User talk:TovmasyanKatya

«ԴՈՐԻԱՆ ԳՐԵՅԻ ԴԻՄԱՆԿԱՐԸ» ՎԵՊԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՊՐՈԲԼԵՄԱՏԻԿԱՆ
«Դորիան Գրեյի դիմանկարը», որը լույս է տեսել  1980 թվականին, դարձել է հեղինակի «տասներորդ հեքիաթը»,  «ստեղծագործական գագաթնակետը, որտեղից երևում է Ուայլդի գրական գործունեությունը և էսթետիզմը»:  Վեպը հանդիսանում է ամեն տեսակի «ինտելեկտուալ և ստեղծագործական թելերի»  միահյուսում: Այն  «միաժամանակ և՛ ուսանելի էր, և՛ թունավոր, ստիպում էր մտածել բարոյականության մասին» : Վեպը զարգացնում է պատմության երկու պլան` մակերեսային և խոր: Առաջին պլանում երկխոսությունն է և նրբաճաշակ նկարագրությունը, երկրորդում` հոգեբանական խորը վերլուծությունը: Մակերեսայինը գերիշխում է վեպի սկզբում, իսկ երկրորդը` հոգեբանական վերլուծությունը, վեպի երկրորդ մասում: Վեպի երկու մասերն էլ անընդմեջ զարգանում և աճում են: Սակայն նրանք ի վերջո բախվում են իրենց հակասություներով և հանգեցնում են դժբախտության: Գլուխ XI-ը, որտեղ խոսքը գնում է «հերոսին կախարդած» ճակատագրական դեղին գրքի մասին, մոտեցող դժբախտության պլանի զարգացման կուլմինացիան է: Գրքի էսթետիկ կողմը ապահովում են նրբաճաշակ նկարագրությունները, հոյակապ «դեկորացիան», որտեղ խաղացվում է իրական ողբերգությունը: Պատահական չէ, որ քննադատները Ուայլդի վեպը համարոմ են էսթետիկ այլաբանություն արվեստի մասին: Գրքի այդպիսի մոտեցման պատճառ է հանդիսանում նկարչի տանը գտնվող խորհրդավոր դիմանակարը, որը կարծես թե օժտված է հոգով և վերափոխվում է շնչավոր էակի: Ամբողջ վեպի ընթացքում այդ իրն իր վրա է կենտրոնացնում և՛ Դորիանի, և՛ Հոլլուարդի ուշադրությունը: Այսպիսով, դիմանկարը, որը «վերցնում է Դորիանի հոգին» և «սպանում իր ստեղծողին» (երկուսից որևէ մեկին), հանդես է գալիս որպես իրական արվեստի գլուխգործոց, բացարձակ գեղեցկության մարմնավորում: Խորհրդավոր դիմանկարի մոտիվը, որի վրա կառուցվում է վեպի սյուժետային պարադոքսը, առաջ է քաշում և լուծում երկու հանճարների ողբերգական դիմակայության խնդիրը (ըստ հին հռոմեացիների տեսակետի)` չարի և բարու, որոնք պայքարում են մարդու հոգում: Այն անբաժան սիմվոլիկ կապը, որը կա հերոսի և իր դիմանակրի` «խղճի» միջև, նկարագրում է հեղինակի դիրքորոշումը. սիմվոլիկան, որը կապված է դիմանակրի հետ, արտահայտում է Ուայլդի այն համոզմունքը, որ «արվեստը կյանքից իրական է, և որ կյանքը նմանակում է արվեստին, և ոչ հակառակը: Դիմանակարը, այսինք արվեստը, մարմանվորում է իրականությունը»: Բացի վերը նշված երկու շերտերից, գրքում միահյուսվում են երկու տրամագծային հակառակ գաղափարներ: Առաջինը դրսևորվում է Դորիանի կերպարի միջոցով, ասինքն` շրջապատող իրականության էսթետիզմի զարգացումով, իսկ երկրորդը` առաջինի բացահայտմամբ` էսթետիկորեն, այսինքն` էսթետիկ նորմերի հաստատմամբ: Երբ ժամանակակից կինոմատոգրաֆիան, գայթակղված բնօրինակի սյուժետային գծերով, փորձում է ցույց տալ  «Դորիան Գրեյին» Էկրանի միջոցով,  միշտ ձախողվում է: Դա պայմանավորված է նրանով, որն ինչպես անտիկ էպոսի գեղեցկագույն կինը` միֆական Հեղինեին (ձախողման մի այլ ակնհայտ օրինակ՝ Տրոյական պատերազմին նվիրված կինոնկարները), Ուայլդի գլխավոր հերոսը