्त्रसाहित्ये मुख्यतः त्रयः विषयाः सन्ति । ते आचारः, व्यवहारः प्रायश्चित्तश्चेति व्यवहाराध्याये अष्टादशविवादपदानि सन्ति । तेषु ऋणादानम् अन्यतमं भवति । अधमर्णः उत्तमर्ण सकाशात् वुद्धि प्रदान पूर्वकं प्रतिश्रुत्य यत् धनं गृह्णाति तद् भवति ऋणम् । तच्च ऋणदानम् सप्तविधं भवति । यथा— ईदृशमृणं देयम्, अनेन प्रकारेण देयम्, इत्थम् अधर्मेणं पञ्चविधम्। दानविधिः आदानविधिः चेति उत्तमर्णे द्विविधमस्ति । वर्णानुसारेणवृद्धिव्यवस्था— सम्बन्धके धने वर्णानुसारं वृद्धिः कति देया तद्विषये चर्चा क्रियते । प्रतिमासं सम्बन्धके प्रयोगे प्रयुक्तस्य द्रव्यस्य अशीतितमो मागो दृद्धिर्धम्या भवति। ब्राह्मणेऽधर्मणे द्विकं शतम्, क्षत्रिये त्रिकम् , वैश्ये चतुष्कं, शुद्रे पञ्चकं स्यात् । वृद्धिप्रकाराः— वृद्धिः चतुर्विधाः भवन्ति,— या वृद्धिर्मासिमासि गृह्यते सा कालिका । याऽधर्मेण स्वयं कृता सा कारिता स्यात् । कायिका शारीरिककर्मणा भवति । वृद्धिरुपरि वृद्धिः चक्रवृद्धिः उच्यते । अविभक्ताणां ऋणपरिशोधनव्यवस्था— अविभक्तैः वहुभिः कुटुम्बार्थमेकैकेन वा यदृणं तदृणं कुटुम्बो दद्यात् । पत्याकृतमृणं भार्या न दद्यात् । पुत्रेण कृतं पिता न दद्यात् । तथा भार्याकृतं पतिः न दद्यात् । गोप-शौण्डिक- शौलुष-रजक-व्याधादीनां योषद्भिः यदृणं कृतं तत्रतपतिभिः देयम् । ऋणादानम् – याज्ञवल्क्येन उक्तम्— पिता यदि दातव्यमृणमदत्वा प्रेतः, दुरदेशं गतः, अचिकित्सनीय व्यांध्याद्यमिमूतो वा तदा तत्कृतमृणमाख्यापने अवश्यं देयम् । पुत्रेण वा पितृधनामावेऽपि पुत्रत्वेन पौत्रत्वेन च तत्र क्रमोऽयमेव पित्रभावे पुत्रः पुत्राभावे पौत्रः इति यद्यपि पितृमरणा दुर्ध्व वालोऽपि स्वतन्त्रः जातस्तथापि न ऋणम् भवति ।