մարմնավորում է բացարձակ, այսինքն`բացառիկ գեղեցկությունը: Դորան Գրեյը պճնամոլ է, էսթետ, գեղիցիկի սիրահար: Նա իրեն շրջապատում է նրբաճաշակ ճոխությամբ. հիշենք, օրինակ, հարդարանքի արծաթյա նրբակերտ իրը Լյուդովիկոս XV ժամանակաշրջանին պատկանող, որի արժեքը բավականին մեծ էր, և որը Դորիանը նույնիսկ չէր համարձակվում ցույց տալ իր խնամակալներին` հին օրերի մարդկանց, որոնք չէին հասկանում, որ մեր դարաշրջանում ոչ անհրաժեշտ իրերն են մեր միակ անհրաժեշտությունը: Ամբողջ XI գլուխը վեր նշվածի ապացույցն է: Դորիանի համար գեղեցկությունը միակ բարձրագույն արժեքն է, և նա այն դարձնում է իր հոգևոր գոյության կենտրոնը: Հենց պատմության սկզբից, ընկնելով «կործանիչ ազդեցության տակ» («Դրա համար անհնարին ոչին չկա: Այդ կարճ ժամանակահատվածում աշխարհը պատկանում է ձեզ»), Դորիանը պատրաստ է տալ հոգին, կնքել «պայմանգիր խղճի հետ», որպեսզի մնա գեղեցիկ և երիտասարդ: «Ա˜խ, երանի ես հավիտյան մնայի երիտասարդ, իսկ նկարը ծերանար: Դրա համար կտայի աշխարհում ամեն ինչ: Ոչինչ չէի խնայի: Կտայի անգամ հոգիս» : Այսուհետ ոչ ոք, նրանից բացի չի տեսնի դիմանկարի արտաքին փոփոխությունը,  և անպատժելիությունը` երաշխավորված մաքուր և մեղքով  չկեղտոտված արտաքին: Դա էլ Դորիանին տանում է բարոյական անկման և անհատի դեգրադացման ճանապարհով: Հմայիչ լորդ Հենրին Նիցշեի թեզիսի ոգով կարծում է, որ կարեկցանքը թուլացնում է մարդուն և հանդես է գալիս խղճահարության և լալկանության դեմ: Նրա աշակերտ Դորիանը մերժում է Սիբիլ Վեյնի սերը, որը նրան հիասթափեցրել է իր անտաղանդ խաղով: Այդ պահին նրա մեջ պայքարում են երկու հակասող զգացմունքներ. «կարեկցանքը և հայեցողական անտարբերությունը» («sympathy» և «contemplative disinterestendness»): Այդ պահին, մինչ Սիբիլ Վեյնի ճակատագրական ինքնասպանությունը, դիմանկարի վրա տեղի է ունենում առաջին փոփոխությունը. «Դորիան Գրեյի բարոյական անկումը դիմանակրի վրա դնում է մեղքի կնիքը և յուրաքանչյուր քայլով դառնում է ավելի սարսափելի և զզվելի» : Սիբիլ Վեյնը` «վեպի կարճաժամկետ հերոսուհին», շեքսպիրյան պիեսների տաղանդավոր (ըստ սիրահարված Դորիանի) դերասանուհի է: Նա ոչ սովորական արտահայտչականությամբ էր խաղում սիրահարված աղջիկների կերպարները, քանի դեռ ինքը չէր զգացել սերը: Բայց հենց որ նա սիրահարվում է «հիասքանչ արքայազնին», դառնում է անբնական, անհոգի դերասանուհի բեմի վրա: Բայց դա ոչ միայն չի անհանգստացնում իրեն, այլ հակառակը, ուրախացնում է: Չէ՞ որ նա վերադարձել էր իր բնական վիճակին: Բայց լորդ Հենրիի ծաղրանքը Սիբիլի անտաղանդ խաղի վրա վիրավորում են Դորիանին, և նա չի կարողանում ներել Սիբիլին իր նվաստացումը, ինչն էլ հանգեցնում է հուսահատության և բաժանման: Նրան չի հետաքրքրում հասարակ սիրահարված աղջիկը: Նրան գրավում է «բազմակողմանի անհատակնությունը» («a copmlex multiform creature») , որը կարող է դրսևորել իրեն արվեստում: Նման միջնադարյան սիրո երգիչներին` տրուբադուրներին՝ Դորիանն իր պոետական հոգով նախընտրում է «նրբին սերը»  (fin amor) «պատվանդանի վրայի Մադոննայի» (այստեղ բեմի վրայի դերասանուհի), և ոչ թե «կոպիտ սերը» (fol amor), որն առաջարկում է պարզ հայացքների տեր Սիբիլը: